ଵିଷ୍ଣୁପାଦଵିନିଷ୍କାନ୍ତା ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵେନ୍ଦୁମଣଡଲମ୍ । ସମନ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣାଃ ପୁର୍ଯ୍ଯାଂ ଗଙ୍ଗା ପତତି ଵୈ ଦିଵଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବାହିତ କରି, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାର ନଗରକୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଝରିପଡ଼େ।
ସା ତତ୍ର ପତିତା ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ସୀତା ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା ଚ ଵୈ କ୍ରମାତ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ି ଗଙ୍ଗା ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ: କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୀତା, ଅଲକାନନ୍ଦା ଓ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା।
ପୂର୍ଵ୍ଵେଣ ଶୈଲାତ୍ ସୀତା ତୁ ଶୈଲଂ ଯାତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଗା । ତତଶ୍ଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଵର୍ଷେଣ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେନୈତି ସାର୍ଣଵମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ରୁ ସୀତା ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଉଛି; ଏହା ପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନଦୀ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ତଥୈଵାଲକନନ୍ଦାପି ଦକ୍ଷିଣୋନୈତ୍ଯ ଭାରତମ୍ । ପ୍ରଯାତି ସାଗରଂ ଭୂତ୍ଵା ସପ୍ତଭେଦା ମହାମୁନେ
ଏହିପରି ଅଳକାନନ୍ଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସାତଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଶ୍ଵିମଗିରୀନତୀତ୍ଯ ସକଲାଂସ୍ତତଃ । ପଶ୍ଵିମଂ କେତୁମାଲାଖ୍ଯଂ ଵଷ ଗତ୍ଵୈତି ସାଗରମ୍
ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କେତୁମାଳା ନାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ଭଦ୍ରା ତଥୋତ୍ତରଗିରୀନୁତ୍ତରାଂଶ୍ଵ ତଥା କୁରୂନ୍ । ଅତୀତ୍ଯୋତ୍ତରମମ୍ଭୋଧିଂ ସମବ୍ଯୋତି ମହାମୁନେ
ଭଦ୍ରା ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଆନୀଲନିଷଧାଯାମୌ ମାଲ୍ଯଵଦୂ-ଗନ୍ଧମାଦନୌ । ତଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯଗତୋ ମେରୁଃ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼; ମାଲ୍ୟବତ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସବୁ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଆକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭାରତାଃ କେତୁମାଲାଶ୍ଵ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଃ କୁରଵସ୍ତଥା । ପତ୍ରାଣି ଲୋକପହ୍ମସ୍ଯ ମର୍ଯ୍ଯାଦା ଶୈଲବାହ୍ମତଃ
ଭାରତ, କେତୁମାଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ କୁରୁ—ଏହି ସବୁ ଲୋକପଦ୍ମର ପତ୍ର, ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ।
ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାଵୁଭୌ । ତୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଯାମାଵାନୀଲନିଷଧାଯତୌ
ଜଠର ଏବଂ ଦେବକୂଟ ଦୁଇଟି ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଗନ୍ଧମାଦନ-କୈଲାସୌ ପୂର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵୁଭୌ । ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମାଵର୍ଣାଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଗନ୍ଧମାଦନ ଏବଂ କୈଳାସ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଲମ୍ବ ୮୦ ଯୋଜନ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି।
ନିଷଧଃ ପାରିପାତ୍ରଶ୍ଚ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାଵୁଭୌ । ମେରୋଃ ପରିଚମଦିଗଭାଗେ ଯତା ପୂର୍ଵ୍ଵୌ ତଥା ସ୍ଥିତୌ
ନିଷଧ ଏବଂ ପାରିପାତ୍ର ଦୁଇଟି ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ତ୍ରିଶ୍ଵୃହ୍ଗୋ ଜାରୁଧିଶ୍ଚୈଵ ଉତ୍ତରୌ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତୌ । ପୂର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଵାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ଜାରୁଧି ଉତ୍ତର ଦିଗର ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇତ୍ଯେତେ ମୁନିଵର୍ଯ୍ଯୋକ୍ତା ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାସ୍ତଵ । ଜଠରାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତା ମେରୋସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ରୌ ଦ୍ରୌ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଠର ଆଦି ସୀମା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଚାରି ଦିଗରେ ଘେରି ଅବସ୍ଥିତ।
ମୈରୋଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶଂ ଯେ ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ କେସରପର୍ଵ୍ଵତାଃ । ଶୀତାନ୍ତାଦ୍ଯା ମୁନେ ! ତେଷାମତୀଵ ହି ମନୋରମାଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରି ଦିଗରେ ଯେ କେସର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଶୀତାନ୍ତ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମୁନି।
ଶୈଲାନାମନ୍ତରେ ଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ । ସୁରମ୍ଯାଣି ତଥା ତାସୁ କାନନାନି ପୁରାଣି ଚ
ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ରମ୍ୟ ଅଟବୀଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଵିଷ୍ଣଵଗ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯାଦିଦେଵାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମ୍ । ତାସ୍ଵାଯତନଵର୍ଷାଣି ଜୁଷ୍ଟାନି ଵରକିନ୍ନରୈଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ସେଠି ଅଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିନ୍ନରମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗନ୍ଘର୍ଵ୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ତଥା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତି ତାସୁ ରମ୍ଯାସୁ ଶୈଲଦ୍ରୋଣୀଷ୍ଵହର୍ନିଶମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସେଠି ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରନ୍ତି।
ଭୌମା ହ୍ଯେତେ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗା ଧର୍ମ୍ମିଣାମାଲଯା ମୁନେ । ନୈତେଷୁ ପାପକର୍ମ୍ମଣୋ ଯାନ୍ତି ଜନ୍ମଶତୈରପି
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିର ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ଗଣନା କରାଯାଏ, ମୁନି, ଧର୍ମିକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ; ଏଠି ଅପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଶତ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁରାସ୍ତେ ହଯଶିରା ଦ୍ଵିଜ । ଵରାହଃ କେତୁମାଲେ ତୁ ଭାରତେ କୂର୍ମ୍ମରୂପଧୃକ୍
ଭଦ୍ରାଶ୍ୱରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ; କେତୁମାଳାରେ ବରାହ ରୂପରେ, ଭାରତରେ କୂର୍ମ ରୂପରେ।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପଶ୍ଵ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କୁରୁଷ୍ଵାସ୍ତେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ଵିଶ୍ଵରୂପେଣ ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ସର୍ଵ୍ଵଃ ସର୍ଵତ୍ରଗୋ ହରିଃ
କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୋବିନ୍ଦ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ହରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିଗବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯାଧାରଭୂତୋଽସୌ ମୈତ୍ରେଯାସ୍ତେଽଖିଲାତ୍ମକଃ । ଯାନି କିମ୍ପୁରୁଷାଦୀନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ମହାମୁନେ । ନ ତେଷୁ ଶୋକୋ ନାଯାସୋ ନୋଦ୍ଵେଗଃ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯାଦିକମ୍
ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତର ଆଧାର ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏଠି ଥିବା ଅଠଟି ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମହାମୁନି। ସେଠି କେହି ଦୁଃଖ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଶ୍ରମ, ଭୟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସୁବିଧାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜା ନିରାତଙ୍କାଃ ସର୍ଵ୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜ୍ଜିତାଃ । ଦଶଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ଥିରାଯୁଷଃ
ସେଠି ଲୋକମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ଅଥବା ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହେ।
ନ ତେଷୁ ଵର୍ଷତେ ଦେଵୋ ଭୌମାନ୍ଯମ୍ଭାଂସି ତେଷୁ ଵୈ । କୃତ-ତ୍ରେତାଦିକା ନୈଵ ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ କଲ୍ପନା
ସେଠି ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ ପାଣି ମିଳେ ନାହିଁ। କ୍ରିତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗର କଳ୍ପନା ଏଠି ନାହିଁ।
ସର୍ଵ୍ଵେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ କୁଲାଚଲାଃ । ନଦ୍ଯଶ୍ଵ ଶତଶସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସୂତା ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଏହି ଭୂମିରେ ସାତଟି ସାତଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶତ-ଶତ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଉତ୍ତରଂ ଯତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିମାଦ୍ରେଶ୍ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଵର୍ଷଂ ତଦ୍ଭାରତଂ ନାମ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ସନ୍ତତିଃ ॥ ୨,୩.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଓ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ଭୂମିକୁ ଭାରତ ଭୂମି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଭାରତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିସ୍ତାରୋସ୍ଯ ମହାମୁନେ । କର୍ମଭୂମିରିଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମପଵର୍ଗଂ ଚ ଗଚ୍ଛତାମ୍ ॥ ୨,୩.
ମହାମୁନି, ଏହି ଭୂମିର ଚଉଡ଼ା ନବ ହଜାର ଯୋଜନ। ଏହି ଭୂମି କର୍ମର ଭୂମି, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମଲଯଃ ସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନୃକ୍ଷପର୍ଵତଃ । ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚ ପାରୀଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତାତ୍ର କୁଲପର୍ଵତାଃ ॥ ୨,୩.
ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ୍, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ପାରୀୟାତ୍ର — ଏହି ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ ଏଠି ଅଛି।
ଅତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗୋ ସୁକ୍ତିମସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯାନ୍ତି ଵୈ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଚାପି ଯାନ୍ତ୍ଯତଃ ପୁରୁଷା ମୁନେ ॥ ୨,୩.
ଏଠି ଥିଲେ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମ କରିଲେ ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ମୁନି।
ଇତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚାନ୍ତଶ୍ଚ ଗମ୍ଯତେ । ନ ଖ୍ଲଵନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ କର୍ମଭୂମୌ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୨,୩.
ଏଠି ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ମାନବମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ ଭୂମି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ ନାହିଁ।
ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ନଵଭାଦାନ୍ନଶାମଯ । ଇଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କସେରୁଶ୍ଚ ତାମ୍ରପର୍ଣାଂ ଗଭସ୍ତିମାନ୍ ॥ ୨,୩.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ନବଟି ଭାଗ ଅଛି: ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେରୁ, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ଗଭସ୍ତିମାନ।