ସକଲମିଦମଜସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ପରମପଦାତ୍ମଵତଃ ସନାତନସ୍ଯ । ତମନିଧନମଶେଷବୀଜଭୂତଂ ପ୍ରଭୁମମଲଂ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ ଵାସୁଦେଵମ୍
ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଅଜନ୍ମା, ସନାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ।
ସ୍ତାତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଵସାନେ ତଦେ ଦଦୃଶୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଂ ଗରୁଡସ୍ଥଂ ସୁରା ହରିମ୍
ଏହି ସ୍ତୁତିର ଶେଷରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତମୂଚୁଃ ସକଲା ଦେଵାଃ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ପ୍ରସୀଦ ଦେଵ!ଦୈତ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରାହୀତି ଶରଣାର୍ଥିନଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆମଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞାଭାଗଶ୍ଵ ଦୈତ୍ଯୈର୍ହ୍ରାଦପୁରୋଗମୈଃ । ହ୍ଟତଂ ନୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽପ୍ଯାଜ୍ଞାମୁଲ୍ଲଙ୍ଘଯ ପରମେଶ୍ଵର
'ତିନି ଲୋକ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦାଇତ୍ୟମାନେ, ହ୍ରାଦ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଛି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯଶେଷଭୂତସ୍ଯ ଵଯଂ ତେ ଚ ତଵାଂଶକାଃ । ତଥାପ୍ଯଵିଦ୍ଯାଭେଦେନ ଭିନ୍ନଂ ପଶ୍ଯାମହେ ଜଗତ୍
'ଯଦ୍ୟପି ଆମେ ଓ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶ, ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ତଥାପି ଅଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ଜଗତକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖୁଛୁ।'
ସ୍ଵଵର୍ଣଧର୍ମାଭିରତା ଵେଦମାର୍ଗାନୁସାରିଣଃ । ନ ଶକ୍ଯାସ୍ତେଽରଯୋ ହନ୍ତୁମସ୍ମାଭିସ୍ତପସାନ୍ଵିତାଃ
'ଆମେ ନିଜ ଜାତିର ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ବେଦର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ।'
ତମୁପାଯମମେଯାତ୍ମନ୍ନସ୍ମାକଂ ଦାତୁମର୍ହସି । ଯେନ ତାନସୁରାନ ହନ୍ତୁ ଭଵେମ ଭଗଵନ୍ ! କ୍ଷମାଃ
'ହେ ଅପରିମିତ, ଆମ ପାଇଁ ଏମିତି ଉପାୟ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେଇ ଅସୁରମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କରିପାରିବା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଗଵାଂସ୍ତେଭ୍ଯୋ ମାଯାମୋହଂ ଶରୀରତଃ । ତମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ନିଜ ଦେହରୁ ମାୟାମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମାଯାମୋହୋଽଯମଖିଲାନ୍ ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତାନ୍ମୋହଯିଷ୍ଯତି । ତତୋ ଵଧ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ
'ଏହି ମାୟାମୋହ ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବ; ତାପରେ ସେମାନେ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବାହାରି ଯିବେ ଏବଂ ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।'
ସ୍ଥିତୌ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ ଵଧ୍ଯା ଯାଵନ୍ତଃ ପରିପନ୍ଥିନଃ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯେଽଧିକାରସ୍ଯ ଦେଵଦୈତ୍ଯାଦିକାଃ ସୁରାଃ
'ମୁଁ ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାଯାଏଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା, ଦେବ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ବିନାଶ କରାଯିବ।'
ତଦୂଗଚ୍ଛତ ନ ଭୀଃ କୀର୍ଯା ମାଯାମୋହୋଽଯମଗ୍ରତଃ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୋପକାରାଯ ଭଵତା ଭଵତାଂ ସୁରାଃ
ତେଣୁ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଭ୍ରମ ତୁମ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଛି। ଏହାକୁ ଏବେ ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ହେ ଦେବମାନେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯୈନଂ ଯଯୁର୍ଦେଵା ଯଥାଗତମ୍ । ମାଯାମୋହୋଽପି ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୌ ଯତ୍ର ମହାସୁରାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ। ମାୟା ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ତପସ୍ଯଭିରତାନ୍ ସୋଽଥ ମାଯାମୋହୋ ମହାସୁରାନ୍ । ମୈତ୍ରେଯ ! ଦଦୃଶେ ଗତ୍ଵା ନର୍ମଦାତୀରସଂଶ୍ରିତାନ୍
ପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ପରେ ମାୟା ଭ୍ରମ ଯାଇ, ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବଡ଼ ଅସୁରମାନେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲା।
ତତୋ ଦିଗମ୍ବରୋ ମୁଣ୍ଡୋ ବର୍ହିପତ୍ରଧରୋ ଦ୍ରିଜ । ମାଯାମୋହୋଽସୁରାନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ମୟୂର ପାଖ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାୟା ଭ୍ରମ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲା।
ହେ ଦୈତ୍ଯପତଯୋ ! ବ୍ରୂତ ଯଦର୍ଥଂ ତପ୍ଯତେ ତପଃ । ଐହିକଂ ଵାଥ ପାରତ୍ର୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ
ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ, କହ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଏହାର ଫଳ ଏହି ଲୋକରେ ଚାହୁଁଛ କି, ପରଲୋକ ପାଇଁ?
ପାରତ୍ର୍ଯଫଲଲାଭାଯ ତପଶ୍ଵର୍ଯା ମହାମତେ । ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତେଽତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍
ଆମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ। କିମ୍ବା ଏଥିରେ ତୁମର କିଛି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି କି?
କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵମେନଂ ଧର୍ମଞ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ରାରମସଂଵୃତମ୍
ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣି ଚାଲ। ଏହି ଧର୍ମ ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର।
ଧର୍ମୋ ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଽଯଂ ନୈତଦସ୍ମାତ୍ ପରଃ ପରଃ । ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ଧର୍ମମେତଞ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମହାବଲାଃ
ଏହି ଧର୍ମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଦ୍ଧିତୈଃ । ମାଯାମୋହନ ତେ ଦେତ୍ଯା ଵେଦମାର୍ଗାଦପାକୃତାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ମଜବୁତ କଥା କହି, ମାୟା ଭ୍ରମ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବେଦର ପଥରୁ ଦୂରେଇଦେଲା।
ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତନ୍ନ ସଦିତ୍ଯପି । ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦୂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ସମ୍ପ୍ରଚ୍ଛାତ
ଏହା ଧର୍ମ ପାଇଁ, ସେଠା ଅଧର୍ମ ପାଇଁ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସେଠା ଅସତ୍ୟ—ଏଭଳି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ପରମାର୍ଥୋଽଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରମାର୍ଥୋ ନ ଚାପ୍ଯଯମ୍ କାର୍ଯମେତଦକାର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚ ନୈତଦେଵଂ ସ୍ପୁଟଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଦିଗ୍ଵାସସାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋଽଯଂ ବହୁଵାସସାମ୍
ଏହା ପରମ ସତ୍ୟ, ତଥାପି ଏହା ପରମ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା କର୍ମ, ତଥାପି ଏହା କର୍ମ ନୁହେଁ—ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ନିର୍ବସ୍ତ୍ରମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଲଗା, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବାମାନେଙ୍କ ଧର୍ମ ଅଲଗା।
ଇତ୍ଯନୈକାନ୍ତଵାଦଞ୍ଚ ମାଯାମୋହେନ ନୈକଧା । ତେନ ଦର୍ଶଯତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଯାଜିତା ଦ୍ରିଜ
ଏଭଳି ଅନେକ ପକ୍ଷର କଥା ଦେଖାଇ, ମାୟା ଭ୍ରମ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଅର୍ହତେମଂ ମହାଧର୍ମଂ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ । ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତମାଶ୍ରିତା ଧର୍ମମାର୍ହତାସ୍ତେନ ତେଽଭଵନ୍
ମାୟା ଭ୍ରମ ଏହି ବଡ଼ ଧର୍ମ କହିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କଲେ ଓ ତାହାର ଅନୁୟାୟୀ ହେଲେ।
ତ୍ରଯୀଧର୍ମସମୁତ୍ସର୍ଗ ମାଯାମୋହେନ ତେଽସୁରାଃ । କାରିତାସ୍ତନ୍ମଯା ହ୍ମାସଂସ୍ତତୋଽନ୍ଯେ ତତ୍ପ୍ରବୋଧିତାଃ
ମାୟା ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଥିବା ଅସୁରମାନେ ବେଦ ତିନିଟିର ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପରି ହେଲି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହେଲେ।
ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ତୈଶ୍ଵ ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ଚ ତୈଃ । ଅଲ୍ପୈରହୋଭିଃ ସନ୍ତଯକ୍ତା ତୈର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ତ୍ରଯୀ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ, ସେଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏଭଳି କରି କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ତିନିଟିର ପଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୁନଶ୍ଵ ରକ୍ତାମ୍ବରଧୃଙୂ ମାଯାମୋହୋଽଜିତେକ୍ଷିଣଃ । ଅନ୍ଯାନାହାସୁରାନ୍ ଗତ୍ଵା ମୃଦ୍ଧଲ୍ପମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ପୁଣି, ଲାଲ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଅଜୟ ମାୟା ଭ୍ରମ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନେଠାରେ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ ସେମାନେକୁ କହିଲା।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଞ୍ଛା ନିର୍ଵାଣାର୍ଥମଥାସୁରାଃ । ତଦଲଂ ପଶୁଘାତାଦିଦୁଷ୍ଟଧର୍ମୈର୍ନିବୋଧତ
ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପଶୁ ବଳି ଭଳି ଖରାପ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ଶୁଣ।
ଵିଜ୍ଞାନମଯମେଵୈତଦଶେଷମଵଗଚ୍ଛତ । ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ଵଚଃ ସମ୍ଯଗୂ ବୁଧୈରେଵମୁଦୀରିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ବୁଝ। ମୋ କଥା ଭଲରେ ଶୁଣ, ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଜଗଦେତଦନାଧାରଂ ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନାର୍ଥତତ୍ପରମ୍ । ରାଗାଦିଦୁଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭଵସଙ୍କଟେ
ଏହି ସଂସାରଟି ଏକ ଠିକ୍ ଆଧାର ବିନା, ଭ୍ରମ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ହୋଇଛି; ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏହା ପ୍ରଭାବିତ, ଏହି ଭବସମୁଦ୍ରରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ଏଵଂ ବୁଧ୍ଯତ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ବୁଧ୍ଯତୈଵମିତୀରଯନ୍ । ମାଯାମୋହଃ ସ ଦୈତେଯାନ୍ ଧର୍ମମତ୍ଯାଜଯନ୍ନଜମ୍
ଏଭଳି କହିଲେ—'ବୁଝ, ଜାଗ, ଏଭଳି ବୁଝ'—ସେ ମାୟା ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅଜନ୍ମା ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।