ବ୍ରହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ॥ ୨,୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏହି କ୍ରମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଯଥୋସ୍କକର୍ମକର୍ତୃତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵାଧିକାରୋକ୍ଷଯାଯ ତେ । ତତ୍ରୈଵ ତଂ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଯଜନ୍ତଃ କ୍ଷପଯନ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରମଧିକାରଫଲପ୍ରଦମ୍ ॥ ୨,୪.
ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା, କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ଆକାରରେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଅତିରିକ୍ତ ଅଧିକାରର କଠୋର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
ଵିଦ୍ରୁମୋ ହେମଶୈଲଶ୍ଚ ଦ୍ଯତିମାନ୍ ପୁଷ୍ପଵାଂସ୍ତଥା । କୁଶଶଯୋ ହରିଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମୋ ମନ୍ଦରାଚଲଃ ॥ ୨,୪.
ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ପୁଷ୍ପବନ୍, କୁଶଶୟ, ହରି ଏବଂ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରାଚଳ — ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି ।
ଵର୍ଷାଚଲାସ୍ତୁ ସପ୍ତୈତେ ତତ୍ର ଦ୍ଵୀପେ ମହାମୁନେ । ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତ ତାସାଂ ତୁ ଶୃଣୁ ନାମାନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ॥ ୨,୪.
ମହାମୁନି, ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଅଛି । ସେଠାରେ ସାତଟି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ ।
ଧୂତପାପା ଶିଵା ଚୈଵ ପଵିତ୍ରା ସଂମତିସ୍ତଥା । ଵିଦ୍ଯୁଦମ୍ଭା ମହୀ ଚାନ୍ଯା ସର୍ଵପାପ ହରାସ୍ତ୍ଵିମାଃ ॥ ୨,୪.
ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା, ସମ୍ମତି, ବିଦ୍ୟୁଦମ୍ଭା, ମହୀ ଏବଂ ସର୍ବପାପହରା — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ।
ଅନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ତଥାଚଲାଃ । କୁଶଦ୍ଵୀପେ ଗୁଶସ୍ତମ୍ବଃ ସଂଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ଛୋଟ ନଦୀ ଓ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛି । କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ଗୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ତତ୍ପ୍ରମାଣେନ ସ ଦ୍ଵୀପୋ ଘୃତୋଦେନ ସମାଵୃତଃ । ଘୃତୋଦଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ ॥ ୨,୪.
ସେ ଦ୍ୱୀପଟି ଏହି ମାପରେ ଘୃତୋଦ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ଘୃତୋଦ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁଯତାଞ୍ଚାପରୋ ମହାନ୍ । କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରା ଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ॥ ୨,୪.
ହେ ମହାଭାଗ, ଏବେ ଆଉ ଏକ ମହାଦ୍ୱୀପ — କ୍ରଉଞ୍ଚ — ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଏହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଯୁତିମତଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତନ୍ନାମାନି ଚ ଵର୍ଷାଣି ତେଷାଂ ଚକ୍ରେ ମହୀପତିଃ ॥ ୨,୪.
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରାଜା ହେଲେ । ସେ ଭୂମିଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ରଖିଲେ ।
କୁଶଲୋ ମଲ୍ଲଗଶ୍ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରୋଥାନ୍ଧକାରକଃ । ମୁନିଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ତତ୍ସୁତା ମୁନେ ॥ ୨,୪.
କୁଶଳ, ମଲ୍ଲଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି — ଏହି ସାତଟି ତାଙ୍କ ପୁଅ, ମୁନି ।
ତତ୍ରାପି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତାଃ ସୁମନୋହରାଃ । ଵର୍ଷାଚଲା ମହାବୁଦ୍ଧେ ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାଉଥିବା ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଅଛି । ମହାବୁଦ୍ଧି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଶ୍ଚ ଵାମନଶ୍ଚୈଵ ତୃତୀଯଶ୍ଚାନ୍ଧକାରକଃ । ଚତୁର୍ଥୋ ରତ୍ନଶୈଲଶ୍ଚ ସ୍ଵାହିନୀ ହଯସନ୍ନିଭଃ ॥ ୨,୪.
କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ଚତୁର୍ଥ ରତ୍ନଶୈଳ, ସ୍ୱାହିନୀ ଏବଂ ହୟସନ୍ନିଭ — ଏହି ପାହାଡ଼ ଅଛି ।
ଦିଵାଵୃତ୍ପଞ୍ଚମଶ୍ଚାତ୍ର ତଥାନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ । ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ଚ ମହାଶୈଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାସ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍ । ଦ୍ଵୀପାଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯେ ଶୈଲା ଯଥା ଦ୍ଵୀପାନି ତେ ତଥା ॥ ୨,୪.
ଦିଭାବୃତ ପଞ୍ଚମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ୍ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭି — ଏହି ମହାପାହାଡ଼ । ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଦୁଇଗୁଣ ଏବଂ ଦ୍ୱୀପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ।
ଵର୍ଷେଷ୍ଵେତେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ତଥା ଶୈଲଵରେଷୁ ଚ । ନିଵସଂତି ନିରାତଙ୍କାଃ ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୨,୪.
ଏହି ସୁନ୍ଦର ଭୂମି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ରହନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରାଃ ପୁଷ୍କଲା ଧନ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଯାଖ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୁଦ୍ରାଶ୍ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ॥ ୨,୪.
ପୁଷ୍କରା, ପୁଷ୍କଳା, ଧନ୍ୟା ଏବଂ ତିଷ୍ୟା — ମହାମୁନି, ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ନାମ ।
ନଦୀର୍ମୈତ୍ରେଯ ତେ ତତ୍ର ଯାଃ ପିବନ୍ତି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତାଃ । ସପ୍ତପ୍ରଧାନାଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ରାନ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରନିମ୍ନଗାଃ ॥ ୨,୪.
ମୈତ୍ରେୟ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ । ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶତାଧିକ ଛୋଟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ।
ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ମନୋଜଵା । କ୍ଷାନ୍ତିଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ସପ୍ତୈତା ଵର୍ଷନିମ୍ନଗାଃ ॥ ୨,୪.
ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, କ୍ଷାନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକା — ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ ।
ତତ୍ରାପି ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ପୁଷ୍କାରାଦ୍ଯୈର୍ଜାନାର୍ଦନଃ । ଯାଗୌ ରୁଦ୍ରସ୍ଵରୂପଶ୍ଚ ଇଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସନ୍ନିଧୌ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରାଦ୍ୟ ଓ ଜନାର୍ଦନ ନାମରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରର ରୂପରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ । ଆଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଦ୍ଵୀପତୁଲ୍ଯେନ ମାନତଃ ॥ ୨,୪.
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦଧିମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ମାପରେ ଅଛି ।
ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଶ୍ଚାପି ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ । କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ମହାମୁନେ ॥ ୨,୪.
ଦଧିମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣ ବିସ୍ତାର ଅଛି, ମହାମୁନି ।
ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ମୁମହାତ୍ମନଃ । ସପ୍ତୈଵ ତନଯାସ୍ତଷାଂ ଦଦୌ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ସଃ ॥ ୨,୪.
ଶାକଦ୍ୱୀପର ଭବ୍ୟ ନାମକ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇଥିଲେ।
ଜଲଦଶ୍ଚ କୁମାରଶ୍ଚ ମୁକୁମାରୋ ମରୀଚକଃ । କୁସୁମୋଦଶ୍ଚ ମୌଦାକିଃ ସପ୍ତମଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ ॥ ୨,୪.
ସେମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ଜଳଦ, କୁମାର, ମୁକୁମାର, ମରୀଚକ, କୁସୁମୋଦ, ମୌଦାକି ଏବଂ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ।
ତତ୍ସଂଜ୍ଞାନ୍ଯେଵ ତତ୍ରାପି ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ । ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସ୍ପତ ଵର୍ଷଵିଚ୍ଛେଦକାରିଣଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ସାତି ପୁଅଙ୍କ ନାମରେ ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଭାଗ କରିଛି।
ପୂର୍ଵସ୍ତତ୍ରୋଦଯଗିରିର୍ଜଲାଧାରସ୍ତଥାପରଃ । ତଥା ରୈଵତକଃ ଶ୍ଯାମସ୍ତଥୈଵାସ୍ତଗିରିର୍ଦ୍ଵିଜ । ଆମ୍ବିକେଯସ୍ତଥା ରମ୍ଯଃ କେସରୀ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଉଦୟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଜଳାଧାର, ତାପରେ ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଏବଂ ଅସ୍ତ ପର୍ବତ; ଆଉ ଆମ୍ବିକେୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର କେଶରୀ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ।
ଶାକସ୍ତତ୍ର ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ । ଯତ୍ରତ୍ଯଵାତସଂସ୍ପାର୍ଶାଦାହ୍ଲାଦୋ ଜାଯତେ ପରଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଶାକ ନାମକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏହାର ପବନ ଛୁଇଁଲେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉପଜେ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ । ନଦ୍ଯଶ୍ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପଭଯାପହାଃ ॥ ୨,୪.
ସେଠାରେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ମିଶିଛନ୍ତି; ଏଠି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ନଲିନୀ ଧେନୁକା ଚ ଯା । ଇକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଵେଣୁକା ଚୈଵ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମୀ ତଥା ॥ ୨,୪.
ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ଧେନୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ବେଣୁକା ଏବଂ ଗଭସ୍ତୀ — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ସେଠାରେ ଅଛି।
ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯୋ ମହାମୁନେ । ମହୀଧରାସ୍ତଥା ସନ୍ତି ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨,୪.
ଏଠି ଅନେକ ଶତ ଶତ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ ଅଛି, ମହାମୁନି; ଏଉଁପରି ଶତ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତାଃ ପିବନ୍ତି ମୁଦାଯୁକ୍ତା ଜଲଦାଦିଷୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ । ଵର୍ଷଷୁ ତେ ଜନପଦାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦଭ୍ଯେତ୍ଯ ମେଦିନୀମ୍ ॥ ୨,୪.
ଯେଉଁମାନେ ଜଳଦ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି; ଏହି ଜନମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସି ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମହାନିର୍ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ସଂଘର୍ଷଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ମର୍ଯାଦାଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମୋ ନାପି ତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ସପ୍ତସୁ ॥ ୨,୪.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଧର୍ମର ହାନି ନାହିଁ, ପରସ୍ପରେ କେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ; ସେହି ସାତଟି ଦେଶରେ କେବେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହୁଏ ନାହିଁ।