କାରୂଷା ମାଲବାଶ୍ଚୈଵ ପାରିଯାତ୍ର ନିଵାସିନଃ । ସୌଵୀରାଃ ସୈନ୍ଧଵା ହୂଣାଃ ସାଲ୍ଵାଃ କୋସଲଵାସିନାଃ ॥ ୨,୩.
କାରୁଷ, ମାଳବ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ; ସୌବୀର, ସୈନ୍ଧବ, ହୁଣ, ସାଲ୍ବ ଓ କୋଶଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ମାଦ୍ରାରାମାସ୍ତଥାମ୍ବଷ୍ଠା ପାରସୀକାଦଯସ୍ତଥା । ଆସାଂ ପିବନ୍ତି ସଲିଲଂ ଵସନ୍ତି ସହିତାଃ ସଦା । ସମୀପତୋ ମହାଭାଗ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲାଃ ॥ ୨,୩.
ମାଦ୍ର, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ ଓ ପାରସୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ; ସେମାନେ ଏଠିର ଜଳ ପିଉନ୍ତି ଓ ସଦା ସମସ୍ତେ ଏକଠି ରହନ୍ତି, ମହାଭାଗ, ସମୀପରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନ୍ଯତ୍ର ମହାମୁନେ । କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଞ୍ଚ କଲିଶ୍ଚାନ୍ଯତ୍ର ନ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୨,୩.
ଭାରତ ଭୂମିରେ, ମହାମୁନି, ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି; ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଏହି ଯୁଗ ନାହିଁ।
ତପସ୍ତପ୍ଯନ୍ତି ମୁନଯୋ ଜୁହ୍ଵତେ ଚାତ୍ର ଯଜ୍ଵନଃ । ଦାନାନି ଚାତ୍ର ଦୀଯନ୍ତେ ପରଲୋକାର୍ଥମାଦରାତ୍ ॥ ୨,୩.
ଏଠି ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଏଠି ଦାନ ଭଲ ଭାବରେ ପରଲୋକ ଲାଗି ଦିଆଯାଏ।
ପୁରୁଷୈର୍ଯଜ୍ଞପୁରୁଷୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ସଦେଜ୍ଯତେ । ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ୍ଞମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରନ୍ଯଦ୍ଵୀପେଷୁ ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୨,୩.
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ପୁରୁଷମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଦ୍ବୀପଗୁଡିକରେ ଯଜ୍ଞମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଅତ୍ରାପି ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜନ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ମହାମୁନେ । ଯତୋ ହି କର୍ମଭୂରେଷା ହ୍ଯତୋନ୍ଯା ଭୋଗଭୂମଯଃ ॥ ୨,୩.
ମହାମୁନି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ଭାରତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଏହା କର୍ମଭୂମି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ବୀପଗୁଡିକ ଭୋଗଭୂମି।
ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈରପି ସତ୍ତମ । କଦାଚିଲ୍ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯାତ୍ ॥ ୨,୩.
ଏଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀ କେବେ କେବେ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାଏ।
ଗାଯନ୍ତି ଦେଵାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତୁ ତେ ଭାରତ ଭୂମିଭାଗେ । ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାସ୍ପଦମାର୍ଗଭୂତେ ଭଵନ୍ତି ଭୂଯଃ ପୁରୁଷାଃ ସୁରତ୍ଵାତ୍ ॥ ୨,୩.
ଦେବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥାନ୍ତି—‘ଧନ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ; ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପଥ, ଏଠି ଉତ୍ତମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।’
କର୍ମାଣ୍ଯସଂକଲ୍ପିତତତ୍ଫଲାନି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ପରମାତ୍ମ୍ଭୂତେ । ଅଵାପ୍ଯ ତାଂ କର୍ମମହୀମନନ୍ତେ ତସ୍ମିଲ୍ଲଯଂ ଯେ ତ୍ଵମଲାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ॥ ୨,୩.
ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମର ମହିମା ପାଇ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ।
ଜାନୀମ ନୈତତ୍କ୍ଵ ଵଯଂ ଵିଲୀନେ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରଦେ କର୍ମଣି ଦେହବନ୍ଧମ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ ଧନ୍ଯାଃ ଖଲୁ ତେ ମନୁଷ୍ଯା ଯେ ଭାରତେ ନେନ୍ଦ୍ରିଯଵିପ୍ରହୀନାଃ ॥ ୨,୩.
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା କର୍ମ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଓ ଦେହ ଛାଡିଲାପରେ ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ ଜାଣିନାହିଁ; ଭାରତରେ ଯେଉଁମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ।
ନଵଵର୍ଷଂ ତୁ ମୈତ୍ରେଯ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପମିଦଂ ମଯା । ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଥିତଂ ତଵ ॥ ୨,୩.
ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ନଉଟି ଭାଗ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଯାହାର ବିସ୍ତାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତରଃ । ମୈତ୍ରେଯ ଵଲଯାକାରଃ ସ୍ଥିତଃ କ୍ଷାରୋଦଧିର୍ବହିଃ ॥ ୨,୩.
ମୈତ୍ରେୟ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ବିସ୍ତାର ଥିବା ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପକୁ ଘେରି ରିଙ୍ଗ ଆକାରରେ ନମକ ଜଳର ସାଗର ବହିରେ ଅଛି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ କ୍ଷାରୋଦେନ ଯଥା ଦ୍ଵୀପୋ ଜମ୍ବୂସଂଜ୍ଞୋଽଭିଵେଷ୍ଟିତଃ । ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ କ୍ଷାରମୁଦଧିଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ତଥା ସ୍ଥିତଃ ॥ ୨,୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯେପରି ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ନମକ ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେପରି ଏହି ସାଗରକୁ ଘେରି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପ ଅଛି।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଃ ଶତସାହସ୍ରସଂମିତଃ । ସ ଏଵଂ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପ ଉଦାହୃତଃ ॥ ୨,୪.
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ବିସ୍ତାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ; ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣ ଏବଂ ବଡ଼।
ସପ୍ତ ମେଧାତିଥେଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵୈ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତହଯୋ ନାମ ଶିଶିରସ୍ତଦନନ୍ତରଃ ॥ ୨,୪.
ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପର ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କର ସାତି ପୁଅ—ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଶାନ୍ତହୟ ଓ ତାପରେ ଶିଶିର।
ସୁଖୋଦଯସ୍ତଥାନନ୍ଦଃ ଶିଵଃ କ୍ଷେମକ ଏଵ ଚ । ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରା ହି ତେ ॥ ୨,୪.
ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଓ ସପ୍ତମ ଧ୍ରୁବ—ଏମାନେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପର ଶାସକ।
ପୂର୍ଵଂ ଶାନ୍ତହଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶିଶିରଂ ଚ ସୁଖଂ ତଥା । ଆନନ୍ଦଂ ଚ ଶିଵଂ ଚୈଵ କ୍ଷେମକଂ ଧ୍ରୁଵମେଵ ଚ ॥ ୨,୪.
ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତହୟ, ବର୍ଷ, ଶିଶିର, ସୁଖ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମି ଅଛି।
ମର୍ଯାଦାକାରକାସ୍ତେଷାଂ ତଥାନ୍ଯେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ । ସପ୍ତୈଵ ତେଷାଂ ନାମାନି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମୁନିସତ୍ତମ ॥ ୨,୪.
ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମିର ସୀମା ପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସପ୍ତ ପର୍ବତର ନାମ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଗୋମଦେଶ୍ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ନାରଦୌ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଥା । ସୋମକଃ ମୁମନାଶ୍ଚୈଵ ଵୈଭ୍ରାଜଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ ॥ ୨,୪.
ଗୋମଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସୋମକ, ମୁମନା ଏବଂ ସପ୍ତମ ହେଉଛି ବୈଭ୍ରାଜ।
ଵର୍ଷାଚଲେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଷେଷ୍ଵେତେଷୁ ଚାନଘାଃ । ଵସଂତି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସହିତାଃ ସତତଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୨,୪.
ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଏହି ଭୂମିରେ, ପାପହୀନ ଲୋକମାନେ ଦେବତା ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଏକାଠି ବସନ୍ତି।
ତେଷୁ ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ । ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଵାପି ସର୍ଵକାଲସୁଖଂ ହି ତତ୍ ॥ ୨,୪.
