ଦାନଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରୋପି ପାକଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜେତ ଚ । ପିତ୍ର୍ଯାଦିକଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୁଦ୍ରଃ କୁର୍ଵୀତ ତେନ ଵୈ ॥ ୩,୮.
ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଇପାରିବେ, ଘରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ ସେ ନିଜେ କରିପାରିବେ।
ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣାର୍ଥାଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପରିଗ୍ରହଃ । ଋତୁକାଲେଭିଗମନଂ ସ୍ଵଦାରେଷୁ ମହୀପତେ ॥ ୩,୮.
ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପତି ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଦଯା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ତିତିକ୍ଷା ନାତିମାନିତା । ସତ୍ଯଂ ଶୌଚମନାଯାସୋ ମଙ୍ଗଲଂ ପ୍ରିଯଵାଦିତା ॥ ୩,୮.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା, ସହନଶୀଳତା, ଅହଂକାର ନଥିବା, ସତ୍ୟବାଦି, ଶୁଚିତା, ଚିନ୍ତା ନଥିବା, ଶୁଭ ଭାବ, ଓ ମିଠା କଥା କହିବା—ଏହିଗୁଡିକ ଗୁଣ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।
ମୈତ୍ର୍ଯସ୍ପୃହା ତଥା ତଦ୍ଵଦକାର୍ପଣ୍ଯଂନରେଶ୍ଵର । ଅନୁସୂଯା ଚ ସାମାନ୍ଯଵର୍ଣାନାଂ କଥିତା ଗୁଣାଃ ॥ ୩,୮.
ମିତ୍ରତା, ଲୋଭ ନଥିବା, କଞ୍ଜୁସି ନଥିବା, ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା—ଏହିଗୁଡିକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଜା।
ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେତେ ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ । ଗୁଣାଂସ୍ତଥାଵଦ୍ଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଦୀନାମିମାଞ୍ଛୃଣୁ ॥ ୩,୮.
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୁଣ।
କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଂ କର୍ମ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ କର୍ମ ତଥା ପଦି । ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵୈଶ୍ଯୋକ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରକର୍ମ ନ ଚୈତଯୋଃ ॥ ୩,୮.
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବୈଶ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ର କାମ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସାମର୍ଥ୍ଯେ ସତି ତତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯମୁଭାଭ୍ଯାମପି ପାର୍ଥିଵ । ତଦେଵାପଦି କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ମସଂକରମ୍ ॥ ୩,୮.
ଯଦି ସମର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ ଛାଡିପାରନ୍ତି, ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, ଶ୍ରେଣୀର କାମ ମିଶାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯେତେ କଥିତା ରାଜନ୍ଵର୍ଣଧର୍ମା ମଯା ତଵ । ଧର୍ମାନାଶ୍ରମିଣାଂ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିଶାମଯ ॥ ୩,୮.
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କହିଦେଲି, ରାଜା। ଏବେ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଯଥାଯଥା କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ । ବାଲଃ କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାହରଣତତ୍ପରଃ । ଗୁରୁଗେହେ ଵସେଦ୍ଭୂପ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଉପନୟନ କରିଛି, ବେଦ ପାଠରେ ମନ ଲଗାଇଛି, ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଘରେ ଥାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା।
ଶୌଚା ଚାରଵ୍ରତଂ ତତ୍ର କାର୍ଯ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଗୁରୋଃ । ଵ୍ରତାନି ଚରତା ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵେଦଶ୍ଚ କୃତବୁଦ୍ଧିନା
ସେଠାରେ ଶୁଚିତା, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରତ ରଖି ବେଦ ଶିଖିବାକୁ ଦୃଢ ମନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଭେ ସଂଧ୍ଯେ ରଵିଂ ଭୂପ ତଥୈଵାଗ୍ନିଂ ସମାହିତଃ । ଉପତିଷ୍ଠେତ୍ତଦା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରପ୍ଯଭିଵାଦନମ୍
ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ପୂଜିବା, ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର, ରାଜା।
ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵ୍ରଜେଦ୍ଯାତେ ନୀଚୈରାସୀତ ଚାସତି । ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୋର୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିକୂଲଂ ନ ସଂଚରେତ୍
ଗୁରୁ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାଇବା, ଗୁରୁ ଚାଲିଲେ ଶିଷ୍ୟ ପଛେ ଚାଲିବା, ଗୁରୁ ବସିଲେ ଶିଷ୍ୟ ତଳେ ବସିବା; ଶିଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ବିପରୀତ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ତେନୈଵୋକ୍ତଂ ପଠେଦ୍ଵେଦଂ ନାନ୍ଯଚିତ୍ତଃ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତଃ । ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷାନ୍ନମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଗୁରୁଣା ତତଃ
ଗୁରୁ କହିଥିବା ପ୍ରକାରେ, ମନ ଅନ୍ୟତର ନ ହୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଦ ପାଠ କରିବା; ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା।
ଅଵଗାହେଦପଃ ପୂର୍ଵମାଚାର୍ଯ୍ଯେଣାଵଗାହିତଃ । ସମିଜ୍ଜଲାଦିକଂ ଚାସ୍ଯ କାଲ୍ଯଂ କାଲ୍ଯମୁପାନଯେତ୍
ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପରେ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା; ସମୟରେ ପାଣି, କାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।
ଗୃହୀତଗ୍ରାହ୍ଯଵେଦଶ୍ଚ ତତୋନୁଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯ ଚ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯମାଵିଶ୍ତ୍ପ୍ରୋଆ!ଜ୍ଞୋ ନିଷ୍ପନ୍ନଗୁରୁନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ଶିଖି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଋଣ ଶେଷ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିନାଵାପ୍ତଦାରସ୍ତୁ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଗୃହସ୍ଥକାର୍ଯ୍ଯମଖିଲଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭୂପାଲ ଶକ୍ତିତଃ
ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ବିବାହ କରି, ନିଜ କାମରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ, ଭୂପତି।
ନିଵାପେନ ପିତୄନର୍ଚନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥାତିଥୀନ୍ । ଅନ୍ନୈର୍ମୁନୀଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୈରପତ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇ, ବେଦ ପାଠ କରି, ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା।
ଭୂତାନି ବଲିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵାତ୍ସଲ୍ଯେନାଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଲୋକାନ୍ପୁରୁଷୋ ନିଜକର୍ମସମାର୍ଜିତାନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରିବା; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ବିକ୍ଷାଭୁଜଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ପରିଵ୍ରାଡ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ତେପ୍ଯତ୍ରୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତେ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ତେନ ଵୈ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵେଦାହରଣକାର୍ଯ୍ଯାଯ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଯ ଚ ପ୍ରଭୋ । ଅଟଂତି ଵସୁଧାଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୃଥିଵୀଦର୍ଶନାଯ ଚ
ବେଦ ପାଠ ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଭୂପତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ।
ଅନିକେତା ହ୍ଯନାହାରା ଯତ୍ର ସାଯଂଗୃହାଶ୍ଚ ଯେ । ତେଷାଂ ଗୃହସ୍ଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ
ଯେମାନେ ନିଜ ଘର ନାହାନ୍ତି, ନିୟମିତ ଭାବେ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଯେଉଁଠି ଥାଆନ୍ତି ସେଉଠି ରୁହନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାନ।
ତେଷାଂ ସ୍ଵାଗତଦାନାଦିଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ନୃପ । ଗୃହାଗତାନାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଶଯନାସନଭୋଜନମ୍
ହେ ରାଜା, ଏମିତି ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମିଠା ଭାବରେ କଥା କହିବା, ସ୍ବାଗତ କରିବା ଓ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ବସିବା ଆସନ ଓ ଖାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଅତିଥିର୍ଯସ୍ଯ ଭଗ୍ନାଶୋ ଗୃହାତ୍ପ୍ରତିନିଵର୍ତ୍ତତେ । ସ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍କୃତଂ ତସ୍ମୈ ପୁଣ୍ଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛତି
ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଘରରୁ ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପାପ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନେଇଯାଏ।
ଅଵଜ୍ଞାନମହଂକାରୋ ଦଂଭଶ୍ଚୈଵ ଗୃହ ସତଃ । ପରିତାପୋପଘାତୌ ଚ ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ନ ଶସ୍ଯତେ
ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଅବମାନ, ଅହଂକାର, ଢଂଗ, ଦୁଃଖ, ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଓ କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ତୁ ସମ୍ଯକ୍କରୋତ୍ଯେଵଂ ଗୃହସ୍ଥଃ ପରମଂ ଵିଧିମ୍ । ସର୍ଵବଂଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଲୋକାନାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାନ୍
ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ଏହି ଉତ୍ତମ ନିୟମକୁ ଭଲଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵଯଃପରିଣତୋ ରାଜନ୍କୃତକୃତ୍ଯୋ ଗୃହାଶ୍ରମୀ । ପୁତ୍ରେଷୁ ଭାର୍ଯାଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସହୈଵ ଵା
ଯେତେବେଳେ ବୟସ ହେବାକୁ ଲାଗିଯାଏ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୁଅମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ଏକାକି କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପର୍ଣମୂଲଫଲାହାରଃ କେଶଶ୍ମଶ୍ରୁଜଟାଧରଃ । ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ମୁନିସ୍ସର୍ଵାତିଥିର୍ନୃପ
ସେଠାରେ ପତ୍ର, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଦାଡ଼ି ରଖି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ସେ ମୁନି ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଚର୍ମକାଶକୁଶୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପରିଧାନୋତ୍ତରୀଯକେ । ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ରିଷଵଣଂ ସ୍ନାନଂ ଶସ୍ତମସ୍ଯ ନରେଶ୍ଵର
ଚର୍ମ, ଚାଲ କିମ୍ବା କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଉପର ଓ ତଳ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ନରେଶ।
ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନଂ ହୋମସ୍ସର୍ଵାଭ୍ଯାଗତପୂଜନମ୍ । ଭିକ୍ଷାବଲିପ୍ରଦାନଂ ଚ ଶସ୍ତମସ୍ଯ ନରେଶ୍ଵର
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ହୋମ, ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭିକ୍ଷା ଦେବା, ଏସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ହେ ନରେଶ।
ଵନ୍ଯସ୍ନେହେନ ଗାତ୍ରାଣାମଭ୍ଯଂଗଶ୍ଚାସ୍ଯ ଶସ୍ଯତେ । ତପଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଶୀତୋଷ୍ଣାଦିସହିଷ୍ଣୁତା
ବନର ତେଲ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ମାସାଜ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରିବା, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଷ୍ଟ ସହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।