ଯାନି କିଂପୁରୁଷାଦୀନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ମହାମୁନେ। ତେଷାଂ ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ସିଦ୍ଧିଃ ସୁଖପ୍ରାଯା ହ୍ଯଯତ୍ନତଃ
ହେ ମହାମୁନି, କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଦେଶରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଅସୁବିଧା ବିନା ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ଵିପର୍ଯ୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ଚ । ଧର୍ମ୍ମାଧର୍ମ୍ମୌ ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତାଂ ନୋତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ
ସେଠାରେ ବିପରୀତତା ନାହିଁ, ବୟସ୍ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ନାହିଁ, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଅଧମ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵଷ୍ଟାସୁ ସର୍ଵ୍ଵଦା । ହିମାହ୍ଵଯଂ ତୁ ଵୈ ଵର୍ଷଂ ନାଭେରାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ କେବେ ବି ଯୁଗର ଭେଦ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହିମାହ୍ୱୟ ନାମକ ଦେଶଟି ମହାତ୍ମା ନାଭିଙ୍କର ଥିଲା।
ତସ୍ଯର୍ଷଭୋଽଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମେରୁଦେଵ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଋଷଭାଦ୍ ଭରତୋ ଜଜ୍ଞ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃପୁତ୍ରଶତସ୍ଯ ସଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷଭ ଥିଲେ; ଋଷଭଙ୍କୁ ଏକଶ ଝିଅ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁଅ ଭାରତ ଜନ୍ମିଲେ।
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମ୍ମେଣ ତଥେଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵିଧାନ୍ ମଖାନ୍ । ଅଭିଷଚ୍ଯ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭରତଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍
ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ଭାରତଙ୍କୁ ଭୂମିର ରାଜା କରିଦେଲେ।
ତପସେ ସ ମହାଭାଗଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୌ । ଵାନପ୍ରସ୍ଥଵିଧାନେନ ତତ୍ରାପି କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ, ଓ ଭଲଭାବେ ବନବାସୀ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତପସ୍ତେପେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଦା ଚ ସ ମହୀପତିଃ । ତପସା କର୍ଶିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ କୃଶୋ ଧମନିସନ୍ତତଃ
ସେ ରାଜା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଶିରାମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ନଗ୍ନୋ ଵୀଟାଂ ମୁଖେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୀରାଧ୍ଵାନଂ ତତୋ ଗତଃ । ତତଶ୍ଚ ଭାରତଂ ଵର୍ଷମେତଲ୍ଲୋକେଷୁ ଗୀଯତେ
ସେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁହରେ ଏକ ଚିରୁନ୍ଦା ପତିକା ରଖି, ବୀରମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇପଥରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିପରି ଏହି ଦେଶଟି ଲୋକମାନେ ଭାରତ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଭରତାଯ ଯତଃ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରାତିଷ୍ଠତା ଵନମ୍ । ସୁମତିର୍ଭରତସ୍ଯାଭୂତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକଃ
ପିତା ଯେତେବେଳେ ଭାରତଙ୍କୁ ଏହି ଦେଶ ଦେଇ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାହାପରେ ଭାରତଙ୍କୁ ସୁମତି ନାମକ ଅତି ଧର୍ମିକ ପୁଅ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଯମିଷ୍ଟମଖଃ ପିତା । ପୁତ୍ରସଂକ୍ରମିତଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଭରତଃ ସ ମହୀପତିଃ
ଠିକ୍ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରି, ପିତା ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ; ଏଭଳିଭାବେ ଭାରତ ରାଜା ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଶାଲଗ୍ରାମେଽତ୍ଯଜନ୍ମୁନେ । ଅଜାଯତ ଚ ଵିପ୍ରୋଽସୌ ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଵରେ କୁଲେ
ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା ସେ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୁନି; ଏବଂ ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମିଲେ।
ମୈତ୍ରଯ । ତସ୍ଯ ଚରିତଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁନଃ । ସୁମତେସ୍ତେଜସସ୍ତସ୍ମାଦିନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵ୍ଯଜାଯତ
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମୁଁ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ପୁଣି ତୁମକୁ କହିବି; ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁମତିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମିଲେ।
ପରମେଷ୍ଠୀ ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରତିହାରସ୍ତଦନ୍ଵଯଃ । ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତ ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମେଷ୍ଠି ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିହାର ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତିହାର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଭୁଵସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତଥୋଦ୍ଗୀଥଃ ପ୍ରସ୍ତାରସ୍ତତ୍ସୁତୋ ଵିଭୁଃ । ପୃଥୁସ୍ତତୋଽଭଵନ୍ନକ୍ତୋ ନକ୍ତସ୍ଯାପି ଗଯଃ ସୁତଃ
ଭୁବ ଠାରୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରସ୍ତାର ହେଲେ; ପ୍ରଥୁଠାରୁ ନକ୍ତ ହେଲେ, ନକ୍ତଙ୍କର ପୁଅ ଗୟା ହେଲେ।
ନରୋ ଗଯସ୍ଯ ତନଯସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ ଵିରାଟ୍ ତତଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ଧୀମାଂସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ
ଗୟାଙ୍କର ପୁଅ ନର ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭିରାଟ୍, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।
ମହାନ୍ତସ୍ତତ୍ସୁତଶ୍ଚାଭୂନୂମନସ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ତ୍ଵଷ୍ଟୁଶ୍ଚ ଵିରଜୋ ରଜସ୍ତସ୍ଯାପ୍ଯଭୂତ୍ ସୁତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମହାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଉମନସ୍ୟୁ; ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର ପୁଅ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ରଜାଙ୍କର ପୁଅ ବିରଜ ହେଲେ।
ଶତଜିଦ୍ରଜସସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞ ପୁତ୍ରଶତଂ ମନନେ । ଵିଶଗୂଜ୍ଯୋତିଃପ୍ରଧାନାସ୍ତେ ଯୈରିମା ଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଶତଜିଦ୍ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଶତଟି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶଗୁ ଓ ଜ୍ୟୋତି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ବଢାଇଥିଲେ।
ତୈରିଦଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ନଵଭେଦମଲଙ୍ଗତମ । ତେଷାଂ ଵଂଶପ୍ରସୂତୈଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତେଯେଂ ଭାରତୀ ପୁରା
ସେମାନେ ଏହି ଭାରତ ଦେଶକୁ ନଉଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ଭାରତୀ ଭୁମିକୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ।
କୃତତ୍ରେତାଦିସର୍ଗେଣ ଯୁଗାଖ୍ଯା ହ୍ମ କ୍ସପ୍ତତିଃ
କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗର ସୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଯୁଗ ନାମକ ଚକ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ଏଷ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ସର୍ଗୋ ଯେନେଦଂ ପୂରିତଂ ଜଗତ୍ । ଵାରାହେ ତୁ ମୁନେ ! କଲ୍ପେ ପୂର୍ଵମନ୍ଵାନ୍ତରାଧିପଃ
ଏହା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ବରାହ କଳ୍ପରେ, ମୁନି, ସେ ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । କଥିତୋ ଭଵତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ସର୍ଗଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଶ୍ଚ ମେ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସକଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ସମଗ୍ର ଭୂମିର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯାଵନ୍ତଃ ସାଗରା ଦ୍ରୀପାସ୍ତଥା ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵ୍ଵତାଃ । ଵନାନି ସରିତଃ ପୁର୍ଥ୍ଯୌ ଦେଵାଦୀନାଂ ତଥା ମନେ
କେତେଟି ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ନଗର ଓ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଅଛି?
ଯତ୍ପ୍ରମାଣମିଦଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଯଦାଧାରଂ ଯଦାତ୍ମକମ୍ । ସଂସ୍ଥାନମସ୍ଯ ଚ ମୁନେ ! ଯଥାଵଦ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ସମସ୍ତର ମାପ କେତେ, ଏହାର ଆଧାର କ'ଣ, ଏହାର ସ୍ୱଭାବ କ'ଣ? ମୁନି, ଏହାର ଗଠନ ଠିକ ଭାବରେ ଆପଣ ବିବରଣା କରିବା ଉଚିତ।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ମୈତ୍ରେଯ ଶ୍ଵୂଯତାମେତ୍ତ ସଂକ୍ଷେପାଦ ଗଦତୋ ମମ । ନାସ୍ଯ ଵର୍ଷ ଶତେନାପି ଵକ୍ତୁ ଶକ୍ଯୋ ହି ଵିସ୍ତରଃ
ପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିବି; କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବ ନାହିଁ।
ଜମ୍ବୂ-ପ୍ଲକ୍ଷହ୍ଵଯୌ ଦ୍ରୀପୌ ଶାଲ୍ମଲିଶଚାପରୋ ଦ୍ରିଜ । କୁଶଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତଥା ଶାକଃ ପୁଷ୍କରଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ
ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଦୁଇଟିର ନାମ, ଶାଲମଳୀ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ; କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର ଏହାର ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ।
ଏତେ ଦ୍ରୀପାଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତଭିରାଵୃତାଃ । ଲଵଣେକ୍ଷୁ-ସୁରା-ସର୍ପିର୍ଦଧି-ଦୁଗ୍ଧ-ଜଲୈଃସମମ୍
ଏହି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ସପ୍ତ ସାଗର ଘେରିଛି; ଲୁଣ, ଇଖୁରସ, ମଦ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ପାଣି ରସରେ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ରୀପଃ ସମସ୍ତାନାମ୍ ଏତେଷାଂ ମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯାପି ମୈରୁର୍ମ୍ମୈତ୍ରେଯ ! ମଧ୍ଯେ କନକପର୍ଵ୍ଵତଃ
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ରହିଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ଷୋଡ଼ଶାଧସ୍ତାଦ୍ ଦ୍ରାତ୍ରିଂଶନ୍ମୂଦୂର୍ଧ୍ନ ଵିସ୍ତୃତଃ
ଏହା ତଳକୁ ଷୋଳେ ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଉପରକୁ ବତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଯାଉଛି।
ମୂଲେ ଷୋଡ଼ଶସାହସ୍ତ୍ରୋ ଵିସ୍ତାରସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ । ଭୂପଦ୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ଶୈଲେଶଃ କର୍ଣିକାକାରସଂସ୍ଥିତଃ
ଏହାର ମୂଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଷୋଳେ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହି ପାହାଡ଼ ଭୂପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଆକାରରେ ଅଛି।
ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟଶ୍ଚ ନିଷଧଶ୍ଵାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣୋ । ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ଵ ଶ୍ଵୃଙ୍ଗୀ ଚ ଉତ୍ତରେ ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତାଃ
ହିମବାନ୍, ହେମକୁଟ ଓ ନିଷଧ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣରେ; ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ ପାହାଡ଼ ଉତ୍ତରରେ ଅଛି।