ଏହି ଭୂମିରେ ପବିତ୍ର ଜନପଦ ଅଛି; ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଏଉଁଠି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ; ସମୟ ସବୁବେଳେ ସୁଖ ରହିଛି।
ତେଷାଂ ନଦ୍ଯସ୍ତୁ ସପ୍ତୈଵ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସମୁଦ୍ରଗାଃ । ନାମତସ୍ତାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତାଃ ପାପଂ ହରନ୍ତି ଯାଃ ॥ ୨,୪.
ଏହି ଭୂମିରେ ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛି, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କହିବି, ଯେଉଁ ନାମ ଶୁଣିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ଅନୁତପ୍ତା ଶିଖୀ ଚୈଵ ଵିପାଶା ତ୍ରିଦିଵାକ୍ଲମଃ । ଅମୃତା ସୁକୃତା ଚୈଵ ସପ୍ତୈତାସ୍ତତ୍ର ନିମ୍ନଗାଃ ॥ ୨,୪.
ଅନୁତପ୍ତା, ଶିଖୀ, ବିପାଶା, ତ୍ରିଦିବାକ୍ଳମ, ଅମୃତା, ସୁକୃତା ଏବଂ ସପ୍ତମ ହେଉଛି ବୈଭ୍ରାଜ; ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ଏଉଁଠି ବହିଯାଉଛି।
ଏତେ ଶୈଲାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରଧାନାଃ କଥିତାସ୍ତଵ । କ୍ଷୁଦ୍ରଶୈଲାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସନ୍ତି ସହସ୍ରଶଃ । ତାଃ ପିବନ୍ଦି ସଦାହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁତେ ॥ ୨,୪.
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଏବଂ ନଦୀ ବିବରଣା କରିଛି; ଏଉଁଠି ଅନେକ ଛୋଟ ପର୍ବତ ଏବଂ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତୁମ ଭୂମିର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।
ଅପସର୍ପିଣୀ ନ ତେଷାଂ ଵୈ ନ ଚୈଵୋତ୍ସର୍ପିଣୀ ଦ୍ଵିଜ । ନ ତ୍ଵେଵାସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା ତେଷୁ ସ୍ତାନେଷୁ ସପ୍ତସୁ ॥ ୨,୪.
ଏଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଆପସର୍ପିଣୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ସର୍ପିଣୀ ଯୁଗ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସପ୍ତ ଭୂମିରେ ଯୁଗର ବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତ୍ରେତାଯୁଗସମଃ କାଲଃ ସର୍ଵଦୈଵ ମହାମତେ । ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶାକଦ୍ଵୀପାନ୍ତିକେଷୁ ଵୈ ॥ ୨,୪.
ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନେ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପାଖରେ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମୟ ସଦା ତ୍ରେତାଯୁଗ ସମାନ ରହିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜନା ଜୀଵନ୍ତ୍ଯନାମଯାଃ । ଧର୍ମଃ ପଞ୍ଚସ୍ଵଥୈତେଷୁ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ॥ ୨,୪.
ଏଉଁଠି ଲୋକମାନେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଅସୁସ୍ଥ ନ ହୋଇ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂମିରେ ଧର୍ମ ଚାରି ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରସ୍ତାନ୍ନିବୋଧ ଵଦାମି ତେ ॥ ୨,୪.
ଏଉଁଠି ଚାରି ଜାତି ଅଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ବିବରଣା କହିବି।
ଆର୍ଯକାଃ କୁରାରଶ୍ଚୈଵ ଵିଦିଶ୍ଯା ଭାଵିନଶ୍ଚେ ତେ । ଵିପ୍ରକ୍ଷତ୍ରିଵୈଶ୍ଯାସ୍ତେ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନିସତ୍ତମ ॥ ୨,୪.
ତାଙ୍କୁ ଆର୍ୟକ, କୁରାର, ବିଦିଶ୍ୟା ଏବଂ ଭାବିନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜ୍ମବୂଵୃକ୍ଷପ୍ରମାଣସ୍ତୁ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ସୁମହାଂସ୍ତରୁଃ । ପ୍ଲକ୍ଷସ୍ତନ୍ନାମସଂଜ୍ଞୋଯଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ॥ ୨,୪.
ଏହି ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ପୃଥିବୀର ଗଛମାନେ ମାପିଲେ ଏହା ବହୁତ ବଡ଼। ଏହାକୁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦ୍ୱୀପର ନାମ ପ୍ଲକ୍ଷ ହେଉଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।