ସମାଗମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଦମ୍ପତୀ ତୌ ଯଥାଵିଧି । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଵନ୍ତୌ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ
ଯଥାନିୟମ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ମିଶି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ରାଜା ମମାରାସୌ ସପତ୍ରଜିତ୍ । ଅନ୍ଵାରୁରୋହ ତଂ ଦେଵୀ ଚିତାସ୍ଥଂ ଭୂପତିଂ ପତିମ୍
ସମୟ ଯିବା ସହିତ ସପତ୍ରଜିତ୍ ନାମକ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଚଢ଼ିଲେ।
ସ ତୁ ତେନାପଚାରେଣ ଶ୍ଵା ଜଜ୍ଞ ଵସୁଧାଧିପଃ । ଉପୋଷିତେନ ପାଷଣ୍ଜସଂଲାପୀ ଯଃ କୃତୋଽଭଵତ୍
ଏହି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା, ଉପବାସରେ ଥିବା ରାଜା ଯିଏ ପାଖଣ୍ଡୀ ସହ କଥାହେଲେ, ସେ ପରେ କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସା ତୁ ଜାତିସ୍ମରା ଜଜ୍ଞ କାଶୀରାଜସୁତା ଶୁଭା । ସର୍ଵଵିଝାନମମ୍ପୂର୍ଣା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତା
ସେ ଶୁଭା କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂଜିତ ଥିଲେ।
ତାଂ ପିତା ଦାତୁକାମୋଽଭୂତ୍ ଵରାଯ ଵିନିଵାରିତଃ । ତଯୈଵ ତନ୍ଵ୍ଯା ଵିରତୋ ଵିଵାହାରମ୍ଭତୋ ନୃପଃ
ତାଙ୍କ ପିତା ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିବାହ ଆରମ୍ଭ କରିବାରୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତଃ ସା ଦିଵ୍ଯଯା ଦୃଷ୍ଟଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵାନଂ ନିଜଂ ପତିମ୍ । ଵିଦିଶାଖ୍ଯଂ ପୁରଂ ଗତ୍ଵା ତଦଵସ୍ଥ ଦଦର୍ଶତମ୍
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କୁକୁର ଭାବେ ଦେଖି, ବିଦିଶା ନାମକ ସହରକୁ ଯାଇ ସେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵଵୈ ମହାଭାଗଂ ଶ୍ଵବୂତନ୍ତୁ ପତିଂ ତଥା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଵରାହାର ସତ୍କାରପ୍ରଵଣାଂ ସୁଭମ
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କୁକୁର ଭାବେ ଦେଖି, ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ ଦତ୍ତଂ ତଯା ସୋଽନ୍ନମତିମୃଷ୍ଟମଭୀପ୍ସିତମ୍ । ସ୍ଵଜାତିଲଲିତଂ କୁର୍ଵନ୍ ବହୁ ଚାଟୁ ଚକାର ଵୈ
ସେ ତାଙ୍କ ଦିଆ ମନପସନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରି, ବହୁତ ଚାଟୁକାରି କଥା କହିଲେ।
ଅତୀଵ ଵ୍ରୀଡିତା ବାଲା କୁର୍ଵତା ଚାଟୁ ତେନ ସା । ପ୍ରଣାମପୂର୍ଵମାହେଦଂ ଦଯିତଂ ତଂ କୁଯୋନିଜମ୍
ସେ ଝିଅ ତାଙ୍କ ଚାଟୁକାରି କଥାରେ ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଥିବା ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ମର୍ଯ୍ଯତାଂ ତନ୍ମହାରାଜ ! ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଲଲିତଂ ତ୍ଵଯା । ଯେନ ଶ୍ଵଯୋନିମାପନ୍ନୋ ମମ ଚାଟୁକରୋ ଭଵାନ୍
ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ମୃଦୁ ଆଚରଣକୁ ମନେ ପକାନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ କୁକୁର ଜନ୍ମ ନେଇ, ଏବେ ମୋତେ ଚାଟୁକାରି କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ପାଷଣ୍ଡିନଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ତ୍ରାନାଦନନ୍ତରମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି କୁତ୍ସିତାଂ ଯୋନିଂ କିଂ ନ ସ୍ମରସି ତତ୍ପ୍ରଭୋ
ପାଖଣ୍ଡୀ ସହ କଥାହେବା ଓ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ଆପଣ ଏହି ନିଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ପାଇଛନ୍ତି; ଏହାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତିନାହିଁ କି, ପ୍ରଭୁ?
ତଯୈଵଂ ସ୍ମାରିତେ ତସ୍ମିନ୍ ପୂର୍ଵଜାତିକୃତେ ତଦା । ଦଧ୍ଯୌ ଚିରମଥାଵାପ ନିର୍ଵେଦମତିଦୁର୍ଲଭମ
ସେ ଏପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମ କଥା ମନେ ପକାଇଦେଲେ, ସେ ବହୁତ ଦିନ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁର୍ଲଭ ବିରାକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣାଚିତ୍ତ- ସ ତତୋ ନିଗମ୍ଯ ନଗରାଦୂ ବହିଃ । ମରୁପ୍ରପତନଂ କୃତ୍ଵା ଶାର୍ଗାଲୀଂ ଯୋନିମାଗତଃ
ତାହାପରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ସହର ଛାଡ଼ି ମାରୁଭୂମିକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ନିଜକୁ ପତିତ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଶିଆଳୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସାପି ଦ୍ରିତୀଯେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଵର୍ଷେ ଦିତ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ଵୃଗାଲଂ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯଯୌ କୋଲାହଲଂ ଗିରିମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଏକ ଶିଆଳ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରାହ ଶାର୍ଗାଲୀଂ ଯୋନିମାଗତମ୍ । ଭର୍ତ୍ତାରମତିଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ତନଯା ପୃଥିତୀପତେଃ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କୁ ଶିଆଳୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେଖି, ରୂପବତୀ ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅପି ସ୍ମରସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶ୍ଵଯୋନିସ୍ଥସ୍ଯ ଯନ୍ମଯା । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତେ ପୂର୍ଵଚରିତଂ ପାଷଣ୍ଡାଲାପସଂଶ୍ରଯମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ କି ମନେ ପକାଉଛ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କୁକୁର ହେଇଥିଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟମତୀ କଥାର ସଂସ୍ପର୍ଶ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି।
ପୁନସ୍ତଯୋକ୍ତସ୍ଯଜୂଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ । କାଲେନ ସ ନିରାହାରସ୍ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵଂ କଲେଵରମ୍
ପୁଣି ସେ ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝି, ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କିଛି ସମୟ ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଭୂଯସ୍ତତୋ ଵୃକଂ ଜାତଂ ଗତ୍ଵା ତଂ ନିର୍ଜନେ ଵନେ । ସ୍ମାରଯାମାସ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନିନ୍ଦିତା
ତାପରେ ସେ ଏକ ବଘା ହେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିର୍ମଳା ଦେବୀ ଏକାକୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ।
ନ ତ୍ଵଂ ଵୃକୋ ମହଭାଗ! ରାଜା ଶତଧନୁର୍ଭଵାନ୍ । ଶ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଶ୍ଵୃଗାଲୋଽବୂର୍ଵୃକତ୍ଵଂ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଗତଃ
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ତୁମେ ବଘା ନୁହଁ, ତୁମେ ଶତଧନୁ ନାମକ ରାଜା। କୁକୁର ହୋଇଥିଲ, ପରେ ଶିଆଳ ହେଲ, ଏବେ ବଘା ହୋଇଛ।
ସ୍ମାରିତେନ ଯଦା ତ୍ଯକ୍ତସ୍ତେନାତ୍ମା ଗୃଦ୍ରତାଂ ଗତଃ । ଅଵାପ ସା ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ବୋଧଯାମାସ ଭାଵିନୀ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଇବାରେ, ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମା ଗୃଧ୍ର ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପୁଣି, ଭାଗ୍ୟବତୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନରେନ୍ଦ୍ର! ସ୍ମର୍ଯତାମାତ୍ମା ହ୍ମଲଂ ତେ ଗୃଧ୍ରଚେଷ୍ଟଯା । ପାଷଣ୍ଡାଲାପଜାତୋଽଯଂ ଦୋଷୋ ଯଦୂଗୃଧ୍ରତା ଗତଃ
ହେ ରାଜା! ଏବେ ତୁମେ ଗୃଧ୍ର ଭାବରେ ଆତ୍ମାକୁ ମନେ ପକାଅ। ଅନ୍ୟମତୀ କଥାର ଦୋଷରୁ ଏହି ଗୃଧ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ତତଃ କାକତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ସମନନ୍ତରଜନ୍ମତି । ଉଵାଚ ତନ୍ଵୀ ଭର୍ତ୍ତାରମୁପଲଭ୍ଯାତ୍ମଯୋଗତଃ
ତାପରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ସେ କାଉଡ଼ା ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚିହ୍ନି, ସୁନ୍ଦରୀ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଶେଷା ଭୂଭୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ଵଶ୍ଯା ଯସ୍ମୈ ବଲିଂ ଦଦୁଃ । ସତ୍ଵଂ କାକତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଜାତୋଽଦ୍ଯ ବଲିଭୁକ୍ ପ୍ରଭୋ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, କାଉଡ଼ା ଶରୀର ଧାରଣ କରି।
ଏଵମେଵ ଚ କାକାତ୍ଵେ ସ୍ମାରିତଃ ସ ପୁରାତନମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ଭୂପତିଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ମଯୂରତ୍ଵମଵାପ ଚ
ଏଭଳି କାଉଡ଼ା ଭାବରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବୀ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ, ରାଜା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୟୂର ହେଲେ।
ମଯୂରତ୍ଵଂ ତତଃ ସା ଵୈ ଚକାରାନୁଗତିଂ ଶୁଭା । ଦତ୍ତୈଃ ପ୍ରତିକ୍ଷଣାଂ ହ୍ଟଦ୍ଯସ୍ତୃପ୍ତ ତଜ୍ଜାତିଭୋଜନେଃ
ତାପରେ, ଶୁଭା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ମୟୂରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଜାତିର ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଜନକୋ ରାଜା ଵାଜିମେଧଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍ । ଚକାର ତସ୍ଯାଵଭୃଥେ ସ୍ତ୍ରପଯାମାସ ତଂ ତଦା
ତାପରେ, ରାଜା ଜନକ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ତାହାର ଅବଭୃଥ୍ ସ୍ନାନ ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ।
ସସ୍ତ୍ରୌ ସ୍ଵଯଂ ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ସ୍ମାରଯାମାସ ଚାପି ତମ୍ । ଯଥାସୌ ଶ୍ଵଶ୍ଵୃଗାଲାଦ୍ଯା ଯୋନୀର୍ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେଠାରେ, ରୂପବତୀ ଦେବୀ ନିଜେ ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ କିପରି ସେ କୁକୁର, ଶିଆଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ସ୍ମୃତଜନ୍ମକ୍ରମଃ ସୋଽଥ ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵ କଲେଵରମ୍ । ଜଜ୍ଞ ସ ଜନକସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ପରେ, ସେ ନିଜ ଜନ୍ମର କ୍ରମକୁ ମନେ ପକାଇ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଃ ସା ପିତରଂ ତନ୍ଵୀ ଵିଵହାର୍ଥମଚୋଦଯତ୍ । ସ ଚାପି କାରଯାମାସ ତସ୍ଯା ରାଜା ସ୍ଵଯଵରମ୍
ତାପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ସ୍ଵଯଂଵରେ କୃତେ ସା ତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପତିମାତ୍ମନଃ । ଵପରଯାମାସ ଭୂଯୋଽପି ଭର୍ତୃ ଭାଵେନ ଭାମିନୀ
ସ୍ୱୟଂବର ହେବାବେଳେ, ସେ ଯିଏ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବାଛିଲେ। ପୁଣିଥରେ, ଭକ୍ତିମତୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ସେବା କଲେ।