ସରିତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ସା ଚ ପୀଯତେ ତନ୍ନିଵାସିଭିଃ । ନି ସ୍ଵେଦୋ ନ ଚ ଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯଂ ନ ଜରା ନେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷଯଃ
ଏହି ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପିଉନ୍ତି; ଏହା ପିଇଲେ ଘମ ନାହିଁ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶକ୍ତି କମି ଯାଏ ନାହିଁ।
ତତ୍ପାନାତ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛମନସାଂ ଜନାନାଂ ତତ୍ର ଜାଯତେ । ତୀରମୃତ୍ ତଦୂରସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖଵାଯୁଵିଶୋଷିତା । ଜାମ୍ବୂନଦାଖ୍ଯଂ ଭଵତି ସୁଵର୍ଣଂ ସିଦ୍ଧଭୂଷଣମ୍
ଏହି ଜଳ ପିଇଲେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ନଦୀର ଝାଗ ମୃଦୁ ପବନରେ ଶୁଖି ତଟକୁ ପହଁଚିଲେ, ଏହା 'ଜାମ୍ବୁନଦ' ନାମର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଭୂଷଣ ଭଳି ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ପୂର୍ଵ୍ଵତୋ ମେରୋଃ କେତୁମାଲଞ୍ଚ ପଶ୍ଚିମେ । ଵର୍ଷେ ଦ୍ର ତୁ ମୁନିଶ୍ଵଷ୍ଠ! ତଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯେ ଇଲାଵୃତମ୍
ମେରୁର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ; ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି।
ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣୋ ଗନ୍ଦମାଦନମ୍ । ଵୈଭ୍ରାଜଂ ପଶ୍ଵିମେ ତଦୂଦୁତ୍ତରେ ନନ୍ଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନନ୍ଦନ ଅଛି।
ଅରୁଣୋଦଂ ମହାଭଦ୍ରମସିତୋଧଂ ସମାନସମ୍ । ସରୋସ୍ଯେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଦେଵଭୋଗ୍ଯାନି ସର୍ଵ୍ଵଦା
ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ ଓ ସମାନ — ଏହି ଚାରିଟି ହ୍ରଦ ସଦା ଦେବମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶୀତାନ୍ତଶ୍ଵକ୍ରମୁଞ୍ଜଶ୍ଵ କୁରରୀ ମାଲ୍ଯଵାଂସ୍ତଥା । ଵୈକଙ୍କପ୍ରମୁଖା ମୈରୋଃପୂର୍ଵ୍ଵତଃ କେଶରାଚଲାଃ । ତ୍ରିକୂଟଃ ଶିଶିରଶ୍ଚୈଵ ପତଙ୍ଗୋ ରୁଚକସ୍ଯଥା
ଶୀତାନ୍ତ, ଶ୍ୱକ୍ରମୁଞ୍ଜ, କୁରରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ୍, ଭଳି ଭୂତି ଏବଂ ବୈକଙ୍କ ଆଦି ପର୍ବତଗୁଡିକ ମେରୁର ପୂର୍ବ ଦିଗର କେଶରାଚଳ; ତିନିକୁଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ ଓ ରୁଚକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ନିଷଧାଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାତସ୍ତସ୍ଯ କେସରପର୍ଵ୍ଵତାଃ । ଶିଖିଵାସାଃ ସଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯଃ କପିଲୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଜାରୁଧିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦୂତ୍ ପଶ୍ଵିମେ କେସରାଚଲାଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିଷଧ ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତଗୁଡିକ ଅଛି: ଶିଖିବାସ, ସବୈଦୂର୍ୟ, କପିଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପଶ୍ଚିମରେ ଜାରୁଧି ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି।
ମେରୋରନନ୍ତରାଙ୍ଗଷୁଂ ଜଠରାଦିଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ଶଙ୍ଖକୂଟୋଽଥ ଋଷଭୋ ହଂସୋ ନାଗସ୍ତଥାପରଃ। କାଲଞ୍ଜରାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ତଥା ଉତ୍ତରେ କେଶରାଚଲାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ସଂଲଗ୍ନ ଜଠର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶଂଖକୁଟ, ଋଷଭ, ହଂସ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି; ଉତ୍ତରରେ କାଳଞ୍ଜର ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି।
ଚତୁର୍ଦଦଶସହସ୍ତ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ମହାପୁରୀ । ମେରୋରୁପରି ମୈତ୍ରେଯ! ବ୍ରହ୍ମଣଃପ୍ରଥିତା ଦିଵି
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମାର ମହାନଗର ଅଛି।
ତସ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଶ୍ଵାଶଷ୍ଟୌ ଦିଶାସୁ ଵିଦିଶାସୁ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଲୋକପାଲାନାଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଵରାଃପୁରଃ
ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରଗୁଡିକ ଅଛି।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦଵିନିଷ୍କାନ୍ତା ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵେନ୍ଦୁମଣଡଲମ୍ । ସମନ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣାଃ ପୁର୍ଯ୍ଯାଂ ଗଙ୍ଗା ପତତି ଵୈ ଦିଵଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବାହିତ କରି, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାର ନଗରକୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଝରିପଡ଼େ।
ସା ତତ୍ର ପତିତା ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ସୀତା ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା ଚ ଵୈ କ୍ରମାତ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ି ଗଙ୍ଗା ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ: କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୀତା, ଅଲକାନନ୍ଦା ଓ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା।
ପୂର୍ଵ୍ଵେଣ ଶୈଲାତ୍ ସୀତା ତୁ ଶୈଲଂ ଯାତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଗା । ତତଶ୍ଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଵର୍ଷେଣ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେନୈତି ସାର୍ଣଵମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ରୁ ସୀତା ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଉଛି; ଏହା ପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନଦୀ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ତଥୈଵାଲକନନ୍ଦାପି ଦକ୍ଷିଣୋନୈତ୍ଯ ଭାରତମ୍ । ପ୍ରଯାତି ସାଗରଂ ଭୂତ୍ଵା ସପ୍ତଭେଦା ମହାମୁନେ
ଏହିପରି ଅଳକାନନ୍ଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସାତଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଶ୍ଵିମଗିରୀନତୀତ୍ଯ ସକଲାଂସ୍ତତଃ । ପଶ୍ଵିମଂ କେତୁମାଲାଖ୍ଯଂ ଵଷ ଗତ୍ଵୈତି ସାଗରମ୍
ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କେତୁମାଳା ନାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ଭଦ୍ରା ତଥୋତ୍ତରଗିରୀନୁତ୍ତରାଂଶ୍ଵ ତଥା କୁରୂନ୍ । ଅତୀତ୍ଯୋତ୍ତରମମ୍ଭୋଧିଂ ସମବ୍ଯୋତି ମହାମୁନେ
ଭଦ୍ରା ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଆନୀଲନିଷଧାଯାମୌ ମାଲ୍ଯଵଦୂ-ଗନ୍ଧମାଦନୌ । ତଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯଗତୋ ମେରୁଃ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼; ମାଲ୍ୟବତ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସବୁ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଆକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭାରତାଃ କେତୁମାଲାଶ୍ଵ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଃ କୁରଵସ୍ତଥା । ପତ୍ରାଣି ଲୋକପହ୍ମସ୍ଯ ମର୍ଯ୍ଯାଦା ଶୈଲବାହ୍ମତଃ
ଭାରତ, କେତୁମାଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ କୁରୁ—ଏହି ସବୁ ଲୋକପଦ୍ମର ପତ୍ର, ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ।
ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାଵୁଭୌ । ତୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଯାମାଵାନୀଲନିଷଧାଯତୌ
ଜଠର ଏବଂ ଦେବକୂଟ ଦୁଇଟି ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଗନ୍ଧମାଦନ-କୈଲାସୌ ପୂର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵୁଭୌ । ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମାଵର୍ଣାଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଗନ୍ଧମାଦନ ଏବଂ କୈଳାସ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଲମ୍ବ ୮୦ ଯୋଜନ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି।
ନିଷଧଃ ପାରିପାତ୍ରଶ୍ଚ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାଵୁଭୌ । ମେରୋଃ ପରିଚମଦିଗଭାଗେ ଯତା ପୂର୍ଵ୍ଵୌ ତଥା ସ୍ଥିତୌ
ନିଷଧ ଏବଂ ପାରିପାତ୍ର ଦୁଇଟି ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ତ୍ରିଶ୍ଵୃହ୍ଗୋ ଜାରୁଧିଶ୍ଚୈଵ ଉତ୍ତରୌ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତୌ । ପୂର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଵାଯତାଵେତାଵର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ଜାରୁଧି ଉତ୍ତର ଦିଗର ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇତ୍ଯେତେ ମୁନିଵର୍ଯ୍ଯୋକ୍ତା ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାସ୍ତଵ । ଜଠରାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତା ମେରୋସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ରୌ ଦ୍ରୌ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଠର ଆଦି ସୀମା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଚାରି ଦିଗରେ ଘେରି ଅବସ୍ଥିତ।
ମୈରୋଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶଂ ଯେ ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ କେସରପର୍ଵ୍ଵତାଃ । ଶୀତାନ୍ତାଦ୍ଯା ମୁନେ ! ତେଷାମତୀଵ ହି ମନୋରମାଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରି ଦିଗରେ ଯେ କେସର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଶୀତାନ୍ତ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମୁନି।
ଶୈଲାନାମନ୍ତରେ ଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ । ସୁରମ୍ଯାଣି ତଥା ତାସୁ କାନନାନି ପୁରାଣି ଚ
ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ରମ୍ୟ ଅଟବୀଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଵିଷ୍ଣଵଗ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯାଦିଦେଵାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମ୍ । ତାସ୍ଵାଯତନଵର୍ଷାଣି ଜୁଷ୍ଟାନି ଵରକିନ୍ନରୈଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ସେଠି ଅଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିନ୍ନରମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗନ୍ଘର୍ଵ୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ତଥା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତି ତାସୁ ରମ୍ଯାସୁ ଶୈଲଦ୍ରୋଣୀଷ୍ଵହର୍ନିଶମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସେଠି ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରନ୍ତି।
ଭୌମା ହ୍ଯେତେ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗା ଧର୍ମ୍ମିଣାମାଲଯା ମୁନେ । ନୈତେଷୁ ପାପକର୍ମ୍ମଣୋ ଯାନ୍ତି ଜନ୍ମଶତୈରପି
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିର ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ଗଣନା କରାଯାଏ, ମୁନି, ଧର୍ମିକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ; ଏଠି ଅପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଶତ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁରାସ୍ତେ ହଯଶିରା ଦ୍ଵିଜ । ଵରାହଃ କେତୁମାଲେ ତୁ ଭାରତେ କୂର୍ମ୍ମରୂପଧୃକ୍
ଭଦ୍ରାଶ୍ୱରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ; କେତୁମାଳାରେ ବରାହ ରୂପରେ, ଭାରତରେ କୂର୍ମ ରୂପରେ।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପଶ୍ଵ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କୁରୁଷ୍ଵାସ୍ତେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ଵିଶ୍ଵରୂପେଣ ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ସର୍ଵ୍ଵଃ ସର୍ଵତ୍ରଗୋ ହରିଃ
କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୋବିନ୍ଦ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ହରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିଗବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।