ଗାଯତ୍ରଂ ଚ ଋଚଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୋମଂ ରଥନ୍ତରମ୍ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ପଦର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ସାମ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ପଂଚଦଶଂ ତଥା । ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଦର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସାମାନି ଜଗତୀଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା । ଵୈରୂପମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ସତର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ । ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ଚ ଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ପଛରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କର ଏକବିଂଶ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ । ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅଙ୍ଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଜାପତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପୁନଃ ସସର୍ଜାଦୌ ସଂକଲ୍ପସ୍ଯ ପିତାମହଃ । ଯକ୍ଷାନ୍ ପିଶାଚାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଆଉଥରେ, ଆରମ୍ଭରେ, ସଙ୍କଳ୍ପର ପିତାମହ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃ ପଶୁମୃଗୋରଗାନ୍ । ଅଵ୍ଯଯଂ ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁଜଂଗମମ୍
ସେ ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ଗାଁ, ସର୍ପ, ନାଶବାନ୍ ଓ ଅନାଶବାନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତ୍ସସର୍ଜ ତଦା ବ୍ରହ୍ମ ଭଗଵାନାଦିକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତେଷାଂ ଯେ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃପୁନଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ ସେମାନେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହେବାବେଳେ ସେଇ କର୍ମକୁ ନେଇଥାନ୍ତି।
ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ । ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ହିଂସ୍ର ଓ ଅହିଂସ୍ର, କୋମଳ ଓ କଠୋର, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ତାହିଁ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରି ଯାର୍ଥେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ । ନାନାତ୍ଵଂ ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଧାତୈଵଂ ଵ୍ଯସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେହରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ କୃତ୍ଯାନାଂ ଚ ପ୍ରପଂଚନମ୍ । ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ଦେଵାଦୀନାଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ, କର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ନାମଧେଯାନି ଯଥା ଵେଦଶ୍ରୁତାନି ଵୈ । ତଥା ନିଯୋଗଯୋଗ୍ଯାନି ହ୍ଯନ୍ଯେଷାମପି ସୋଽକରୋତ୍
ବେଦରେ ଯେପରି ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣାଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁଯାୟୀ କାମ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଥର୍ତୁଷ୍ଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯ ଯେ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ
ଋତୁମାନେ ଯେପରି ନିଜ ଚିହ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଵଂଵିଧାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କଲ୍ପାଦୌ ସ ପୁନଃପୁନଃ । ସିସୃକ୍ଷାଶକ୍ତିଯୁକ୍ତୋସୌ ସୃଜ୍ଯଶକ୍ତିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
(ଗୃହସ୍ଥସଦାଚାରାଣାଂ ମୂତ୍ରପୁରୀଷୋତ୍ସର୍ଗଵିଧେଶ୍ଚ ଵର୍ଣନମ୍) ସଗର ଉଵାଚ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ସଦାଚାରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ମୁନେ । ଲୋକାଦସ୍ମାତ୍ ପରସ୍ମାଚ୍ଚ ଯମାତିଷ୍ଠନ୍ନ ହୀଯତେ
ସଗର କହିଲେ: ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନିବର, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ, ଯାହା ଅନୁସରଣ କଲେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଜନ୍ମରେ କେବେ ଅପମାନ ହୁଏନା।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ସଦାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସଦାଚାରଵତା ପୁଂସା ଜିତୌ ଲୋକାଵୁଭାଵପି
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଧରାପାଳ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ ଶୁଣ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇ ଲୋକରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସାଧଵଃ କ୍ଷୀଣଦୋଷାସ୍ତୁ ସଚ୍ଛବ୍ଦଃ ସାଧୁଵାଚକଃ । ତେଷାମାଚରଣଂ ଯସ୍ତୁ ସଦାଚାରସ୍ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁର୍ଗୁଣ କମ୍ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଭଲ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଏଠି ଭଲ ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଥ ମନଵଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଥା । ସଦାଚାରସ୍ଯ ଵକ୍ତାରଃ କର୍ତାରଶ୍ଚ ମହୀପତେ
ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ — ଏହିମାନେ ଭଲ ଆଚରଣର କଥା କହିଥିବା ଓ ନିଜେ କରିଥିବା ଲୋକ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ମନସା ମତିମାନ୍ନୃପ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯଵିରୋଧିନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ମନରେ ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରିନଥିବା ଧନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଅପୀଡଯା ତଯୋଃ କାମମୁଭଯୋରପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଵିନାଶାଯ ତ୍ରିଵର୍ଗେ ସମଦର୍ଶିତା
ଏହି ଦୁଇଟିକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୋଷ ନାଶ ପାଇଁ ତିନି ଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପରିତ୍ଯଜେଦର୍ଥକାମୌ ଧର୍ମପୀଡାକରୌ ନୃପ । ଧର୍ମମପ୍ଯସୁଖୋଦର୍କଂ ଲୋକଵିଦ୍ଵେଷ୍ଟମେଵ ଚ
ଯଦି ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଧର୍ମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିବା ଉଚିତ।
ତତଃ କଲ୍ଯଂ ସମୁତ୍ଥାଯ କୁର୍ଯାନ୍ମୈତ୍ରଂ ନରେଶ୍ଵର
ତାପରେ ସକାଳେ ଉଠି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହ ବନ୍ଧୁତା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ନୈରୃତ୍ଯାମିଷୁଵିକ୍ଷେପମତୀତ୍ଯାଭ୍ଯଧିକଂ ଭୁଵଃ । ଦୂରାଦାଵସଥାନ୍ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଘର ଠାରୁ ଦୂରେ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଛାଡି, ମୁତ୍ର ଓ ପାଖାନ୍ଡ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦାଵନେଜନୋଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ପ୍ରକ୍ଷିପେନ୍ନ ଗୃହାଙ୍ଗଣେ
ପାଦ ଧୋଇବା ବା ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଣି ଘର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଫେଙ୍କିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଚ୍ଛାଯାଂ ତରୁଚ୍ଛାଯାଂ ଗୋସୂର୍ଯାଗ୍ନ୍ଯନିଲାଂସ୍ତଥା । ଗୁରୁଦ୍ଵିଜାଦୀଂସ୍ତୁ ବୁଧୋ ନାଧିମେହେତ୍ କଦାଚନ
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନିଜ ଛାୟା, ଗଛର ଛାୟା, ଗାଈ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ କୃଷ୍ଟେ ସସ୍ଯମଧ୍ଯେ ଵା ଗୋଵ୍ରଜେ ଜନସଂସଦି । ନ ଵର୍ତ୍ମନି ନ ନଦ୍ଯାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି, ଫସଲ ମଧ୍ୟରେ, ଗାଈ ଶାଳା, ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନ, ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ନଦୀ ତଟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାପ୍ସୁ ନୈଵାମ୍ଭସସ୍ତୀରେ ଶ୍ମଶାନେ ନ ସମାଚରେତ୍ । ଉତ୍ସର୍ଗଂ ଵୈ ପୁରୀଷସ୍ଯ ମୂତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵିସର୍ଜନମ୍
ପାଣିରେ, ପାଣିର କୂଳରେ କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ପାଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ବାହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦିଵା ମୂତ୍ରଂ ଵିପରୀତମୁଖୋ ନିଶି । କୁର୍ଵୀତାନାପଦି ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଗଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ
ଦିନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମୁତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅପରାହ୍ନ ସମୟ ଛାଡି।
ତୃଣୈରାସ୍ତୀର୍ଯ ଵସୁଧାଂ ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରାଵୃତମସ୍ତକଃ । ତିଷ୍ଠେନ୍ନାତିଚିରଂ ତତ୍ର ନୈଵ କିଂଚିଦୁଦୀରଯେତ୍
ମାଟିରେ ଘାସ ପିଛି, ମୁଣ୍ଡ କପଡ଼ା ଦେଇ ଢାକି, ସେଠାରେ ବହୁତ୍ଦିନ ରହିବା ନୁହେଁ, କିଛି କଥା କହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵଲ୍ମୀକମୂଷିକୋଦ୍ଭୂତାଂ ମୃଦଂ ନାନ୍ତର୍ଜଲାଂ ତଥା । ଶୌଚାଵଶିଷ୍ଟାଂ ଗେହାଚ୍ଚ ନାଦଦ୍ଯାଲ୍ଲେପସମ୍ଭଵାମ୍
ବାଲୁକା ମାଟି, ଉନ୍ଦୁର ଗହ୍ୱରର ମାଟି, ପାଣି ତଳର ମାଟି କିମ୍ବା ଘରର ମାଟି ଶୌଚ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ।