ସର୍ଵଭୂତହିତଂ କୁର୍ଯାନ୍ନାହିତଂ କସ୍ଯାଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ମୈତ୍ରୀ ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍ ॥ ୩,୮.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭଲ କରିବା ଉଚିତ, କାହାରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ମିତ୍ରତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ।
ଗ୍ରାଵ୍ଣିରତ୍ନେ ଚ ପାରକ୍ଯେ ସମବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଋତାଵଭିଗମଃ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ଶସ୍ତତେ ଚାସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ ॥ ୩,୮.
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପଥର, ମଣି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତି ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବା ପ୍ରଶଂସାନୀୟ।
ଦାନାନି ଦଦ୍ଯାଦିଚ୍ଛାତୋ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋପି ଵା । ଯଜେଚ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈରଧୀଯୀତ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ ॥ ୩,୮.
କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇପାରିବେ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରିବେ, ହେ ରାଜା।
ଶସ୍ତ୍ରାଜୀଵୋ ମହୀରକ୍ଷା ପ୍ରଵରା ତସ୍ଯ ଜୀଵିକା । ତତ୍ରାପି ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପଃ ପୃଥିଵୀପରିପାରନମ୍ ॥ ୩,୮.
ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଜୀବିକା ହେଉଛି ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଛି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।
ଧରିତ୍ରୀପାଲନେନୈଵ କୃତକୃତ୍ଯା ନରାଧିପାଃ । ଭଵନ୍ତି ତୃପତେରଂଶା ଯତୋ ଯଜ୍ଞାଦିକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୩,୮.
ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମର ଫଳରେ ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶାସନାଦ୍ରାଜା ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପରିପାଲନାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଭିମତାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ଵର୍ଣସଂସ୍ଥାଂ କରୋତି ଯଃ ॥ ୩,୮.
ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ଓ ସଜ୍ଜନମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ରାଜା ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସେ ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ ଚ ଵାଣିଜ୍ଯଂ କୃଷିଂ ଚ ମନୁଜେଶ୍ଵର । ଵୈଶ୍ଯାଯ ଜୀଵିକାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ଲୋକପିତାମହଃ ॥ ୩,୮.
ହେ ମନୁଷ୍ୟର ମହାରାଜା, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପଶୁପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ କୃଷି ହେଉଛି ଜୀବିକା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ, ଦେଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାପ୍ଯଧ୍ଯଯନଂ ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶସ୍ଯତେ । ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଦୀନାମନୁଷ୍ଠାନଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୩,୮.
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ; ନିତ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ କର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିଜାତିସଂଶ୍ରିତଂ କର୍ମ ତାଦର୍ଥ୍ଯଂ ତେନ ପୋଷଣମ୍ । କ୍ରଯଵିକ୍ରଯଜୈର୍ଵାପି ଧନୈଃ କାରୂଦ୍ଭଵେନ ଵା ॥ ୩,୮.
ସେ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ କାମ କରେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ, କିଣାବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନରେ।
ଶୁଦ୍ରସ୍ଯ ସନ୍ନତିଃ ଶୌଚଂ ସେଵା ସ୍ଵାମିନ୍ଯମାଯଯା । ଅମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ତେଯଂ ତତ୍ସଂଗୋ ଵିପ୍ରରକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୩,୮.
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନମ୍ରତା, ପବିତ୍ରତା, ସେବା, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଯଜ୍ଞ, ଚୋରି ନ କରିବା, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରୋପି ପାକଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜେତ ଚ । ପିତ୍ର୍ଯାଦିକଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୁଦ୍ରଃ କୁର୍ଵୀତ ତେନ ଵୈ ॥ ୩,୮.
ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଇପାରିବେ, ଘରେ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ ସେ ନିଜେ କରିପାରିବେ।
ଭୃତ୍ଯାଦିଭରଣାର୍ଥାଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପରିଗ୍ରହଃ । ଋତୁକାଲେଭିଗମନଂ ସ୍ଵଦାରେଷୁ ମହୀପତେ ॥ ୩,୮.
ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପତି ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଦଯା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ତିତିକ୍ଷା ନାତିମାନିତା । ସତ୍ଯଂ ଶୌଚମନାଯାସୋ ମଙ୍ଗଲଂ ପ୍ରିଯଵାଦିତା ॥ ୩,୮.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା, ସହନଶୀଳତା, ଅହଂକାର ନଥିବା, ସତ୍ୟବାଦି, ଶୁଚିତା, ଚିନ୍ତା ନଥିବା, ଶୁଭ ଭାବ, ଓ ମିଠା କଥା କହିବା—ଏହିଗୁଡିକ ଗୁଣ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।
ମୈତ୍ର୍ଯସ୍ପୃହା ତଥା ତଦ୍ଵଦକାର୍ପଣ୍ଯଂନରେଶ୍ଵର । ଅନୁସୂଯା ଚ ସାମାନ୍ଯଵର୍ଣାନାଂ କଥିତା ଗୁଣାଃ ॥ ୩,୮.
ମିତ୍ରତା, ଲୋଭ ନଥିବା, କଞ୍ଜୁସି ନଥିବା, ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା—ଏହିଗୁଡିକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଜା।
ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେତେ ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ । ଗୁଣାଂସ୍ତଥାଵଦ୍ଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଦୀନାମିମାଞ୍ଛୃଣୁ ॥ ୩,୮.
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୁଣ।
କ୍ଷାତ୍ତ୍ରଂ କର୍ମ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ କର୍ମ ତଥା ପଦି । ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵୈଶ୍ଯୋକ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରକର୍ମ ନ ଚୈତଯୋଃ ॥ ୩,୮.
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବୈଶ୍ୟ କାମ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ର କାମ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସାମର୍ଥ୍ଯେ ସତି ତତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯମୁଭାଭ୍ଯାମପି ପାର୍ଥିଵ । ତଦେଵାପଦି କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କର୍ମସଂକରମ୍ ॥ ୩,୮.
ଯଦି ସମର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ ଛାଡିପାରନ୍ତି, ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, ଶ୍ରେଣୀର କାମ ମିଶାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯେତେ କଥିତା ରାଜନ୍ଵର୍ଣଧର୍ମା ମଯା ତଵ । ଧର୍ମାନାଶ୍ରମିଣାଂ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିଶାମଯ ॥ ୩,୮.
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କହିଦେଲି, ରାଜା। ଏବେ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଯଥାଯଥା କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ । ବାଲଃ କୃତୋପନଯନୋ ଵେଦାହରଣତତ୍ପରଃ । ଗୁରୁଗେହେ ଵସେଦ୍ଭୂପ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଉପନୟନ କରିଛି, ବେଦ ପାଠରେ ମନ ଲଗାଇଛି, ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଘରେ ଥାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା।
ଶୌଚା ଚାରଵ୍ରତଂ ତତ୍ର କାର୍ଯ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଗୁରୋଃ । ଵ୍ରତାନି ଚରତା ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଵେଦଶ୍ଚ କୃତବୁଦ୍ଧିନା
ସେଠାରେ ଶୁଚିତା, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରତ ରଖି ବେଦ ଶିଖିବାକୁ ଦୃଢ ମନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଭେ ସଂଧ୍ଯେ ରଵିଂ ଭୂପ ତଥୈଵାଗ୍ନିଂ ସମାହିତଃ । ଉପତିଷ୍ଠେତ୍ତଦା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରପ୍ଯଭିଵାଦନମ୍
ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ପୂଜିବା, ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର, ରାଜା।
ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵ୍ରଜେଦ୍ଯାତେ ନୀଚୈରାସୀତ ଚାସତି । ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୋର୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିକୂଲଂ ନ ସଂଚରେତ୍
ଗୁରୁ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାଇବା, ଗୁରୁ ଚାଲିଲେ ଶିଷ୍ୟ ପଛେ ଚାଲିବା, ଗୁରୁ ବସିଲେ ଶିଷ୍ୟ ତଳେ ବସିବା; ଶିଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ବିପରୀତ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ତେନୈଵୋକ୍ତଂ ପଠେଦ୍ଵେଦଂ ନାନ୍ଯଚିତ୍ତଃ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତଃ । ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷାନ୍ନମଶ୍ନୀଯାଦ୍ଗୁରୁଣା ତତଃ
ଗୁରୁ କହିଥିବା ପ୍ରକାରେ, ମନ ଅନ୍ୟତର ନ ହୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଦ ପାଠ କରିବା; ଗୁରୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା।
ଅଵଗାହେଦପଃ ପୂର୍ଵମାଚାର୍ଯ୍ଯେଣାଵଗାହିତଃ । ସମିଜ୍ଜଲାଦିକଂ ଚାସ୍ଯ କାଲ୍ଯଂ କାଲ୍ଯମୁପାନଯେତ୍
ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପରେ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା; ସମୟରେ ପାଣି, କାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।
ଗୃହୀତଗ୍ରାହ୍ଯଵେଦଶ୍ଚ ତତୋନୁଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯ ଚ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯମାଵିଶ୍ତ୍ପ୍ରୋଆ!ଜ୍ଞୋ ନିଷ୍ପନ୍ନଗୁରୁନିଷ୍କୃତିଃ
ବେଦ ଶିଖି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଋଣ ଶେଷ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିନାଵାପ୍ତଦାରସ୍ତୁ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଗୃହସ୍ଥକାର୍ଯ୍ଯମଖିଲଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭୂପାଲ ଶକ୍ତିତଃ
ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ବିବାହ କରି, ନିଜ କାମରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ, ଭୂପତି।
ନିଵାପେନ ପିତୄନର୍ଚନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵାଂସ୍ତଥାତିଥୀନ୍ । ଅନ୍ନୈର୍ମୁନୀଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୈରପତ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇ, ବେଦ ପାଠ କରି, ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା।
ଭୂତାନି ବଲିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵାତ୍ସଲ୍ଯେନାଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଲୋକାନ୍ପୁରୁଷୋ ନିଜକର୍ମସମାର୍ଜିତାନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରିବା; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ବିକ୍ଷାଭୁଜଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ପରିଵ୍ରାଡ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ତେପ୍ଯତ୍ରୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠଂତେ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ତେନ ଵୈ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵେଦାହରଣକାର୍ଯ୍ଯାଯ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାଯ ଚ ପ୍ରଭୋ । ଅଟଂତି ଵସୁଧାଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୃଥିଵୀଦର୍ଶନାଯ ଚ
ବେଦ ପାଠ ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ପାଇଁ, ଭୂପତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ।