ଭଵିଷ୍ଯେ ଦ୍ଵାପରେ ଚାପି ଦ୍ରୌ ଣିର୍ଵ୍ଯାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯତୀତେ ମମ ପୁତ୍ରେସ୍ମିନ୍ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନେ ମୁନେ
ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱାପରରେ ଦ୍ରୌଣି ବ୍ୟାସ ହେବେ, ମୋ ପୁଅ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପରେ, ମୁନି।
ଧ୍ରୁଵମେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଓମିତ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ବୃହତ୍ଵାଦ୍ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ଯେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ 'ଓଁ' ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି; ଏହାର ବଡ଼ତ୍ୱ ଓ ବିସ୍ତାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଣଵାଵସ୍ଥିତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵରିତୀର୍ଯ୍ଯତେ । ଋଗ୍ଯଜୁସ୍ସାମାଥର୍ଵାଣୋ ଯତ୍ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ
ଚିରକାଳ ପ୍ରଣବ 'ଭୂଃ', 'ଭୁଃ' ଓ 'ସ୍ୱଃ' ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ବେଦର ସାର, ସେହି ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଜଗତଃ ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯୋର୍ଯତ୍ତତ୍କାରଣସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ମହତଃ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସୁବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ
ଯେଉଁଠିଏ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଅଗାଧାପାରମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସଂମୋହନାଲଯମ୍ । ସ୍ଵପ୍ରକାଶପ୍ରଵୃତ୍ତିଭ୍ଯାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେଉଁଠିଏ ଅପାର, ଅନନ୍ତ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ, ଯାହାର ନିଜ ଆଲୋକ ଓ କ୍ରିୟା ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ।
ସଂଖ୍ଯଜ୍ଞାନଵତାଂ ନିଷ୍ଠା ଗତିଶ୍ଶମଦମାତ୍ମନାମ୍ । ଯତ୍ତଦଵ୍ଯକ୍ତମମୃତଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯେଉଁଠିଏ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଆଧାର, ଶାନ୍ତ ଓ ଦମୀ ଲୋକଙ୍କର ପଥ, ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅମୃତ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ମୂଳ।
ପ୍ରଧାନମାତ୍ମଯୋନିଶ୍ଚ ଗୁହାସଂସ୍ଥଂ ଚ ଶବ୍ଦ୍ଯତେ । ଅଵିଭାଗଂ ତଥା ଶୁକ୍ରମକ୍ଷଯଂ ବହୁଧାତ୍ମକମ୍
ଏହାକୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳୀ, ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅବିନାଶୀ ଓ ବହୁରୂପୀ।
ପରମବ୍ରହ୍ମଣେ ତସ୍ମୈ ନିତ୍ଯମେଵ ନମୋନମଃ । ଯଦ୍ରୂ ପଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଃ
ଯେଉଁଠିଏ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ବାସୁଦେବଙ୍କର ପରମ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ, ସେହିଠାରେ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ।
ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ରିଧା ଭେଦମଭେଦମପି ସ ପ୍ରଭୁଃ । ସର୍ଵଭେଦେଷ୍ଵଭେଦୋସୌ ଭିଦ୍ଯତେ ଭିନ୍ନବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରଭୁ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଓ ଏକତାରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ସମସ୍ତ ଭେଦରେ ଏହା ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତା ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି।
ସ ଋଙ୍ମଯସ୍ସାମମଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ସ ଯଜୁର୍ମଯଃ । ଋଗ୍ଯଜୁସ୍ସାମସାରାତ୍ମା ସ ଏଵାତ୍ମା ଶରୀରିଣାମ୍
ସେ ଋକ୍, ସାମ ଓ ଯଜୁସ୍ ମୟ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା; ସେ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମର ସାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା।
ସ ଭିଦ୍ଯତେ ଵେଦମଯସ୍ସ୍ଵଵେଦଂ କରୋତି ଭେଦୈର୍ବହୁଭିସ୍ସଶାଖମ୍ । ଶାଖାପ୍ରଣେତା ସ ସମସ୍ତଶାଖାଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପୋ ଭଗଵାନସଂଗଃ
ସେ ନିଜେ ବେଦର ଅବତାର, ନିଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶାଖାରେ ବିଭଜି ଏହି ବେଦକୁ ଅନେକ ଶାଖାରେ ପ୍ରସାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଶାଖାମାନଙ୍କର ପ୍ରଚାରକ, ସମସ୍ତ ଶାଖାର ଜ୍ଞାନର ଦେହରୂପ, ଭଗବାନ ନିଜେ ଅସଙ୍ଗ।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଆଦ୍ଯୋ ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଃ ଶତସାହସ୍ତ୍ରସମ୍ମିତଃ । ତତୋ ଦଶଗୁଣଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ସର୍ଵସାମଧୁକ୍
ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଥମ ବେଦ ଚାରି ଭାଗର, ଏହାର ଶତ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏହି ବେଦରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିର ମଧୁ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ୟଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତତୋଽତ୍ର ମତ୍ସୁତୋ ଵ୍ଯାସୋ ହ୍ମଷ୍ଟାଵିଂଶତିମେଽନ୍ତରେ । ଵଦମେକଂ ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯଭଜତ୍ ପ୍ରବୁଃ
ତାପରେ, ଅଠାଇଶତମ ଯୁଗରେ, ମୋର ପୁଅ ବ୍ୟାସ, ଏକ ଚାରି ଭାଗର ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭଜନ କଲେ।
ଯଥା ତୁ ତେନ ଵୈ ଵ୍ଯସ୍ତା ଵେଦଵ୍ଯାସେନ ଧୀମତା । ଵେଦାସ୍ତଥ ସମସ୍ତୈସ୍ତେର୍ଵ୍ଯସ୍ତା ଵ୍ଯାସୈସ୍ତଥା ମଯା
ଯେପରି ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭଜନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାସମାନେ ବେଦକୁ ବିଭଜନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଛି।
ତଦନେନୈଵ ଵେଦାନାଂ ଶାଖାଭେଦାନ୍ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ । ଚତୁର୍ଯୁଗେଷ୍ଵାରଚିତାନ୍ ସମସ୍ତେଷ୍ଵଵଵଧାରଯ
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଚାରି ଯୁଗରେ ସ୍ଥାପିତ ବେଦର ଶାଖା ବିଭାଗକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
କୃଷ୍ଣଦୂ ପାଯନଂ ଵ୍ଯାସଂ ଵିଦ୍ଧି ନାରାଯଣଂ ପ୍ରବୁମ୍ । କୋଽନ୍ଯୋ ହି ଭୁଵି ମୈତ୍ରେଯ ! ମହାଭାରତକୃଦୂ ଭଵେତ୍
କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଜାଣ। ମୈତ୍ରେୟ, ମହାଭାରତ ରଚନା କରିପାରିବା ଏହି ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି?
ତେନ ଵ୍ଯସ୍ତା ଯଥା ଵେଦା ମତ୍ପୁତ୍ରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଦ୍ରାପରେ ହ୍ମତ୍ର ମୈତ୍ରେଯ! ତସ୍ମିନ୍ ଶ୍ଵୃଣୁ ଯଥାର୍ଥତଃ
ମୋର ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦକୁ ବିଭଜନ କରିଥିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହା କିପରି ହେଇଥିଲା ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୋଦିତୋ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦାନ୍ ଵ୍ଯସ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ଅଥ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ସ ଜଗ୍ରାହ ଚତୁରୋ ଵେଦପାରଗାନ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭଜନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଚାରିଜଣ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ଶିଷ୍ୟକୁ ନେଲେ।
ଋଗୁଵେଦଶ୍ଵାଵକଂ ପୈଲଂ ଜଗ୍ରାହ ସ ମହାମୁନିଃ । ଵୈଶମ୍ପାଯନନାମାନଂ ଯଜୂର୍ଵେଦସ୍ଯ ଚାଗ୍ରହୀତ୍
ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ଋଗ୍ବେଦ ପାଇଁ ପୈଳକୁ ନେଲେ, ଏବଂ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଇଁ ବୈଶମ୍ପାୟନକୁ ନେଲେ।
ଜୈମିନି ସାମଵେଦସ୍ଯ ତଥୈଵାଥର୍ଵଵେଦଵିତ୍ । ସୁମନ୍ତୁସ୍ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋଽବୂଦୂ ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେପରି ଜୈମିନି ସାମବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ଏବଂ ସୁମନ୍ତୁ ବିଦ୍ୟାବାନ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଥର୍ବବେଦର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।
ରୋମହର୍ଷଣନାମାନଂ ମହାବୁଦ୍ଧିଂ ମହାମୁନିଃ । ସୂତଂ ଜଗ୍ରାହ ଶିଷ୍ଯଂ ସ ଇତିହାସ-ପୁରାଣଯୋଃ । ସୂତଂ ଜଗ୍ରାହ ଶିଷ୍ଯଂ ସ ଇତିହାସ-ପୁରାଣଯୋଃ
