ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ କୃତ୍ଯାନାଂ ଚ ପ୍ରପଂଚନମ୍ । ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ଦେଵାଦୀନାଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ, କର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ନାମଧେଯାନି ଯଥା ଵେଦଶ୍ରୁତାନି ଵୈ । ତଥା ନିଯୋଗଯୋଗ୍ଯାନି ହ୍ଯନ୍ଯେଷାମପି ସୋଽକରୋତ୍
ବେଦରେ ଯେପରି ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣାଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁଯାୟୀ କାମ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଥର୍ତୁଷ୍ଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯ ଯେ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ
ଋତୁମାନେ ଯେପରି ନିଜ ଚିହ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଵଂଵିଧାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କଲ୍ପାଦୌ ସ ପୁନଃପୁନଃ । ସିସୃକ୍ଷାଶକ୍ତିଯୁକ୍ତୋସୌ ସୃଜ୍ଯଶକ୍ତିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
(ଗୃହସ୍ଥସଦାଚାରାଣାଂ ମୂତ୍ରପୁରୀଷୋତ୍ସର୍ଗଵିଧେଶ୍ଚ ଵର୍ଣନମ୍) ସଗର ଉଵାଚ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ସଦାଚାରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ମୁନେ । ଲୋକାଦସ୍ମାତ୍ ପରସ୍ମାଚ୍ଚ ଯମାତିଷ୍ଠନ୍ନ ହୀଯତେ
ସଗର କହିଲେ: ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନିବର, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ, ଯାହା ଅନୁସରଣ କଲେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଜନ୍ମରେ କେବେ ଅପମାନ ହୁଏନା।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ସଦାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସଦାଚାରଵତା ପୁଂସା ଜିତୌ ଲୋକାଵୁଭାଵପି
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଧରାପାଳ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ ଶୁଣ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇ ଲୋକରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସାଧଵଃ କ୍ଷୀଣଦୋଷାସ୍ତୁ ସଚ୍ଛବ୍ଦଃ ସାଧୁଵାଚକଃ । ତେଷାମାଚରଣଂ ଯସ୍ତୁ ସଦାଚାରସ୍ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁର୍ଗୁଣ କମ୍ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଭଲ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଏଠି ଭଲ ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଥ ମନଵଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଥା । ସଦାଚାରସ୍ଯ ଵକ୍ତାରଃ କର୍ତାରଶ୍ଚ ମହୀପତେ
ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ — ଏହିମାନେ ଭଲ ଆଚରଣର କଥା କହିଥିବା ଓ ନିଜେ କରିଥିବା ଲୋକ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ମନସା ମତିମାନ୍ନୃପ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯଵିରୋଧିନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ମନରେ ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରିନଥିବା ଧନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଅପୀଡଯା ତଯୋଃ କାମମୁଭଯୋରପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଵିନାଶାଯ ତ୍ରିଵର୍ଗେ ସମଦର୍ଶିତା
ଏହି ଦୁଇଟିକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୋଷ ନାଶ ପାଇଁ ତିନି ଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପରିତ୍ଯଜେଦର୍ଥକାମୌ ଧର୍ମପୀଡାକରୌ ନୃପ । ଧର୍ମମପ୍ଯସୁଖୋଦର୍କଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵେଷ୍ଟମେଵ ଚ
