ତତ୍ରାପି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତାଃ ସୁମନୋହରାଃ । ଵର୍ଷାଚଲା ମହାବୁଦ୍ଧେ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାଉଥିବା ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଅଛି । ମହାବୁଦ୍ଧି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଶ୍ଚ ଵାମନଶ୍ଚୈଵ ତୃତୀଯଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକଃ । ଚତୁର୍ଥୋ ରତ୍ନଶୈଲଶ୍ଚ ସ୍ଵାହିନୀ ହଯସନ୍ନିଭଃ ॥ ୨,୪.
କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ଚତୁର୍ଥ ରତ୍ନଶୈଳ, ସ୍ୱାହିନୀ ଏବଂ ହୟସନ୍ନିଭ — ଏହି ପାହାଡ଼ ଅଛି ।
ଦିଵାଵୃତ୍ପଞ୍ଚମଶ୍ଚାତ୍ର ତଥାନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ । ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚ ମହାଶୈଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାସ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍ । ଦ୍ଵୀପାଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯେ ଶୈଲା ଯଥା ଦ୍ଵୀପାନି ତେ ତଥା ॥ ୨,୪.
ଦିଭାବୃତ ପଞ୍ଚମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ୍ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭି — ଏହି ମହାପାହାଡ଼ । ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଦୁଇଗୁଣ ଏବଂ ଦ୍ୱୀପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ।
ଵର୍ଷେଷ୍ଵେତେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ତଥା ଶୈଲଵରେଷୁ ଚ । ନିଵସଂତି ନିରାତଙ୍କାଃ ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୨,୪.
ଏହି ସୁନ୍ଦର ଭୂମି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ରହନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରାଃ ପୁଷ୍କଲା ଧନ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଯାଖ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୁଦ୍ରାଶ୍ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ॥ ୨,୪.
ପୁଷ୍କରା, ପୁଷ୍କଳା, ଧନ୍ୟା ଏବଂ ତିଷ୍ୟା — ମହାମୁନି, ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ନାମ ।
ନଦୀର୍ମୈତ୍ରେଯ ତେ ତତ୍ର ଯାଃ ପିବନ୍ତି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତାଃ । ସପ୍ତପ୍ରଧାନାଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ରାନ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରନିମ୍ନଗାଃ ॥ ୨,୪.
ମୈତ୍ରେୟ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ । ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶତାଧିକ ଛୋଟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ।
ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ମନୋଜଵା । କ୍ଷାନ୍ତିଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ସପ୍ତୈତା ଵର୍ଷନିମ୍ନଗାଃ ॥ ୨,୪.
ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, କ୍ଷାନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକା — ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ ।
ତତ୍ରାପି ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ପୁଷ୍କାରାଦ୍ଯୈର୍ଜାନାର୍ଦନଃ । ଯାଗୌ ରୁଦ୍ରସ୍ଵରୂପଶ୍ଚ ଇଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସନ୍ନିଧୌ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରାଦ୍ୟ ଓ ଜନାର୍ଦନ ନାମରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରର ରୂପରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ । ଆଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଦ୍ଵୀପତୁଲ୍ଯେନ ମାନତଃ ॥ ୨,୪.
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦଧିମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ମାପରେ ଅଛି ।
ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଶ୍ଚାପି ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ । କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ମହାମୁନେ ॥ ୨,୪.
ଦଧିମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣ ବିସ୍ତାର ଅଛି, ମହାମୁନି ।
ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁମହାତ୍ମନଃ । ସପ୍ତୈଵ ତନଯାସ୍ତଷାଂ ଦଦୌ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ସଃ ॥ ୨,୪.
ଶାକଦ୍ୱୀପର ଭବ୍ୟ ନାମକ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇଥିଲେ।
ଜଲଦଶ୍ଚ କୁମାରଶ୍ଚ ମୁକୁମାରୋ ମରୀଚକଃ । କୁସୁମୋଦଶ୍ଚ ମୌଦାକିଃ ସପ୍ତମଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ ॥ ୨,୪.
ସେମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଜଳଦ, କୁମାର, ମୁକୁମାର, ମରୀଚକ, କୁସୁମୋଦ, ମୌଦାକି ଏବଂ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ।
ତତ୍ସଂଜ୍ଞାନ୍ଯେଵ ତତ୍ରାପି ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ । ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସ୍ପତ ଵର୍ଷଵିଚ୍ଛେଦକାରିଣଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ସାତି ପୁଅଙ୍କ ନାମରେ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଭାଗ କରିଛି।
ପୂର୍ଵସ୍ତତ୍ରୋଦଯଗିରିର୍ଜଲାଧାରସ୍ତଥାପରଃ । ତଥା ରୈଵତକଃ ଶ୍ଯାମସ୍ତଥୈଵାସ୍ତଗିରିର୍ଦ୍ଵିଜ । ଆମ୍ବିକେଯସ୍ତଥା ରମ୍ଯଃ କେସରୀ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଉଦୟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଜଳାଧାର, ତାପରେ ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଏବଂ ଅସ୍ତ ପର୍ବତ; ଆଉ ଆମ୍ବିକେୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର କେଶରୀ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ।
ଶାକସ୍ତତ୍ର ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । ଯତ୍ରତ୍ଯଵାତସଂସ୍ପାର୍ଶାଦାହ୍ଲାଦୋ ଜାଯତେ ପରଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଶାକ ନାମକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏହାର ପବନ ଛୁଇଁଲେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉପଜେ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ । ନଦ୍ଯଶ୍ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପଭଯାପହାଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ମିଶିଛନ୍ତି; ଏଠି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ନଲିନୀ ଧେନୁକା ଚ ଯା । ଇକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଵେଣୁକା ଚୈଵ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମୀ ତଥା ॥ ୨,୪.
ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ଧେନୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ବେଣୁକା ଏବଂ ଗଭସ୍ତୀ — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ସେଠାରେ ଅଛି।
ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯୋ ମହାମୁନେ । ମହୀଧରାସ୍ତଥା ସନ୍ତି ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨,୪.
ଏଠି ଅନେକ ଶତ ଶତ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ ଅଛି, ମହାମୁନି; ଏଉଁପରି ଶତ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତାଃ ପିବନ୍ତି ମୁଦାଯୁକ୍ତା ଜଲଦାଦିଷୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ଵର୍ଷଷୁ ତେ ଜନପଦାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦଭ୍ଯେତ୍ଯ ମେଦିନୀମ୍ ॥ ୨,୪.
ଯେଉଁମାନେ ଜଳଦ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି; ଏହି ଜନମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସି ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମହାନିର୍ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ସଂଘର୍ଷଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ମର୍ଯାଦାଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମୋ ନାପି ତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ସପ୍ତସୁ ॥ ୨,୪.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଧର୍ମର ହାନି ନାହିଁ, ପରସ୍ପରେ କେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ; ସେହି ସାତଟି ଦେଶରେ କେବେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମାଗଧାଶ୍ଚୈଵ ମାନସା ମନ୍ଦଗାସ୍ତଥା । ଵଙ୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଣଭୂଯିଷ୍ଠା ମାଗଧାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତଥା । ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତୁ ମାନସାସ୍ତେଷାଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ତେଷାଂ ତୁ ମନ୍ଦଗାଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ବଙ୍ଗ, ମାଗଧ, ମାନସ ଏବଂ ମନ୍ଦଗ ନାମକ ଜନମାନେ ଅଛନ୍ତି; ବଙ୍ଗମାନେ ଅଧିକାଂଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମାନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର।
ଶାକଦ୍ଵୀପେ ତୁ ତୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୂର୍ଯରୂପଧରୋ ମୁନେ । ଯଥୋକ୍ତୌରିଜ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍କର୍ମଭିର୍ନିଯତାତ୍ମଭିଃ ॥ ୨,୪.
ଶାକଦ୍ୱୀପରେ, ମୁନି, ନିୟମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ତୁ ମୈତ୍ରେଯ କ୍ଷୀରୋଦେନ ସମାଵୃତଃ । ଶାକଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ଵଲଯେନେଵ ଵେଷ୍ଟିତଃ ॥ ୨,୪.
ମୈତ୍ରେୟ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ଚାରିପାଖରେ ଖୀରସାଗର ଘେରିଛି, ଏହା ଶାକଦ୍ୱୀପର ଆକାରରେ ବଳୟ ଭଳି ଘେରାଯାଇଛି।
କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଃ ସର୍ଵତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁଷ୍କରାଖ୍ଯେନ ଵେଷ୍ଟିତଃ । ଦ୍ଵୀପେନ ଶାକଦ୍ଵୀପାତ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୨,୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଖୀରସାଗରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼।
ପୁଷ୍କରେ ସଵନସ୍ଯାପି ମହାଵୀରୋଽଭଵତ୍ସୁତଃ । ଧାତୁକିଶ୍ଚ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ନାମଚିହ୍ନିତେ । ମହାଵୀରଂ ତଥୈଵାନ୍ଯଦ୍ଧାତୁକୀଖଣ୍ଡସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨,୪.
ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ସବନାଙ୍କର ମହାବଳୀ ପୁଅ ମହାବୀର ଥିଲେ; ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି — ମହାବୀର ଏବଂ ଧାତୁକୀ, ଯାହାକୁ ଧାତୁକୀଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଏକଶ୍ଚତ୍ର ମହାଭାଗ ପ୍ରଖ୍ଯାତୋ ଵର୍ଷପର୍ଵତଃ । ମାନାସୋତ୍ତରସଂଜ୍ଞୋ ଵୈ ମଧ୍ଯତୋ ଵଲଯାକୃତିଃ ॥ ୨,୪.
ହେ ମହାଭାଗ, ସେଠାରେ ଏକ ଖ୍ୟାତିନାମା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାଗ କରେ; ଏହାର ନାମ ମାନସ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବଳୟ ଆକୃତି।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପଞ୍ଚାଶଦୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ । ତାଵଦେଵ ଚ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ ॥ ୨,୪.
ଏହା ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ସେତେ ଚଉଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାକାର।
ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ମଧ୍ଯେନ ଵିଭଜନ୍ନିଵ । ସ୍ଥିତୋସୌ ତେନ ଵିଛିନ୍ନଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଵର୍ଷକଦ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨,୪.
ଏହି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଏ, ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପକୁ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଗ କରିଛି; ଏଭଳି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଵଲଯାକାରମେକୈକଂ ତଯୋର୍ଵର୍ଷଂ ତଥା ଗିରିଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ଗୋଲାକାର ପାହାଡ଼ ଘେରି ରହିଛି।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍ର ଜୀଵନ୍ତି ମାନଵାଃ । ଵିରାମଯା ଵିଶୋକାଶ୍ଚ ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଵର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ରହନ୍ତି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଭଳି ଭାବନା ତାଙ୍କଠାରେ ନାହିଁ।