ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣୌ ଦ୍ରୌ ମଧ୍ଯୌ ଦଶହୀନାସ୍ତଥାପରେ । ସହସ୍ତ୍ରଦ୍ରିତଯୋଚ୍ଛାଯାସ୍ତାଵଦଵିସ୍ତାରିଣଶ୍ଵ ତେ
ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ର ମାପର, ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ କମ; ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ତିନି ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ସେମାନେ ଚଉଡ଼ାରେ ଏତିକି ବିସ୍ତାରିତ।
ଭାରତଂ ପ୍ରଥମଂ ବର୍ଷଂ ତତଃ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ହରିଵର୍ଷଂ ଵାନ୍ଯନ୍ମେରୋର୍ଦକ୍ଷିଣାତୋ ଦ୍ରିଜ
ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ହରିବର୍ଷ।
ରମ୍ଯକଞ୍ଚୋତ୍ତରେ ଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯୈଵାନୁ ହିରଣ୍ମଯମ୍ । ଉତ୍ତରାଃକୁରଵଶ୍ଚୈଵ ଯଥା ଵୈ ଭାରତଂ ତଥା
ଉତ୍ତରରେ ରମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାପରେ ହିରଣ୍ମୟ ଅଞ୍ଚଳ; ଉତ୍ତରକୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଭାରତ ଅଞ୍ଚଳ ପରି।
ନଵସାହସ୍ତ୍ରମେକୈକମେତେଷାଂ ଦ୍ରିଜସତ୍ତମ୍ ! ଇଲାଵୃତଞ୍ଚ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁରୁଚ୍ଛିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରର, ଦ୍ୱିଜସ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ମେରୋଶ୍ଵତୁର୍ଦିଶଂ ତତ୍ତୁ ନଵସାହସ୍ତ୍ରଵିସ୍ତୃତମ୍ । ଇଲାଵୃତଂ ମହାଭାଗ ! ଚତ୍ଵାରଶ୍ଵାତ୍ର ପର୍ଵ୍ଵତାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇଳାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା। ଏଠାରେ ଚାରିଟି ପର୍ବତ ଅଛି।
ଵିଷ୍କମ୍ଭା ରଚିତା ମରୋର୍ଯୋଜନାଯୁତମୁଚ୍ଛିତାଃ
ଏହି ପର୍ବତଗୁଡିକ ମେରୁରୁ ନିର୍ମିତ, ଯେଉଁମାନେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛନ୍ତି।
ପୂର୍ଵ୍ଵେଣ ମନ୍ଦରୋ ନାମ ଦକ୍ଷିଣୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଵିମେ ପାଶ୍ଵ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଵୋତ୍ତରେ ସ୍ମୃତଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତ ଅଛି।
କଦମ୍ବସ୍ତେଷୁ ଜମ୍ବୂଶ୍ଵ ପିପ୍ପଲୋ ଵଟ ଏଵ ଚ । ଏକାଦଶଶାତତାଯାମାଃ ପାଦପା ଗିରିକେତଵଃ
ଏହି ପର୍ବତମାନେ ଉପରେ କଦମ୍ବ, ଜାମ୍ବୁ, ପିପଳ ଓ ବଟ ଗଛ ଅଛି; ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଏହି ଗଛମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏଗାର ଶହ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ରୀପସ୍ଯ ସା ଜମ୍ବୂର୍ନାମହେତୁର୍ମହାମୁନେ । ମହାଗଜପ୍ରମାଣାନି ଜମ୍ବ୍ଵାସ୍ତସ୍ଯାଃ ଫଲାନି ଵୈ
ହେ ମହାମୁନି, ଏଠାରେ ଥିବା ଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଦ୍ୱୀପର ନାମ 'ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ' ର କାରଣ; ଏହାର ଫଳ ମହା ହାତୀ ର ଆକାରର।
ପତନ୍ତି ଭୂଭୃତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଶୀର୍ଯ୍ଯମାଣାନି ସର୍ଵତଃ । ରସେନ ତେଷାଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ତତ୍ର ଜମ୍ବୂନଦୀତି ଵୈ
ଏହି ଫଳଗୁଡିକ ପର୍ବତ ଶିରା ଉପରେ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲାପରେ, ତାହାର ରସ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଏହି ରସରୁ ଏଠାରେ 'ଜାମ୍ବୁନଦୀ' ନଦୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସରିତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ସା ଚ ପୀଯତେ ତନ୍ନିଵାସିଭିଃ । ନି ସ୍ଵେଦୋ ନ ଚ ଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯଂ ନ ଜରା ନେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷଯଃ
ଏହି ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପିଉନ୍ତି; ଏହା ପିଇଲେ ଘମ ନାହିଁ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶକ୍ତି କମି ଯାଏ ନାହିଁ।