ଯଦି ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଧର୍ମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିବା ଉଚିତ।
ତତଃ କଲ୍ଯଂ ସମୁତ୍ଥାଯ କୁର୍ଯାନ୍ମୈତ୍ରଂ ନରେଶ୍ଵର
ତାପରେ ସକାଳେ ଉଠି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହ ବନ୍ଧୁତା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ନୈରୃତ୍ଯାମିଷୁଵିକ୍ଷେପମତୀତ୍ଯାଭ୍ଯଧିକଂ ଭୁଵଃ । ଦୂରାଦାଵସଥାନ୍ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଘର ଠାରୁ ଦୂରେ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଛାଡି, ମୁତ୍ର ଓ ପାଖାନ୍ଡ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦାଵନେଜନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ପ୍ରକ୍ଷିପେନ୍ନ ଗୃହାଙ୍ଗଣେ
ପାଦ ଧୋଇବା ବା ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଣି ଘର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଫେଙ୍କିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଚ୍ଛାଯାଂ ତରୁଚ୍ଛାଯାଂ ଗୋସୂର୍ଯାଗ୍ନ୍ଯନିଲାଂସ୍ତଥା । ଗୁରୁଦ୍ଵିଜାଦୀଂସ୍ତୁ ବୁଧୋ ନାଧିମେହେତ୍ କଦାଚନ
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନିଜ ଛାୟା, ଗଛର ଛାୟା, ଗାଈ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କୃଷ୍ଟେ ସସ୍ଯମଧ୍ଯେ ଵା ଗୋଵ୍ରଜେ ଜନସଂସଦି । ନ ଵର୍ତ୍ମନି ନ ନଦ୍ଯାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି, ଫସଲ ମଧ୍ୟରେ, ଗାଈ ଶାଳା, ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନ, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ନଦୀ ତଟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାପ୍ସୁ ନୈଵାମ୍ଭସସ୍ତୀରେ ଶ୍ମଶାନେ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଉତ୍ସର୍ଗଂ ଵୈ ପୁରୀଷସ୍ଯ ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵିସର୍ଜନମ୍
ପାଣିରେ, ପାଣିର କୂଳରେ କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ପାଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ବାହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦିଵା ମୂତ୍ରଂ ଵିପରୀତମୁଖୋ ନିଶି । କୁର୍ଵୀତାନାପଦି ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଗଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ
ଦିନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅପରାହ୍ନ ସମୟ ଛାଡି।
ତୃଣୈରାସ୍ତୀର୍ଯ ଵସୁଧାଂ ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରାଵୃତମସ୍ତକଃ । ତିଷ୍ଠେନ୍ନାତିଚିରଂ ତତ୍ର ନୈଵ କିଂଚିଦୁଦୀରଯେତ୍
ମାଟିରେ ଘାସ ପିଛି, ମୁଣ୍ଡ କପଡ଼ା ଦେଇ ଢାକି, ସେଠାରେ ବହୁତ୍ଦିନ ରହିବା ନୁହେଁ, କିଛି କଥା କହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵଲ୍ମୀକମୂଷିକୋଦ୍ଭୂତାଂ ମୃଦଂ ନାନ୍ତର୍ଜଲାଂ ତଥା । ଶୌଚାଵଶିଷ୍ଟାଂ ଗେହାଚ୍ଚ ନାଦଦ୍ଯାଲ୍ଲେପସମ୍ଭଵାମ୍
ବାଲୁକା ମାଟି, ଉନ୍ଦୁର ଗହ୍ୱରର ମାଟି, ପାଣି ତଳର ମାଟି କିମ୍ବା ଘରର ମାଟି ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ।
ଅଣୁପ୍ରାଣ୍ଯୁପପନ୍ନାଂ ଚ ହଲୋତ୍ଖାତାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ପରିତ୍ଯଜେନ୍ମୃଦୋ ହ୍ଯେତାସ୍ସକଲାଶ୍ଶୌଚକର୍ମଣି
ଅତି ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଥିବା ମାଟି କିମ୍ବା ହାଳ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦା ମାଟି ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏକା ଲିଂଗେ ଗୁଦେ ତିସ୍ରୋ ଦଶ ଵାମକରେ ନୃପ । ହସ୍ତଦ୍ଵଯେ ଚ ସପ୍ତ ସ୍ଯୁର୍ମୃଦଶ୍ଶୌଚୋପପାଦିକାଃ
ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାଟି, ଗୁଦ ପାଇଁ ତିନିଟି, ବାମ ହାତ ପାଇଁ ଦଶଟି, ଓ ଦୁଇ ହାତ ପାଇଁ ସାତଟି ମାଟି ଶୌଚ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅଚ୍ଛେନାଗନ୍ଧଲେପେନ ଜଲେନାବୁଦ୍ବୁଦେନ ଚ । ଆଚାମେଚ୍ଚ ମୃଦଂ ଭୂଯସ୍ତଥା ଦଦ୍ଯାତ୍ ସମାହିତଃ
ପରିଷ୍କାର, ଗନ୍ଧ ନଥିବା ଓ ଲେପ ନଥିବା ମାଟି, ବୁଦ୍ବୁଦ ନଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମନ ଲଗାଇ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ନିଷ୍ପାଦିତାଙ୍ଘ୍ରିଶୌଚସ୍ତୁ ପାଦାଵଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ । ତ୍ରିଃ ପିବେତ୍ସଲିଲଂ ତେନ ତଥା ଦ୍ଵିଃ ପରିମାର୍ଜଯେତ୍
ପାଦ ଶୌଚ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୁଣିଥରେ ପାଦ ଧୋଇ, ତିନିଥର ପାଣି ପିଇବା ଓ ଦୁଇଥର ପୋଛିବା ଉଚିତ।
ଶୀର୍ଷଣ୍ଯାନି ତତଃ ଖାନି ମୂର୍ଦ୍ଧାନଂ ଚ ସମାଲଭେତ୍ । ବାହୂ ନାଭିଂ ଚ ତୋଯେନ ହୃଦଯଂ ଚାପି ସଂସ୍ପୃଶେତ୍
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡର ଗୁହା, ମୁଣ୍ଡ ଚୂଡ଼ା, ହାତ, ନାଭି ଓ ହୃଦୟକୁ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା ଉଚିତ।
ଆଚାଂତସ୍ତୁ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ ପୁମାନ୍ କେଶପ୍ରସାଧନମ୍ । ଆଦର୍ଶାଞ୍ଜନମାଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ଦୂର୍ଵାଦ୍ଯାଲମ୍ଭନାନି ଚ
ମୁଁହ ଧୋଇ ସାରି, ପୁରୁଷ ଚୁଲ ଠିକ୍ କରିବା, ଆଇନା ଦେଖିବା, କାଜଳ ଲଗେଇବା, ଶୁଭ କାମ କରିବା ଓ ଦୁର୍ବା ଓ ଏହାପରି ଜିନିଷ ଧରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ସ୍ଵଵର୍ଣଧର୍ମେଣ ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଚ ଧନାର୍ଜନମ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରଦ୍ଧାସଂପନ୍ନୋ ଯଜେଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀପତେ
ତପରେ ନିଜ ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜୀବିକା ଓ ଧନ ଲାଗି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
ସୋମସଂସ୍ଥା ହଵିସ୍ସଂସ୍ଥାଃ ପାକସଂସ୍ଥାସ୍ତୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଧନେ ଯତୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯତେତାତୋ ଧନାର୍ଜନେ
ସୋମ ଯଜ୍ଞ, ଘୃତ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ ଓ ପାକ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥିତି ହୋଇଛି; ଯେହেতୁ ଧନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପାୟ, ତେଣୁ ଧନ ଅर्जନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନଦୀନଦତଟାକେଷୁ ଦେଵଖାତଜଲେଷୁ ଚ । ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସ୍ନାଯୀତ ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ
ନଦୀ, ଝିଅ, ପୋକରି, ଦେବତାଙ୍କ ଖୋଦା ଜଳ ଓ ପାହାଡ଼ର ଝରଣାରେ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୂପେଷୂଦ୍ଧୃତତୋଯେନ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵୀତ ଵା ଭୁଵି । ଗୃହେଷୂଦ୍ଧୃତତୋଯେନ ହ୍ଯଥଵା ଭୁଵ୍ଯସମ୍ଭଵେ
ଯଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳ ନାହିଁ, ତେବେ କୂଆରୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ନାହିଁ ହେଲେ ଘରରୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳରେ, କିମ୍ବା ଜଳ ନାହିଁ ଥିଲେ ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ।