ତଦୂଗଚ୍ଛତ ନ ଭୀଃ କୀର୍ଯା ମାଯାମୋହୋଽଯମଗ୍ରତଃ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୋପକାରାଯ ଭଵତା ଭଵତାଂ ସୁରାଃ
ତେଣୁ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଭ୍ରମ ତୁମ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଛି। ଏହାକୁ ଏବେ ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ହେ ଦେବମାନେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯୈନଂ ଯଯୁର୍ଦେଵା ଯଥାଗତମ୍ । ମାଯାମୋହୋଽପି ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୌ ଯତ୍ର ମହାସୁରାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ। ମାୟା ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ତପସ୍ଯଭିରତାନ୍ ସୋଽଥ ମାଯାମୋହୋ ମହାସୁରାନ୍ । ମୈତ୍ରେଯ ! ଦଦୃଶେ ଗତ୍ଵା ନର୍ମଦାତୀରସଂଶ୍ରିତାନ୍
ପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ପରେ ମାୟା ଭ୍ରମ ଯାଇ, ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବଡ଼ ଅସୁରମାନେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲା।
ତତୋ ଦିଗମ୍ବରୋ ମୁଣ୍ଡୋ ବର୍ହିପତ୍ରଧରୋ ଦ୍ରିଜ । ମାଯାମୋହୋଽସୁରାନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ମୟୂର ପାଖ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାୟା ଭ୍ରମ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲା।
ହେ ଦୈତ୍ଯପତଯୋ ! ବ୍ରୂତ ଯଦର୍ଥଂ ତପ୍ଯତେ ତପଃ । ଐହିକଂ ଵାଥ ପାରତ୍ର୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ
ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ, କହ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଏହାର ଫଳ ଏହି ଲୋକରେ ଚାହୁଁଛ କି, ପରଲୋକ ପାଇଁ?
ପାରତ୍ର୍ଯଫଲଲାଭାଯ ତପଶ୍ଵର୍ଯା ମହାମତେ । ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତେଽତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍
ଆମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ। କିମ୍ବା ଏଥିରେ ତୁମର କିଛି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି କି?
କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵମେନଂ ଧର୍ମଞ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ରାରମସଂଵୃତମ୍
ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣି ଚାଲ। ଏହି ଧର୍ମ ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର।
ଧର୍ମୋ ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଽଯଂ ନୈତଦସ୍ମାତ୍ ପରଃ ପରଃ । ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ଧର୍ମମେତଞ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମହାବଲାଃ
ଏହି ଧର୍ମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଦ୍ଧିତୈଃ । ମାଯାମୋହନ ତେ ଦେତ୍ଯା ଵେଦମାର୍ଗାଦପାକୃତାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ମଜବୁତ କଥା କହି, ମାୟା ଭ୍ରମ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବେଦର ପଥରୁ ଦୂରେଇଦେଲା।
ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତନ୍ନ ସଦିତ୍ଯପି । ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦୂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ସମ୍ପ୍ରଚ୍ଛାତ
ଏହା ଧର୍ମ ପାଇଁ, ସେଠା ଅଧର୍ମ ପାଇଁ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସେଠା ଅସତ୍ୟ—ଏଭଳି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ପରମାର୍ଥୋଽଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରମାର୍ଥୋ ନ ଚାପ୍ଯଯମ୍ କାର୍ଯମେତଦକାର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚ ନୈତଦେଵଂ ସ୍ପୁଟଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଦିଗ୍ଵାସସାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋଽଯଂ ବହୁଵାସସାମ୍
ଏହା ପରମ ସତ୍ୟ, ତଥାପି ଏହା ପରମ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା କର୍ମ, ତଥାପି ଏହା କର୍ମ ନୁହେଁ—ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ନିର୍ବସ୍ତ୍ରମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଲଗା, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବାମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଲଗା।
ଇତ୍ଯନୈକାନ୍ତଵାଦଞ୍ଚ ମାଯାମୋହେନ ନୈକଧା । ତେନ ଦର୍ଶଯତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଯାଜିତା ଦ୍ରିଜ
ଏଭଳି ଅନେକ ପକ୍ଷର କଥା ଦେଖାଇ, ମାୟା ଭ୍ରମ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଅର୍ହତେମଂ ମହାଧର୍ମଂ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ । ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତମାଶ୍ରିତା ଧର୍ମମାର୍ହତାସ୍ତେନ ତେଽଭଵନ୍
ମାୟା ଭ୍ରମ ଏହି ବଡ଼ ଧର୍ମ କହିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ ଓ ତାହାର ଅନୁୟାୟୀ ହେଲେ।
ତ୍ରଯୀଧର୍ମସମୁତ୍ସର୍ଗ ମାଯାମୋହେନ ତେଽସୁରାଃ । କାରିତାସ୍ତନ୍ମଯା ହ୍ମାସଂସ୍ତତୋଽନ୍ଯେ ତତ୍ପ୍ରବୋଧିତାଃ
ମାୟା ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଥିବା ଅସୁରମାନେ ବେଦ ତିନିଟିର ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପରି ହେଲି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହେଲେ।
ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ତୈଶ୍ଵ ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ଚ ତୈଃ । ଅଲ୍ପୈରହୋଭିଃ ସନ୍ତଯକ୍ତା ତୈର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ତ୍ରଯୀ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ, ସେଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏଭଳି କରି କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ତିନିଟିର ପଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୁନଶ୍ଵ ରକ୍ତାମ୍ବରଧୃଙୂ ମାଯାମୋହୋଽଜିତେକ୍ଷିଣଃ । ଅନ୍ଯାନାହାସୁରାନ୍ ଗତ୍ଵା ମୃଦ୍ଧଲ୍ପମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ପୁଣି, ଲାଲ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଅଜୟ ମାୟା ଭ୍ରମ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନେଠାରେ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ ସେମାନେକୁ କହିଲା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଞ୍ଛା ନିର୍ଵାଣାର୍ଥମଥାସୁରାଃ । ତଦଲଂ ପଶୁଘାତାଦିଦୁଷ୍ଟଧର୍ମୈର୍ନିବୋଧତ
ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପଶୁ ବଳି ଭଳି ଖରାପ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ଶୁଣ।
ଵିଜ୍ଞାନମଯମେଵୈତଦଶେଷମଵଗଚ୍ଛତ । ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ଵଚଃ ସମ୍ଯଗୂ ବୁଧୈରେଵମୁଦୀରିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ବୁଝ। ମୋ କଥା ଭଲରେ ଶୁଣ, ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଜଗଦେତଦନାଧାରଂ ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନାର୍ଥତତ୍ପରମ୍ । ରାଗାଦିଦୁଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭଵସଙ୍କଟେ
ଏହି ସଂସାରଟି ଏକ ଠିକ୍ ଆଧାର ବିନା, ଭ୍ରମ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ହୋଇଛି; ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏହା ପ୍ରଭାବିତ, ଏହି ଭବସମୁଦ୍ରରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ଏଵଂ ବୁଧ୍ଯତ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ବୁଧ୍ଯତୈଵମିତୀରଯନ୍ । ମାଯାମୋହଃ ସ ଦୈତେଯାନ୍ ଧର୍ମମତ୍ଯାଜଯନ୍ନଜମ୍
ଏଭଳି କହିଲେ—'ବୁଝ, ଜାଗ, ଏଭଳି ବୁଝ'—ସେ ମାୟା ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅଜନ୍ମା ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ନାନାପ୍ରକାରଵଚନଂ ସ ତେଷାଂ ଯୁକ୍ତିଯୋଜିତମ୍ । ତଥା ତଥା ଚ ତଦୂଧର୍ମଂ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତେ ଯଥା ଯଥା
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ; ଯେପରି ଯେପରି ଭାବେ କହିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭାବେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ତେଽପ୍ଯନ୍ଯେଷାଂ ତଥୈଵୋଚୁରନ୍ଯୈରନ୍ଯେ ତଥୋଦିତାଃ । ମୈଭେଯ ! ତତ୍ଯଜୁର୍ଧର୍ମଂ ଵେଦସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ପରମ୍
ସେମାନେ ପୁଣି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ; ମଇଭେୟ, ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯାନପ୍ଯନ୍ଯପାଷଣଡପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଦ୍ରିଜ । ଦୈତେଯାନ୍ ମୋହଯାମାସ ମାଯାମୋହୋଽତିମୋହକୃତ୍
ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମାୟା ଓ ମୋହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ମାଯାମୋହେନ ତେଽସୁରାଃ । ମୋହିତାସ୍ତତ୍ଯଜୁଃ ସର୍ଵାଂ ତ୍ରଯୀମାର୍ଗାଶ୍ରିତାଂ କଥାମ୍
ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସେଇ ମାୟା ଓ ମୋହର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଅସୁରମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବେଦ ତିନି ମାର୍ଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଶିକ୍ଷାକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
କେଚିଦୂଵିନିନ୍ଦାଂ ଵେଦାନାଂ ଦେଵାନାମପରେ ଦ୍ରିଜ । ଯଜ୍ଞକର୍ମସଲାପସ୍ଯ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ଦ୍ରିଜନ୍ମନାମ୍
କେହି ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କେହି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜଜନମାନେଙ୍କର ବଂଶକୁ ଉପହାସ କଲେ।
ନୈତଦୂଯୁକ୍ତିସହଂ ଵାକ୍ଯଂ ହିଂସା ଧର୍ମାଯ ନେଷ୍ଯତେ । ହଵୀଂଷ୍ଯନଲଦଗ୍ଧାନି ଫଲାଯେତ୍ଯର୍ଭକୋଦିତମ
ଏପରି ଯୁକ୍ତି ବିନା କଥା ଧର୍ମକୁ ସମର୍ଥନ କରେନାହିଁ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କହିବାଟି ଶିଶୁମନ୍ତି ଭାବ।
ଯଜ୍ଞୈରନେକୈର୍ଦେଵତ୍ଵମଵାପ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଣ ଭୁଜ୍ଯତେ । ଶମ୍ଯାଦି ଯଦି ଚେତ୍କାଷ୍ଠଂ ତଦୂରଂ ପତ୍ରଭୁକ୍ ପଶୁ
ଯଦି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ମିଳେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ଲକଡ଼ି ଜଳିଲେ, ଯେ ପଶୁ ପତ୍ର ଖାଏ ସେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାଇବ।
ନିହତସ୍ଯ ପଶୋର୍ଯଜ୍ଞ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାତ୍ପିର୍ଯଦୀଷ୍ଯତେ । ସ୍ଵପିତା ଯଜମାନେନ କିନ୍ନୁ ତସ୍ମାନ୍ନ ହନ୍ଯତେ
ଯଦି ମୃତ ପଶୁର ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପିତା ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ମାରାଯାଏ ନାହିଁ?
ତୃତ୍ପଯେ ଜାଯତେ ପୁସୋ ଭୁକ୍ତମନ୍ଯେନ ଚେତ୍ତତଃ । କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ନଂ ନ ଵହେଯୁଃ ପ୍ରଵାସିନଃ
ଯଦି ଅନ୍ୟେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ଭକ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ପ୍ରବାସୀମାନେ ଏହା ନେଇଯିବେନାହିଁ।
ଜନଶ୍ରଦ୍ଧ ଯମିତ୍ଯେତଦଵଗମ୍ଯ ତତୋ ଵଚଃ । ଉପେକ୍ଷ୍ଯ ଶ୍ରେଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ରୋଚତାଂ ଯନ୍ମଯେରିତମ୍
ଲୋକେ ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କାମ କରନ୍ତି, ଏହା ବୁଝି, ତେଣୁ ଯଦି କିଛି କଥା କେବଳ ମନରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ତିଆରି, ତେବେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରି ଭଲରେ ଲାଗୁଥିବା କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।