ଉଭେ ସଂଧ୍ଯେ ରଵିଂ ଭୂପ ତଥୈଵାଗ୍ନିଂ ସମାହିତଃ । ଉପତିଷ୍ଠେତ୍ତଦା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରପ୍ଯଭିଵାଦନମ୍
ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ପୂଜିବା, ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର, ରାଜା।
ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵ୍ରଜେଦ୍ଯାତେ ନୀଚୈରାସୀତ ଚାସତି । ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୋର୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିକୂଲଂ ନ ସଂଚରେତ୍
ଗୁରୁ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାଇବା, ଗୁରୁ ଚାଲିଲେ ଶିଷ୍ୟ ପଛେ ଚାଲିବା, ଗୁରୁ ବସିଲେ ଶିଷ୍ୟ ତଳେ ବସିବା; ଶିଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ବିପରୀତ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ତେନୈଵୋକ୍ତଂ ପଠେଦ୍ଵେଦଂ ନାନ୍ଯଚିତ୍ତଃ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତଃ । ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷାନ୍ନମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଗୁରୁଣା ତତଃ
ଗୁରୁ କହିଥିବା ପ୍ରକାରେ, ମନ ଅନ୍ୟତର ନ ହୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଦ ପାଠ କରିବା; ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା।
ଅଵଗାହେଦପଃ ପୂର୍ଵମାଚାର୍ଯ୍ଯେଣାଵଗାହିତଃ । ସମିଜ୍ଜଲାଦିକଂ ଚାସ୍ଯ କାଲ୍ଯଂ କାଲ୍ଯମୁପାନଯେତ୍
ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପରେ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା; ସମୟରେ ପାଣି, କାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।
ଗୃହୀତଗ୍ରାହ୍ଯଵେଦଶ୍ଚ ତତୋନୁଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯ ଚ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯମାଵିଶ୍ତ୍ପ୍ରୋଆ!ଜ୍ଞୋ ନିଷ୍ପନ୍ନଗୁରୁନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ଶିଖି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଋଣ ଶେଷ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିନାଵାପ୍ତଦାରସ୍ତୁ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଗୃହସ୍ଥକାର୍ଯ୍ଯମଖିଲଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭୂପାଲ ଶକ୍ତିତଃ
ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ବିବାହ କରି, ନିଜ କାମରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ, ଭୂପତି।
ନିଵାପେନ ପିତୄନର୍ଚନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥାତିଥୀନ୍ । ଅନ୍ନୈର୍ମୁନୀଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୈରପତ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇ, ବେଦ ପାଠ କରି, ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା।
ଭୂତାନି ବଲିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵାତ୍ସଲ୍ଯେନାଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଲୋକାନ୍ପୁରୁଷୋ ନିଜକର୍ମସମାର୍ଜିତାନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରିବା; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ବିକ୍ଷାଭୁଜଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ପରିଵ୍ରାଡ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ତେପ୍ଯତ୍ରୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତେ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ତେନ ଵୈ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵେଦାହରଣକାର୍ଯ୍ଯାଯ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଯ ଚ ପ୍ରଭୋ । ଅଟଂତି ଵସୁଧାଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୃଥିଵୀଦର୍ଶନାଯ ଚ
ବେଦ ପାଠ ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଭୂପତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ।
ଅନିକେତା ହ୍ଯନାହାରା ଯତ୍ର ସାଯଂଗୃହାଶ୍ଚ ଯେ । ତେଷାଂ ଗୃହସ୍ଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ
ଯେମାନେ ନିଜ ଘର ନାହାନ୍ତି, ନିୟମିତ ଭାବେ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଯେଉଁଠି ଥାଆନ୍ତି ସେଉଠି ରୁହନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାନ।
ତେଷାଂ ସ୍ଵାଗତଦାନାଦିଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ନୃପ । ଗୃହାଗତାନାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଶଯନାସନଭୋଜନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏମିତି ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମିଠା ଭାବରେ କଥା କହିବା, ସ୍ବାଗତ କରିବା ଓ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ବସିବା ଆସନ ଓ ଖାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଅତିଥିର୍ଯସ୍ଯ ଭଗ୍ନାଶୋ ଗୃହାତ୍ପ୍ରତିନିଵର୍ତ୍ତତେ । ସ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍କୃତଂ ତସ୍ମୈ ପୁଣ୍ଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତି
ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଘରରୁ ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପାପ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନେଇଯାଏ।
ଅଵଜ୍ଞାନମହଂକାରୋ ଦଂଭଶ୍ଚୈଵ ଗୃହ ସତଃ । ପରିତାପୋପଘାତୌ ଚ ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ନ ଶସ୍ଯତେ
ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଅବମାନ, ଅହଂକାର, ଢଂଗ, ଦୁଃଖ, ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଓ କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ତୁ ସମ୍ଯକ୍କରୋତ୍ଯେଵଂ ଗୃହସ୍ଥଃ ପରମଂ ଵିଧିମ୍ । ସର୍ଵବଂଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଲୋକାନାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାନ୍
ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ଏହି ଉତ୍ତମ ନିୟମକୁ ଭଲଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵଯଃପରିଣତୋ ରାଜନ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଗୃହାଶ୍ରମୀ । ପୁତ୍ରେଷୁ ଭାର୍ଯାଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସହୈଵ ଵା
ଯେତେବେଳେ ବୟସ ହେବାକୁ ଲାଗିଯାଏ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୁଅମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ଏକାକି କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପର୍ଣମୂଲଫଲାହାରଃ କେଶଶ୍ମଶ୍ରୁଜଟାଧରଃ । ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ମୁନିସ୍ସର୍ଵାତିଥିର୍ନୃପ
ସେଠାରେ ପତ୍ର, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଦାଡ଼ି ରଖି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ସେ ମୁନି ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଚର୍ମକାଶକୁଶୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପରିଧାନୋତ୍ତରୀଯକେ । ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ରିଷଵଣଂ ସ୍ନାନଂ ଶସ୍ତମସ୍ଯ ନରେଶ୍ଵର
ଚର୍ମ, ଚାଲ କିମ୍ବା କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଉପର ଓ ତଳ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ନରେଶ।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନଂ ହୋମସ୍ସର୍ଵାଭ୍ଯାଗତପୂଜନମ୍ । ଭିକ୍ଷାବଲିପ୍ରଦାନଂ ଚ ଶସ୍ତମସ୍ଯ ନରେଶ୍ଵର
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ହୋମ, ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭିକ୍ଷା ଦେବା, ଏସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ନରେଶ।
ଵନ୍ଯସ୍ନେହେନ ଗାତ୍ରାଣାମଭ୍ଯଂଗଶ୍ଚାସ୍ଯ ଶସ୍ଯତେ । ତପଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଶୀତୋଷ୍ଣାଦିସହିଷ୍ଣୁତା
ବନର ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ମାସାଜ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରିବା, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଯସ୍ତ୍ଵେତାଂ ନିଯତଶ୍ଚର୍ଯାଂ ଵାନପ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚରେନ୍ମୁନିଃ । ସ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିଵଦ୍ଦୋଷାଞ୍ଜଯେଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାନ୍
ଯେ ବନବାସୀ ମୁନି ଏହି ନିୟମିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦହନ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚାଶ୍ରମୋ ଭିକ୍ଷୋଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯୋ ମନୀଷିଭିଃ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଗଦତୋ ମମ ଶ୍ରୋତୁଂ ନୃପାର୍ହସି
ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମ ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବେ କହନ୍ତି, ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ପୁତ୍ରଦ୍ର ଵ୍ଯକଲତ୍ରେଷୁ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ନେହୋ ନରାଧିପ । ଚତୁର୍ଥମାଶ୍ରମସ୍ଥାନଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିର୍ଧୂତମତ୍ସରଃ
ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ହୋଇ, ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନରାଧିପ।
ତ୍ରୈଵର୍ଗିକାଂସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ସର୍ଵାନାରଂଭାନଵନୀପତେ । ମିତ୍ରାଦିଷୁ ସମୋ ମୈତ୍ରସ୍ସମସ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଜଂତୁଷୁ
ତିନି ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ହେ ଭୂପତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ଓ ମିତ୍ରତା ରଖିବା ଦରକାର।
ଜରାଯୁଜାଂଡଜାଦୀନାଂ ଵାଡ୍ମନଃକାଯକର୍ମଭିଃ । ଯୁକ୍ତଃ କୁର୍ଵୀତ ନ ଦ୍ରୋ ହଂ ସର୍ଵସଂଗାଂଶ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଜନ୍ମର ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ମନ, କଥା ଓ କାୟାରେ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ନକରିବା ଓ ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗ ଛାଡ଼ିଦେବା ଦରକାର।
ଏକାରାତ୍ରସ୍ଥିତିର୍ଗ୍ରାମେ ପଂଚରାତ୍ରସ୍ଥିତିଃ ପୁରେ । ତଥା ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯଥାପ୍ରୀତିର୍ଦ୍ଵେଷୋ ଵା ନାସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଏକ ରାତି ଗ୍ରାମରେ ଓ ପାଞ୍ଚ ରାତି ସହରରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ରହିବା ଦରକାର ଯେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ନ ଆସୁ ନ ଦ୍ୱେଷ।
ପ୍ରାଣଯାତ୍ରାନିମିତ୍ତଂ ଚ ଵ୍ଯଂଗାରେ ଭୁକ୍ତଵଜ୍ଜନେ । କାଲେ ପ୍ରଶସ୍ତଵର୍ଣାନାଂ ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ପର୍ଯଟେଦ୍ଗୃହାନ୍
ପ୍ରାଣ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ଛାଡ଼ି ମିଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇପାରିବେ, ଏବଂ ଉଚିତ ସମୟରେ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉଚିତ।
କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଦର୍ପମୋହଲୋଭାଦଯଶ୍ଚ ଯେ । ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପରିଵ୍ରାଣ୍ନିର୍ମମୋ ଭଵେତ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ମୋହ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବନା ଛାଡ଼ି, ପରିବ୍ରାଜକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିର୍ମମ ହେବା ଉଚିତ।
ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଶ୍ଚରତେ ମୁନିଃ । ତସ୍ଯାପି ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେ ମୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇ, ଏହିପରି ଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଠାରୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ପାଆନାହାନ୍ତି।
କୃତ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ସ୍ଵଶରୀରସଂସ୍ଥଂ ଶାରୀରମଗ୍ନିଂ ସ୍ଵମୁଖେ ଜୁହୋତି । ଵିପ୍ରସ୍ତୁ ଭୈକ୍ଷ୍ଯୋପହିତୈର୍ହଵିର୍ଭିଶ୍ଚିତାଗ୍ନିକାନାଂ ଵ୍ରଜତି ସ୍ମ ଲୋକାନ୍
ଯିଏ ନିଜ ଦେହରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନା କରି, ନିଜ ମୁଖକୁ ଶରୀରର ଅଗ୍ନି ଭାବେ ହବି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷାରେ ପାଇଥିବା ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ହବି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଚିତାଅଗ୍ନି ଜଳାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।