ମହାବୁଦ୍ଧି ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ରୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ସୂତକୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ନେଲେ।
ଏକ ଆସୀଦୂ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ତଂ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍ । ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରମଭୂଦୂ ଯସ୍ମିସ୍ତନ ଯଜ୍ଞମଥାକରୋତ୍
ଏକ ସମୟରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ଏକଟି ଥିଲା; ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭଜନ କଲେ, ଯାହାରୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ହୋତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପରେ ୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଆଧ୍ଵର୍ଯଵଂ ଯଜୁଭିଂସ୍ତୁ ଋଗୂଭିର୍ହୋତ୍ରଂ ତଥା ମୁନିଃ । ଔଦୂଗାତ୍ରଂ ସାମଭିଶ୍ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯଥର୍ଵଭିଃ
ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଗ୍ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋତା, ସାମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଗାତା, ଏବଂ ଅଥର୍ବମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
ତତଃ ସ ଋଚମୁଦ୍ଧ ତ୍ଯ ଋଗ୍ଵେଦଂ ତୃତଵାନ୍ ମୁନିଃ । ଯଜୂଷି ଚ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ସାମଵେଦଞ୍ଚ ସାମଭିଃ
ତାପରେ ମୁନି ଋକ୍ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଲଗା କରି ଋଗ୍ବେଦ ତିଆରି କଲେ, ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଲଗା କରି ଯଜୁର୍ବେଦ, ଏବଂ ସାମମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଲଗା କରି ସାମବେଦ ତିଆରି କଲେ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଥର୍ଵଵେଦେନ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଚ ପ୍ରଭୁଃ । କାରଯାମାସ ମୈତ୍ରେଯ! ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଞ୍ଚ ଯଥାସ୍ଥିତି
ଅଥର୍ବବେଦ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଥିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
ସୋଽଯମେକୋ ମହାଵେଦସ୍ତରୁସ୍ତେନ ପୃଥକୂକୃତଃ । ଚତୁଧା ତୁ ତତୋ ଜାତଂ ଵେଦପାଦପକାନନମ୍
ଏହି ଏକ ମହାବେଦ ଗଛକୁ ବ୍ୟାସ ବିଭଜନ କଲେ; ତାହାରୁ ବେଦର ଚାରି ଭାଗ, ଗଛର ଶାଖା ପରି, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ବିଭେଦ ପ୍ରଥମଂ ଵିପ୍ର! ପୈଲ ଋଗୂଵେଦପାଦପମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମିତଯେ ପ୍ରାଦାଦ ବାସ୍କଲାଯ ଚସଂହିତେ
ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୈଳ ଋଗ୍ବେଦର ଗଛକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭଜନ କଲେ; ଏକଟି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟଟି ବାସ୍କଳକୁ।
ଚତୁର୍ଧା ସ ବିଭେଦାଥ ବାସ୍କଲିଦ୍ରିଜ!ସଂହିତାମ୍ । ବୌଧ୍ଯାଦିବ୍ଯୋ ଦଦୌ ତାସ୍ତୁ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସ ମହାମୁନିଃ
ତାପରେ, ବାସ୍କଳ ବଂଶଜ, ବାସ୍କଳଙ୍କ ସଂହିତାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭଜନ କଲେ, ଏବଂ ମହାମୁନି ଏହି ଚାରି ଭାଗକୁ ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ବୌଧ୍ଯାଗ୍ରିମାଠରୌ ତଦୂଦୂ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯପରାଶରୌ । ପ୍ରତିଶାଖାସ୍ତୁ ଶାଖାଯାସ୍ତସାଯାସ୍ତ ଜଗୃହୁମୁନେ
ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମାଠର, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ପରାଶର—ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ, ମୁନି, ସେହି ପାଠଶାଳାରୁ ନିଜନିଜ ଶାଖା ନେଇଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିରେକାନ୍ତୁ ସଂହିତାଂ ସ୍ଵସୁତଂ ତତଃ । ମାଣ୍ଡୂକଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ମୈତ୍ରଯାଧ୍ଯାପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡୂକାୟଙ୍କୁ, ସେହି ସମୟରେ ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଥିଲେ।