ନାନାପ୍ରକାରଵଚନଂ ସ ତେଷାଂ ଯୁକ୍ତିଯୋଜିତମ୍ । ତଥା ତଥା ଚ ତଦୂଧର୍ମଂ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତେ ଯଥା ଯଥା
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ; ଯେପରି ଯେପରି ଭାବେ କହିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭାବେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ତେଽପ୍ଯନ୍ଯେଷାଂ ତଥୈଵୋଚୁରନ୍ଯୈରନ୍ଯେ ତଥୋଦିତାଃ । ମୈଭେଯ ! ତତ୍ଯଜୁର୍ଧର୍ମଂ ଵେଦସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ପରମ୍
ସେମାନେ ପୁଣି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ; ମଇଭେୟ, ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯାନପ୍ଯନ୍ଯପାଷଣଡପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଦ୍ରିଜ । ଦୈତେଯାନ୍ ମୋହଯାମାସ ମାଯାମୋହୋଽତିମୋହକୃତ୍
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମାୟା ଓ ମୋହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ମାଯାମୋହେନ ତେଽସୁରାଃ । ମୋହିତାସ୍ତତ୍ଯଜୁଃ ସର୍ଵାଂ ତ୍ରଯୀମାର୍ଗାଶ୍ରିତାଂ କଥାମ୍
ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସେଇ ମାୟା ଓ ମୋହର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଅସୁରମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବେଦ ତିନି ମାର୍ଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷାକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
କେଚିଦୂଵିନିନ୍ଦାଂ ଵେଦାନାଂ ଦେଵାନାମପରେ ଦ୍ରିଜ । ଯଜ୍ଞକର୍ମସଲାପସ୍ଯ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ଦ୍ରିଜନ୍ମନାମ୍
କେହି ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କେହି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜଜନମାନେଙ୍କର ବଂଶକୁ ଉପହାସ କଲେ।
ନୈତଦୂଯୁକ୍ତିସହଂ ଵାକ୍ଯଂ ହିଂସା ଧର୍ମାଯ ନେଷ୍ଯତେ । ହଵୀଂଷ୍ଯନଲଦଗ୍ଧାନି ଫଲାଯେତ୍ଯର୍ଭକୋଦିତମ
ଏପରି ଯୁକ୍ତି ବିନା କଥା ଧର୍ମକୁ ସମର୍ଥନ କରେନାହିଁ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କହିବାଟି ଶିଶୁମନ୍ତି ଭାବ।
ଯଜ୍ଞୈରନେକୈର୍ଦେଵତ୍ଵମଵାପ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଣ ଭୁଜ୍ଯତେ । ଶମ୍ଯାଦି ଯଦି ଚେତ୍କାଷ୍ଠଂ ତଦୂରଂ ପତ୍ରଭୁକ୍ ପଶୁ
ଯଦି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ମିଳେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ଲକଡ଼ି ଜଳିଲେ, ଯେ ପଶୁ ପତ୍ର ଖାଏ ସେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାଇବ।
ନିହତସ୍ଯ ପଶୋର୍ଯଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାତ୍ପିର୍ଯଦୀଷ୍ଯତେ । ସ୍ଵପିତା ଯଜମାନେନ କିନ୍ନୁ ତସ୍ମାନ୍ନ ହନ୍ଯତେ
ଯଦି ମୃତ ପଶୁର ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପିତା ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ମାରାଯାଏ ନାହିଁ?
ତୃତ୍ପଯେ ଜାଯତେ ପୁସୋ ଭୁକ୍ତମନ୍ଯେନ ଚେତ୍ତତଃ । କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ନଂ ନ ଵହେଯୁଃ ପ୍ରଵାସିନଃ
ଯଦି ଅନ୍ୟେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ଭକ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ପ୍ରବାସୀମାନେ ଏହା ନେଇଯିବେନାହିଁ।
ଜନଶ୍ରଦ୍ଧ ଯମିତ୍ଯେତଦଵଗମ୍ଯ ତତୋ ଵଚଃ । ଉପେକ୍ଷ୍ଯ ଶ୍ରେଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ରୋଚତାଂ ଯନ୍ମଯେରିତମ୍
ଲୋକେ ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କାମ କରନ୍ତି, ଏହା ବୁଝି, ତେଣୁ ଯଦି କିଛି କଥା କେବଳ ମନରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ତିଆରି, ତେବେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରି ଭଲରେ ଲାଗୁଥିବା କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ନ ହ୍ମାପ୍ତଵାଦା ନଭସୋ ନିପତନ୍ତି ମହାସୁରାଃ । ଯୁକ୍ତିମଦ୍ ଵଚନଂ ଗ୍ରାହ୍ମ ମଯାନ୍ଯେଶ୍ଵ ଭଵଦ୍ରିଧୈଃ
ଓ ମହାସୁର, ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନଥିବା କଥା ଆକାଶରୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ଯେଉଁ କଥାରେ ଯୁକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଥିରେ ମୋ ଓ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ମାଯାମୋହେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିସ୍ତଥା । ଵ୍ଯୁତ୍ଥାପିତା ଯଥା ନୈଷାଂ ତ୍ରଯୀଂ କଶ୍ଵିଦରୋଚଯତ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମାୟା ଓ ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କେହିମଧ୍ୟ ବେଦ ତିନି ମାର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇଲେ।
ଇତ୍ଥମୁନ୍ମାର୍ଗଯାତେଷୁ ତେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ତେଽମରାଃ । ଉଦ୍ଯୋଗଂ ପରମଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ
ଏପରି ଭାବେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୂଳପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାସ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତତୋ ଦେଵାସୁରଂ ଯୁଦ୍ଧ ପୁନରେଵାଭଵଦ୍ ଦ୍ରିଜ । ହତାଶ୍ଵ ତେଽସୁରା ଦେଵୈଃ ସନ୍ମାର୍ଗପରିପନ୍ଥିନଃ
ତାପରେ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଯେଉଁ ଅସୁରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥକୁ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ।
ସ୍ଵଧର୍ମକଵଚସ୍ତଷାମଭୂଦୂ ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ରିଯ । ତେନ ରକ୍ଷାଭଵତ୍ ପୂର୍ଵଂ ନେଶୁର୍ନଷ୍ଟେ ଚ ତତ୍ର ତେ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଧର୍ମର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଆଗରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ସେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଜିତିପାରିଲେନାହିଁ।
ତତୋ ମୈତ୍ରେଯ! ତନ୍ମାର୍ଗଵର୍ତ୍ତିନୋ ଯେଽଭଵଞ୍ଜନାଃ । ନଗ୍ରାସ୍ତେ ତୈର୍ଯତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ରଯୀସଂଵରଣାଂ ଵୃଥା
ତେଣୁ, ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ସେଇ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଛାଡିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅନିଷ୍ଠ ହେଲେନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଵ ଵାନପ୍ରସ୍ଥସ୍ତଥାଶ୍ରମାଃ । ପରିବ୍ରାଡୂ ଵା ଚତୁର୍ଥୋଽତ୍ର ପଞ୍ଚମୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏହି ଚାରିଟି ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ଅଛି; ପଞ୍ଚମ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ।
ଯସ୍ତୁ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ନ ଜାଯତେ । ପରିଵ୍ରାଡୂ ଵାପି ମୈତ୍ରେଯ! ସ ନ୍ଗ୍ରଃ ପାପକୃନ୍ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇ ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଉନାହାନ୍ତି, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସେମାନେ ପାପୀ ମଣିଷ।
ନିତ୍ଯାନାଂ କର୍ମଣାଂ ଵିପ୍ର! ତସ୍ଯ ହାନିରହର୍ନିଶମ୍ । ଅକୁର୍ଵନ୍ ଵିହିତଂ କର୍ମ ଶକ୍ତଃ ପତତି ତଦ୍ଦିନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଛାଡିଦେଲେ ପ୍ରତିଦିନ କ୍ଷତି ହୁଏ; ଯଦି କେହି ନିଜେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ନିଜ କର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସେଇ ଦିନେ ପତିତ ହୁଏ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଵିତ୍ତେନ ମହତା ଶୁଦ୍ଧିମାପ୍ରୋତ୍ଯନାପଦି । ପକ୍ଷଂ ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାହାନେଃ କର୍ତ୍ତା ମୈତ୍ରେଯ! ମାନଵଃ
ଯଦି କୌଣସି ଆପଦ ନାହିଁ, ତେବେ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ; ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂଵତ୍ସରଂ କ୍ରିଯାହାନିର୍ଯସ୍ଯ ପୁ ସୋଽବିଜାଯତେ । ତସ୍ଯାଵଲୋକନାତ୍ ଯୂର୍ଯୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଃ ସାଧୁବିଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶୁଚି ହେବାକୁ ଧରାଯାନ୍ତି; ଭଲ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବାକୁ ସଦା ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ସ୍ତ୍ରାନଂ ସଚେଲସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧେର୍ହେତୁର୍ମହାମତେ । ପୁ ସୋ ଭଵତି ତସ୍ଯୋକ୍ତା ନ ଶୁଦ୍ଧିଃ ପାପକର୍ମଣଃ
ଜଣେ ଜଣା ଅଥବା ତାଙ୍କର ପୋଶାକୁ ଛୁଁଇଲେ ଅଶୁଚି ହୁଏ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହିପରି କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଅଶୁଚି ହୁଏ ଏବଂ ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କୌଣସି ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ।
ଦେଵର୍ଷିପତୃଭୂତାନି ଯସ୍ଯ ନିଃ ଶ୍ଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି । ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯନର୍ଚିତାନ୍ଯତ୍ର ଲୋକେ ତସ୍ମାନ୍ନ ପାପକୃତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଗୃହରୁ ବାହାରିଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେହି ଭଲ ଲୋକ ଭାବିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଦେଵାଦିନିଃ ଶ୍ଵାସହତଂ ଶରୀରଂ ଯସ୍ଯ ଵେଶ୍ମ ଚ । ନ ତେନ ସଙ୍କରଂ କୁର୍ଯାଦୂ ଗୃହାସନପରିଚ୍ଛଦୈଃ
ଯାହାଙ୍କର ଶରୀର ଓ ଘର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଘରର ଉପକରଣ ଓ ଆସବାବପତ୍ର ସହିତ ମିଶିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସମ୍ଭାଷଣାନୁପ୍ରଶ୍ରାଦି ସହାସ୍ଯାଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵତଃ । ଜାଯତେ ତୁଲ୍ଯତା ତସ୍ଯ ତେନୈଵ ଦ୍ରିଜ । ଵତ୍ସରମ୍
ଯଦି କେହି ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଏ, ସମ୍ମାନ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ହସି ମଜା କରୁଛି, ତେବେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ଲୋକ ସମାନ ହୋଇଯାଏ।
ଅତ ବୁଙୂ କ୍ତେ ଗୃହେ ତସ୍ଯ କରୋତ୍ଯାସ୍ମାଂ ତଥାସନେ । ଶେତେ ଚାପ୍ଯେକଶଯନେ ସ ସଦ୍ଯସ୍ତତ୍ସମୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି କେହି ତାଙ୍କ ଘରେ ଖାଏ, ସେଇଁ ସହିତ ଏକେଠି ବସେ କିମ୍ବା ଏକେଠି ଶୋଏ, ସେ ସହସା ତାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଯାଏ।
ଦେଵତାପିତୃଭୂତାନି ତଥାନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯୋଽତିଥୀନ୍ । ଭୁଙୂକ୍ତେ ସ ପାତକଂ ଭୁଙୂ କ୍ତେ ନିଷ୍କୃତିସ୍ତସ୍ଯ କୀଦୃଶୀ
ଯିଏ ଦେବତା, ପିତୃ, ଭୂତପ୍ରେତ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନଦେଇ ଖାଏ, ସେ ପାପ କରେ। ଏହା ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି?
ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଯେ ଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଦନ୍ଯତୋମୁଖମ୍ । ଯାନ୍ତି ତେ ନଗ୍ରସଂଜ୍ଞାଂ ତୁ ହୀନକର୍ମସ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଫେରି ମନ୍ଦ କାମରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଅଶୁଦ୍ଧ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଣାଂ ଯତ୍ର ଵର୍ଣାନାଂ ମୈତ୍ରେଯାତ୍ଯନ୍ତସଙ୍କରଃ । ତତ୍ରାସ୍ଯା ସାଧୁ ଵୃତ୍ତୀନାମୁପଘାତାଯ ଜାଯତେ
ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଶିଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଅନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଋଷୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ପିତୄନ୍ ଭୂତାତିଥୀଂସ୍ତଥା । ଯୋ ଭୁଙ୍ କ୍ତେ ତସ୍ଯ ସମ୍ଭାଷାତ୍ ପତନ୍ତି ନରକେ ନରାଃ
ଯିଏ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ, ଭୂତ ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ ଖାଏ, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ କଥାହୁଏଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।