ତତ୍ପାନାତ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛମନସାଂ ଜନାନାଂ ତତ୍ର ଜାଯତେ । ତୀରମୃତ୍ ତଦୂରସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖଵାଯୁଵିଶୋଷିତା । ଜାମ୍ବୂନଦାଖ୍ଯଂ ଭଵତି ସୁଵର୍ଣଂ ସିଦ୍ଧଭୂଷଣମ୍
ଏହି ଜଳ ପିଇଲେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ନଦୀର ଝାଗ ମୃଦୁ ପବନରେ ଶୁଖି ତଟକୁ ପହଁଚିଲେ, ଏହା 'ଜାମ୍ବୁନଦ' ନାମର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଭୂଷଣ ଭଳି ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ପୂର୍ଵ୍ଵତୋ ମେରୋଃ କେତୁମାଲଞ୍ଚ ପଶ୍ଚିମେ । ଵର୍ଷେ ଦ୍ର ତୁ ମୁନିଶ୍ଵଷ୍ଠ! ତଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯେ ଇଲାଵୃତମ୍
ମେରୁର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ; ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି।
ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ପୂର୍ଵ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣୋ ଗନ୍ଦମାଦନମ୍ । ଵୈଭ୍ରାଜଂ ପଶ୍ଵିମେ ତଦୂଦୁତ୍ତରେ ନନ୍ଦନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନନ୍ଦନ ଅଛି।
ଅରୁଣୋଦଂ ମହାଭଦ୍ରମସିତୋଧଂ ସମାନସମ୍ । ସରୋସ୍ଯେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଦେଵଭୋଗ୍ଯାନି ସର୍ଵ୍ଵଦା
ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ ଓ ସମାନ — ଏହି ଚାରିଟି ହ୍ରଦ ସଦା ଦେବମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶୀତାନ୍ତଶ୍ଵକ୍ରମୁଞ୍ଜଶ୍ଵ କୁରରୀ ମାଲ୍ଯଵାଂସ୍ତଥା । ଵୈକଙ୍କପ୍ରମୁଖା ମୈରୋଃପୂର୍ଵ୍ଵତଃ କେଶରାଚଲାଃ । ତ୍ରିକୂଟଃ ଶିଶିରଶ୍ଚୈଵ ପତଙ୍ଗୋ ରୁଚକସ୍ଯଥା
ଶୀତାନ୍ତ, ଶ୍ୱକ୍ରମୁଞ୍ଜ, କୁରରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ୍, ଭଳି ଭୂତି ଏବଂ ବୈକଙ୍କ ଆଦି ପର୍ବତଗୁଡିକ ମେରୁର ପୂର୍ବ ଦିଗର କେଶରାଚଳ; ତିନିକୁଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ ଓ ରୁଚକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ନିଷଧାଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାତସ୍ତସ୍ଯ କେସରପର୍ଵ୍ଵତାଃ । ଶିଖିଵାସାଃ ସଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯଃ କପିଲୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ । ଜାରୁଧିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦୂତ୍ ପଶ୍ଵିମେ କେସରାଚଲାଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିଷଧ ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତଗୁଡିକ ଅଛି: ଶିଖିବାସ, ସବୈଦୂର୍ୟ, କପିଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପଶ୍ଚିମରେ ଜାରୁଧି ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି।
ମେରୋରନନ୍ତରାଙ୍ଗଷୁଂ ଜଠରାଦିଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ଶଙ୍ଖକୂଟୋଽଥ ଋଷଭୋ ହଂସୋ ନାଗସ୍ତଥାପରଃ। କାଲଞ୍ଜରାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ତଥା ଉତ୍ତରେ କେଶରାଚଲାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ସଂଲଗ୍ନ ଜଠର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶଂଖକୁଟ, ଋଷଭ, ହଂସ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି; ଉତ୍ତରରେ କାଳଞ୍ଜର ଆଦି କେଶରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି।
ଚତୁର୍ଦଦଶସହସ୍ତ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ମହାପୁରୀ । ମେରୋରୁପରି ମୈତ୍ରେଯ! ବ୍ରହ୍ମଣଃପ୍ରଥିତା ଦିଵି
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମାର ମହାନଗର ଅଛି।
ତସ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଶ୍ଵାଶଷ୍ଟୌ ଦିଶାସୁ ଵିଦିଶାସୁ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଲୋକପାଲାନାଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଵରାଃପୁରଃ
ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରଗୁଡିକ ଅଛି।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦଵିନିଷ୍କାନ୍ତା ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵେନ୍ଦୁମଣଡଲମ୍ । ସମନ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣାଃ ପୁର୍ଯ୍ଯାଂ ଗଙ୍ଗା ପତତି ଵୈ ଦିଵଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବାହିତ କରି, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାର ନଗରକୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଝରିପଡ଼େ।
ସା ତତ୍ର ପତିତା ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ସୀତା ଚାଲକନନ୍ଦା ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା ଚ ଵୈ କ୍ରମାତ୍
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ି ଗଙ୍ଗା ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ: କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୀତା, ଅଲକାନନ୍ଦା ଓ ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା।
ପୂର୍ଵ୍ଵେଣ ଶୈଲାତ୍ ସୀତା ତୁ ଶୈଲଂ ଯାତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଗା । ତତଶ୍ଵ ପୂର୍ଵ୍ଵଵର୍ଷେଣ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେନୈତି ସାର୍ଣଵମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ପାହାଡ଼ରୁ ସୀତା ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଉଛି; ଏହା ପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନଦୀ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ତଥୈଵାଲକନନ୍ଦାପି ଦକ୍ଷିଣୋନୈତ୍ଯ ଭାରତମ୍ । ପ୍ରଯାତି ସାଗରଂ ଭୂତ୍ଵା ସପ୍ତଭେଦା ମହାମୁନେ
ଏହିପରି ଅଳକାନନ୍ଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସାତଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଶ୍ଵିମଗିରୀନତୀତ୍ଯ ସକଲାଂସ୍ତତଃ । ପଶ୍ଵିମଂ କେତୁମାଲାଖ୍ଯଂ ଵଷ ଗତ୍ଵୈତି ସାଗରମ୍
ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କେତୁମାଳା ନାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।
ଭଦ୍ରା ତଥୋତ୍ତରଗିରୀନୁତ୍ତରାଂଶ୍ଵ ତଥା କୁରୂନ୍ । ଅତୀତ୍ଯୋତ୍ତରମମ୍ଭୋଧିଂ ସମବ୍ଯୋତି ମହାମୁନେ
ଭଦ୍ରା ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି, ମହାମୁନି।
ଆନୀଲନିଷଧାଯାମୌ ମାଲ୍ଯଵଦୂ-ଗନ୍ଧମାଦନୌ । ତଯୋର୍ମ୍ମଧ୍ଯଗତୋ ମେରୁଃ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼; ମାଲ୍ୟବତ ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସବୁ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଆକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭାରତାଃ କେତୁମାଲାଶ୍ଵ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଃ କୁରଵସ୍ତଥା । ପତ୍ରାଣି ଲୋକପହ୍ମସ୍ଯ ମର୍ଯ୍ଯାଦା ଶୈଲବାହ୍ମତଃ
ଭାରତ, କେତୁମାଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ କୁରୁ—ଏହି ସବୁ ଲୋକପଦ୍ମର ପତ୍ର, ପାହାଡ଼ର ସୀମା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ।
ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ଚ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵ୍ଵତାଵୁଭୌ । ତୌ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାଯାମାଵାନୀଲନିଷଧାଯତୌ
ଜଠର ଏବଂ ଦେବକୂଟ ଦୁଇଟି ସୀମା ପାହାଡ଼; ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆନୀଳ ଏବଂ ନିଷଧ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଗନ୍ଧମାଦନ-କୈଲାସୌ ପୂର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଚାଯତାଵୁଭୌ । ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମାଵର୍ଣାଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଗନ୍ଧମାଦନ ଏବଂ କୈଳାସ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଲମ୍ବ ୮୦ ଯୋଜନ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି।