କାଵ୍ଯାଲାପାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିଦ୍ରୀତକାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ । ଶବ୍ଦମୂର୍ତିଧରସ୍ଯୈତଦ୍ଵପୁର୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୧,୨୨.
ଯେଉଁସବୁ କବିତା, ସଂଳାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରଚନା ଅଛି—ଏହା ସବୁ ଶବ୍ଦର ରୂପରେ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ।
ଯାନି ମୂର୍ତାନ୍ଯମୂର୍ତାନି ଯାନ୍ଯତ୍ରାନ୍ଯତ୍ର ଵା କ୍ଵଚିତ୍ । ସନ୍ତି ଵୈ ଵସ୍ତୁଜାତାନି ତାନି ସର୍ଵାଣି ତଦ୍ଵପୁଃ ॥ ୧,୨୨.
ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ରୂପ ଥିବା କିମ୍ବା ଅରୂପ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି—ସେସବୁ ତାଙ୍କର ଦେହ।
ଅହଂ ହରିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଜନାର୍ଦନୋ ନାନ୍ଯତ୍ତତଃ କାରଣକାର୍ଯଜାତମ୍ । ଈଦୃଙ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ନ ତସ୍ଯଟ ଭୂଯୋ ଭଵୋଦ୍ଭାଵା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଗଦା ଭଵନ୍ତି ॥ ୧,୨୨.
ମୁଁ ହରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ଏହି ସମସ୍ତ ମୋ ନିଜେ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କର ମନ ଏଭଳି, ସେମାନେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୈଷ ତେଂଶଃ ପ୍ରଥମଃ ପୁରାଣସ୍ଯାସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଯଥାଵତ୍କଥିତୋ ଯସ୍ମିନ୍ଧୃତେ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୨.
ଏଭଳି, ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ପ୍ରଥମ ପର୍ଵ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରସ୍ନାନେ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦେନ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତଦସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାତ୍ସଵ ମୈତ୍ରେଯାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ॥ ୧,୨୨.
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ବାରଷ ଧରି ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଦିନାଂ ଚ ସମ୍ଭଵମ୍ । ଭଵନ୍ତି ଶୃଣ୍ଵତଃ ପୁଂସୋ ଦେଵାଦ୍ଯ ଵରଦା ମୁନେ ॥ ୧,୨୨.
ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ, ମୁନି, ଏହି କଥା ଶୁଣୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବାଦି ଜନ୍ମ ଦିଆଯାଏ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ସମ୍ଯାଗାଖ୍ଯାତଂ ମମୈତଦଖିଲଂ ତ୍ଵଯା । ଜଗତଃ ସର୍ଗସମ୍ବନ୍ଘି ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟୋଽସି ଗୁରୋ ମଯା
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋ ପଚାରା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହିଦେଲେ।
ଯୋଽଯମଂଶୋ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଗଦିତସ୍ତ୍ଵଯା । ତତ୍ରାହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭୂଯୋଽପି ମୁନିସତ୍ତମ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ସୁତୌ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ଯୌ । ତଯୋରୁତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଃ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯୋଦିତଃ ।.
ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଏବଂ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ନୈଵୋକ୍ତା ଭଵତା ଦ୍ଵିଜ ସନ୍ତତିଃ । ତାମହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି କହିନାହାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ।
ପରାଶାର ଉଵାଚ । କର୍ଦ୍ଦମସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ କନ୍ଯାମୁପଯେମେ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ । ସମ୍ରାଟ୍ କୁକ୍ଷୀ ଚ ତତ୍କନ୍ଯେ ଦଶ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥାପରେ
ପରାଶର କହିଲେ, କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଏହି ରାଜକୁମାରୀଠାରୁ, ରାଜା, ସେଠିଏ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ଵିନୀତା ଦଯିତାଃ ପିତୁଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତାଃ ଖ୍ଯାତାସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ଵୃଣୁ
ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବିର ଓ ଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଶୁଣ ।
ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିବାହୁଶ୍ଚ ଵପୁଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାଂସ୍ତଥା । ମେଧା ମେଧାତିଥିର୍ଭଵ୍ଯଃ ସଵନଃ ପୁତ୍ର ଏଵ ଚ
ସେମାନେ ହେଲେ: ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ବପୁଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ଭବ୍ୟ, ସବନ ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦଶମସ୍ତେଷାଂ ସତ୍ଯନାମା ସୁତୋଽଭଵତ୍ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ବଲଵୀର୍ଯ୍ଯତଃ
ଦଶମ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଏବଂ ସତ୍ୟନାମା ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ । ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ।
ମେଧାଗ୍ନିବାହୁପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋ ଯୋଗପରାଯଣାଃ । ଜାତିସ୍ମରା ମହାଭାଗ ନ ରାଜ୍ଯାଯ ମନୋ ଦଧୁଃ
ମେଧା, ଅଗ୍ନିବାହୁ ଓ ପୁତ୍ର ଏହି ତିନିଜଣ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ମନ ଦେଇନଥିଲେ ।
ନିର୍ମ୍ମଲାଃ ସର୍ଵକାଲନ୍ତୁ ସମସ୍ତାର୍ଥେଷୁ ଵୈ ମୁନେ । ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରିଯା ଯଥାନ୍ଯାଯମଫଲାକାଙ୍କ୍ଷିଣୋ ହି ତେ
ମୁନି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାଳରେ ପବିତ୍ର ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କାମରେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କେବେ ଫଳର ଆଶା କରୁନଥିଲେ ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋ ଦଦୌ ତେଷାଂ ସପ୍ତାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମ ! ଵିଭଜ୍ଯ ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାନି ମୈତ୍ରେଯ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତାଙ୍କ ସାତିଜଣ ମହାତ୍ମା ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ମହାଭାଗ ସୋଽଗ୍ନୀଧ୍ରାଯ ଦଦୌ ପିତା । ମେଧାତିଥେସ୍ତଥା ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପମଥାପରମ୍
ମହାଭାଗ, ପିତା ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଦେଲେ; ଏବଂ ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ମହାଦ୍ୱୀପ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଦେଲେ ।
ଶାଲ୍ମଲେ ଚ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତଂ ନରେନ୍ଦ୍ରମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ । ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁଶଦ୍ରୀପେ ରାଜାନଂ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ବପୁଷ୍ମାନଙ୍କୁ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରିଦେଲେ; ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କୁ କୁଶ ଦ୍ୱୀପର ଶାସକ କଲେ ।
ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତଂ ଚ ରାଜାନଂ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ରୀପେ ସମାଦିଶତ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରଞ୍ଚାପି ଭଵ୍ଯଞ୍ଚକ୍ରେ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କୁ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କଲେ, ଏବଂ ଭବ୍ୟଙ୍କୁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ ।
ସଵନଂ ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପେ ରାଜାନଂ ସମକାରଯତ
ସେ ସବନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରିଦେଲେ ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରୋ ଯସ୍ତୁ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୁଵୁସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିସମା ନଵ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହେଲେ; ତାଙ୍କର ନଅଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ନାଭିଃ କିମ୍ପୁରୁଷଶ୍ଵେ ଵୈ ହରିଵର୍ଷ ଇଲାଵୃତଃ । ରମ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଵାନ୍ ଷଷ୍ଠଶ୍ଚ କୁରୁର୍ଭଦ୍ରାଶ୍ଵ ଏଵ ଚ
ସେମାନେ ହେଲେ: ନାଭି, କିମ୍ପୁରୁଷ, ହରିବର୍ଷ, ଇଲାବୃତ, ରମ୍ୟ, ହିରଣ୍ୟବାନ୍, ଛଅଟିଏ କୁରୁ, ଏବଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ।
କେତୁମାଲସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯଃ ସାଧୁଚେଷ୍ଟୋ ନୃପୋଽଭଵତ୍ । ଜମ୍ବୂଦ୍ରୀପଵିଭାଗାଂଶ୍ଚ ତଷାଂ ଵିପ୍ର ନିଶାମଯ
ଏଉଁଥିରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଥିଲେ କେତୁମାଳ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ ।
ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ହିମାହ୍ଵନ୍ତୁ ଵର୍ଷଂ ନାଭେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । ହେମକୂଟଂ ତଥା ଵର୍ଷଂ ଦଦୌ କିମ୍ପୁରୁଷାଯ ସଃ
ପିତା ନାଭିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା ହିମାହ୍ୱାନ୍ ନାମକ ଭୂମି ଦେଲେ; ଏହିପରି, କିମ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହେମକୂଟ ନାମକ ଭୂମି ଦେଲେ ।
ତୃତୀଯଂ ନୈଷଧଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷାଯ ଦତ୍ତଵାନ । ଇଲାଵୃତାଯ ପ୍ରଦଦୌ ମୈରୁର୍ଯତ୍ର ତୁ ମଧ୍ଯଗଃ
ତୃତୀୟ ଭୂମି ନୈଷଧ ହରିବର୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଇଲାବୃତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମେରୁ ପର୍ବତ ଦେଲେ ।
ନୀଲାଚଲାଶ୍ଵିତଂ ଵର୍ଷଂ ରମ୍ଯାଯ ପ୍ରଦଦୌ ପିତା । ଶ୍ଵେତଂ ତଦୁତ୍ତରଂ ଵର୍ଷଂ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ହିରଣ୍ଵତେ
ପିତା ନୀଳାଚଳ ପାଦଦେଶର ଭୂମି ରମ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତ ଭୂମି ହିରଣ୍ୟବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଯଦୁତ୍ତରଂ ଶ୍ଵୃଙ୍ଗଵତୋ ଵର୍ଷଂ ତତ୍ କୁରଵେ ଦଦୌ । ମେରୋଃ ପୂର୍ଵ୍ଵେଣା ଯଦ୍ ଵର୍ଷଂ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାଯ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍
ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଭୂମି କୁରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଭୂମି ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଗନ୍ଧମାଦନଵର୍ଷନ୍ତୁ କେତୁମାଲାଯ ଦତ୍ତଵାନ । ଇତ୍ଯେତାନି ଦଦୌ ତେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ ସ ନରେଶ୍ଵରଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ଦେଶଟି କେତୁମାଳଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏଭଳିଭାବେ, ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିମାନେ ବଣ୍ଟନ କରିଦେଲେ।
ଵର୍ଷେଷ୍ଵେତେଷୁ ତାନ୍ ପୁତ୍ରାନଭିଷିତଚ୍ଯ ସ ଭୂମିପଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମୈତ୍ରେଯ ତପସେ ଯଯୌ
ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ ରାଜା ଶାଳଗ୍ରାମରେ, ଯାହା ବହୁତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ମୈତ୍ରେୟ।