ଅଵବୋଧି ଚ ଯଚ୍ଛାନ୍ତମଦୋଷମପକଲ୍ମଷମ୍ । ଋଷିରୂପାତ୍ମନେ ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଣୋ ରୂପାଯ!ତେ ନମଃ
ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁ ଋଷି ରୂପ ସଚେତନ, ଶାନ୍ତ, ଦୋଷରହିତ ଓ ପାପମୁକ୍ତ, ସେଇ ରୂପକୁ ଆମର ନମସ୍କାର।
ଭକ୍ଷଯତ୍ଯଥ କଲ୍ପାନ୍ତେ ଭୂତାନି ଯଦାଵରିତମ୍ । ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ!ତସ୍ମୈ କାଲାତ୍ମନେ ନମଃ
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁ କାଳ ରୂପ, ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି, ସେଇ କାଳ ଆତ୍ମାକୁ ଆମର ନମସ୍କାର।
ସମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦେଵାଦୀନ୍ଯଵିଶେଷତଃ । ନୃତ୍ଯତ୍ଯନ୍ତେ ଚ ଯଦ୍ରୂପଂ ତସ୍ମୈ ରୁଦ୍ରାତ୍ମନେ ନମଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭେଦବିନା ଗ୍ରସଣ କରି, ଶେଷରେ ସେଇ ରୂପରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେହି ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯା ରଜସୋ ଯଚ୍ଚ କର୍ମଣାଂ କାରକାତ୍ମକମ୍ । ଜନାର୍ଦନ! ନମସ୍ତସମୈ ତ୍ଵଦ୍ରୂପାଯ ନରାତ୍ମନେ
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ରଜୋଗୁଣର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଯେଉଁ ତୁମ ମାନବସ୍ୱରୂପ, ସେହି ତୁମ ରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଦୂଵଧୋପେତଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ତାମସଂ ତଵା । ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମି ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ତସ୍ମୈ ! ପଶ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତୁମ ଯେଉଁ ତାମସିକ ରୂପ, ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପ୍ରକାର ରୂପ ସହିତ, ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଥିବା, ପଶୁମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସେହି ରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗବୂତଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ଜଗତଃ ସିଦ୍ଧିସାଧନମ୍ । ଵୃକ୍ଷାତିଦୂଭେଦି ତସ୍ମୈ ମୁଖ୍ଯାତ୍ମନେ ନମଃ
ଯେଉଁ ତୁମ ରୂପ ଯଜ୍ଞର ଅଂଗ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସିଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଭାବରେ ଅଛି, ଓ ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରେ, ସେହି ପ୍ରଧାନ ଆତ୍ମାକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ତିର୍ଯଙୂ ମାନୁଷଦେଵାଦି ଵ୍ଯୋମଶବ୍ଦାଦିକଞ୍ଚ ଯତ୍ । ରୂପଂ ତଵାଦେଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ତୁମ ଯେଉଁ ରୂପ ସମସ୍ତର ଆଦି, ପଶୁ, ମାନବ, ଦେବତା, ଆକାଶ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାଦି ସବୁର ମୂଳ, ସେହି ସର୍ବାତ୍ମାକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ପ୍ରଧାନବୁଦ୍ଧଯାଦିମଯାଦଶେଷାଦୂ ଯଦନ୍ଯଦସ୍ମାତ୍ ପରମଂ ପରାତ୍ମନ୍ । ରୂପଂ ତଵାଦ୍ଯଂ ନ ଯଦନ୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ନମଃ କାରଣକାରଣାଯ
ପ୍ରଧାନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନରୁ ଭିନ୍ନ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ସହିତ ତୁଳନା ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ତୁମ ଆଦି ରୂପ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସେହି ଆପଣକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଶୁକ୍ଲାଦିଦୀର୍ଘାଦିଘନାଦିହୀନ ମଗୋଚରେ ଯଚ୍ଚ ଵିଶେଷଣାନାମ୍ । ସୁଦ୍ଧାତିସୁଦ୍ଧ ପରମର୍ଷିଦୃଶ୍ଯଂ ରୂପାଯ ତସ୍ମୈ ଭଗଵନ୍ । ନତାଃ ସ୍ମଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ତୁମ ରୂପ ଧଳାପଣ, ଲମ୍ବାପଣ, ଘନତା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଗୁଣର ସୀମାରେ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତିଶୁଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେହି ରୂପକୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ।
ଯନ୍ନଃ ଶରୀରେଷୁ ଯଦନ୍ଯଦେହେ ଷ୍ଵଶେଷଜନ୍ତୁଷ୍ଵଜମଵ୍ଯଯଂ ଯତ୍ । ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ନାନ୍ଯଦୂଵ୍ଯତିରିକ୍ତମସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପାଯ ନତାଃ ସ୍ମ ତସ୍ମୈ
ଯେଉଁ ରୂପ ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଆମର ଦେହ, ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିତ, ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ, ସେହି ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ।
ସକଲମିଦମଜସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ପରମପଦାତ୍ମଵତଃ ସନାତନସ୍ଯ । ତମନିଧନମଶେଷବୀଜଭୂତଂ ପ୍ରଭୁମମଲଂ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ ଵାସୁଦେଵମ୍
ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଅଜନ୍ମା, ସନାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ।
ସ୍ତାତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଵସାନେ ତଦେ ଦଦୃଶୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଂ ଗରୁଡସ୍ଥଂ ସୁରା ହରିମ୍
ଏହି ସ୍ତୁତିର ଶେଷରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତମୂଚୁଃ ସକଲା ଦେଵାଃ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ପ୍ରସୀଦ ଦେଵ!ଦୈତ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରାହୀତି ଶରଣାର୍ଥିନଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆମଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞାଭାଗଶ୍ଵ ଦୈତ୍ଯୈର୍ହ୍ରାଦପୁରୋଗମୈଃ । ହ୍ଟତଂ ନୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽପ୍ଯାଜ୍ଞାମୁଲ୍ଲଙ୍ଘଯ ପରମେଶ୍ଵର
'ତିନି ଲୋକ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦାଇତ୍ୟମାନେ, ହ୍ରାଦ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଛି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।'
ଯଦ୍ଯପ୍ଯଶେଷଭୂତସ୍ଯ ଵଯଂ ତେ ଚ ତଵାଂଶକାଃ । ତଥାପ୍ଯଵିଦ୍ଯାଭେଦେନ ଭିନ୍ନଂ ପଶ୍ଯାମହେ ଜଗତ୍
'ଯଦ୍ୟପି ଆମେ ଓ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶ, ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ତଥାପି ଅଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ଜଗତକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖୁଛୁ।'
ସ୍ଵଵର୍ଣଧର୍ମାଭିରତା ଵେଦମାର୍ଗାନୁସାରିଣଃ । ନ ଶକ୍ଯାସ୍ତେଽରଯୋ ହନ୍ତୁମସ୍ମାଭିସ୍ତପସାନ୍ଵିତାଃ
'ଆମେ ନିଜ ଜାତିର ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ବେଦର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ।'
ତମୁପାଯମମେଯାତ୍ମନ୍ନସ୍ମାକଂ ଦାତୁମର୍ହସି । ଯେନ ତାନସୁରାନ ହନ୍ତୁ ଭଵେମ ଭଗଵନ୍ ! କ୍ଷମାଃ
'ହେ ଅପରିମିତ, ଆମ ପାଇଁ ଏମିତି ଉପାୟ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେଇ ଅସୁରମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କରିପାରିବା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଗଵାଂସ୍ତେଭ୍ଯୋ ମାଯାମୋହଂ ଶରୀରତଃ । ତମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ସୁରୋତ୍ତମାନ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ନିଜ ଦେହରୁ ମାୟାମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମାଯାମୋହୋଽଯମଖିଲାନ୍ ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତାନ୍ମୋହଯିଷ୍ଯତି । ତତୋ ଵଧ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ
'ଏହି ମାୟାମୋହ ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବ; ତାପରେ ସେମାନେ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବାହାରି ଯିବେ ଏବଂ ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।'
ସ୍ଥିତୌ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ ଵଧ୍ଯା ଯାଵନ୍ତଃ ପରିପନ୍ଥିନଃ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯେଽଧିକାରସ୍ଯ ଦେଵଦୈତ୍ଯାଦିକାଃ ସୁରାଃ
'ମୁଁ ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାଯାଏଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା, ଦେବ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ବିନାଶ କରାଯିବ।'
ତଦୂଗଚ୍ଛତ ନ ଭୀଃ କୀର୍ଯା ମାଯାମୋହୋଽଯମଗ୍ରତଃ । ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯୋପକାରାଯ ଭଵତା ଭଵତାଂ ସୁରାଃ
ତେଣୁ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଭ୍ରମ ତୁମ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଛି। ଏହାକୁ ଏବେ ତୁମର ଉପକାର ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ହେ ଦେବମାନେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯୈନଂ ଯଯୁର୍ଦେଵା ଯଥାଗତମ୍ । ମାଯାମୋହୋଽପି ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୌ ଯତ୍ର ମହାସୁରାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ। ମାୟା ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ତପସ୍ଯଭିରତାନ୍ ସୋଽଥ ମାଯାମୋହୋ ମହାସୁରାନ୍ । ମୈତ୍ରେଯ ! ଦଦୃଶେ ଗତ୍ଵା ନର୍ମଦାତୀରସଂଶ୍ରିତାନ୍
ପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ପରେ ମାୟା ଭ୍ରମ ଯାଇ, ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବଡ଼ ଅସୁରମାନେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲା।
ତତୋ ଦିଗମ୍ବରୋ ମୁଣ୍ଡୋ ବର୍ହିପତ୍ରଧରୋ ଦ୍ରିଜ । ମାଯାମୋହୋଽସୁରାନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ମୟୂର ପାଖ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାୟା ଭ୍ରମ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲା।
ହେ ଦୈତ୍ଯପତଯୋ ! ବ୍ରୂତ ଯଦର୍ଥଂ ତପ୍ଯତେ ତପଃ । ଐହିକଂ ଵାଥ ପାରତ୍ର୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ
ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ, କହ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଏହାର ଫଳ ଏହି ଲୋକରେ ଚାହୁଁଛ କି, ପରଲୋକ ପାଇଁ?
ପାରତ୍ର୍ଯଫଲଲାଭାଯ ତପଶ୍ଵର୍ଯା ମହାମତେ । ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତେଽତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍
ଆମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ। କିମ୍ବା ଏଥିରେ ତୁମର କିଛି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି କି?
କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵମେନଂ ଧର୍ମଞ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ରାରମସଂଵୃତମ୍
ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣି ଚାଲ। ଏହି ଧର୍ମ ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର।
ଧର୍ମୋ ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଽଯଂ ନୈତଦସ୍ମାତ୍ ପରଃ ପରଃ । ଅତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯଥ । ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ଧର୍ମମେତଞ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମହାବଲାଃ
ଏହି ଧର୍ମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଦ୍ଧିତୈଃ । ମାଯାମୋହନ ତେ ଦେତ୍ଯା ଵେଦମାର୍ଗାଦପାକୃତାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ମଜବୁତ କଥା କହି, ମାୟା ଭ୍ରମ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବେଦର ପଥରୁ ଦୂରେଇଦେଲା।
ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତନ୍ନ ସଦିତ୍ଯପି । ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦୂ ଵିମୁକ୍ତିଂ ସମ୍ପ୍ରଚ୍ଛାତ
ଏହା ଧର୍ମ ପାଇଁ, ସେଠା ଅଧର୍ମ ପାଇଁ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସେଠା ଅସତ୍ୟ—ଏଭଳି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।