ମୈଵଂ ଭୋ ରକ୍ଷ୍ଯତାମେଷ ଯୈରୁକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାସ୍ତୁ ତେ । ଊଚୁଃ ଖାଦାମ ଇତ୍ଯନ୍ଯେ ଯେ ତେ ଯକ୍ଷାସ୍ତୁ ଜକ୍ଷଣାତ୍
ଯେମାନେ କହିଲେ, 'ଏପରି କରିବେ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଉ,' ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଜଣାଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଖାଇବା,' ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ନାମରେ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ଅପ୍ରିଯେଣ ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କେଶାଃ ଶୀର୍ଯନ୍ତଵେଧସଃ । ହୀନାଶ୍ଚ ଶିରସୋ ଭୂଯଃ ସମାରୋହନ୍ତ ତଚ୍ଛିରଃ
ସେମାନେକୁ ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କେଶ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହି ପଡ଼ିଥିବା କେଶରୁ ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ସେଙ୍କୁ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସର୍ପଣାତ୍ତେଽଭଵନ୍ ସର୍ପା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ । ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରଭୂତାସ୍ତେ ପିଶିତାଶନାଃ
ସେ କେଶ ପଡ଼ିବାରୁ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏହି ପଡ଼ିଥିବାରୁ ସେମାନେ 'ହୀନ' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; ପରେ, ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କପିଶ ରଙ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତୋଂଗାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ପିବନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ଦ୍ଵିଜ
ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ ପିଇ ଜନ୍ମିଲେ, ଦ୍ୱିଜ।
ଏତାନି ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଚ୍ଛକ୍ତିଚୋଦିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯସୋଽସୃଜତ୍
ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏହା ପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅଵଯୋ ଵକ୍ଷସଶ୍ଚକ୍ରେ ମୁଖତୋଜାଃ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ସୃଷ୍ଟଵାନୁଦରାଦ୍ଗାଶ୍ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଭ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ଛାତିରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୁହଁରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ, ଉଦରରୁ ଗାଁମାନେ, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପ୍ରଜାପତି।
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ସମାତଙ୍ଗାନ୍ରାସଭାନ୍ଗଵଯାନ୍ମୃଗାନ୍। ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଵତରାଂଶ୍ଚୈଵ ନ୍ଯଙ୍କୂନନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜାତଯଃ
ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ବନ ମହିଷ, ମୃଗ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ମୁଲ, ବାମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲିନ୍ଯୋ ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ । ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ବ୍ରହ୍ମା କଲ୍ପସ୍ଯାଦୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସୃଷ୍ଟ୍ଵାପଶ୍ଚୌଷଧୀଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯୁଯୋଜସ ତଦାଧ୍ଵରେ
ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଯଜ୍ଞରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଗ କଲେ।
ଗୌରଜଃ ପୁରୁଷୋ ମେଷଶ୍ଚାଶ୍ଵାଶ୍ଵତରଗର୍ଦଭାଃ । ଏତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ପଶୂନାହୁରାରଣ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧ ମେ
ଗାଁ ଜନ୍ମିତ ପୁରୁଷ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ମୁଲ ଓ ଗଧା — ଏହିମାନେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏବେ ଆରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଶୁଣ।
ଶ୍ଵାପଦା ଦ୍ଵିଖୁରା ହସ୍ତୀ ଵାନରାଃ ପକ୍ଷିପଂଚମାଃ । ଔଦକାଃ ପଶଵଃ ଷଷ୍ଠାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ
ମାଂସ ଖାଇଥିବା, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ, ଜଳରେ ବସିଥିବା ପଶୁ ଷଷ୍ଠ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ସରୀସୃପ।
ଗାଯତ୍ରଂ ଚ ଋଚଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୋମଂ ରଥନ୍ତରମ୍ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ପଦର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ସାମ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ପଂଚଦଶଂ ତଥା । ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଦର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସାମାନି ଜଗତୀଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା । ଵୈରୂପମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ସତର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ । ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ଚ ଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ପଛରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କର ଏକବିଂଶ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ । ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅଙ୍ଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଜାପତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପୁନଃ ସସର୍ଜାଦୌ ସଂକଲ୍ପସ୍ଯ ପିତାମହଃ । ଯକ୍ଷାନ୍ ପିଶାଚାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଆଉଥରେ, ଆରମ୍ଭରେ, ସଙ୍କଳ୍ପର ପିତାମହ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃ ପଶୁମୃଗୋରଗାନ୍ । ଅଵ୍ଯଯଂ ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁଜଂଗମମ୍
ସେ ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ଗାଁ, ସର୍ପ, ନାଶବାନ୍ ଓ ଅନାଶବାନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତ୍ସସର୍ଜ ତଦା ବ୍ରହ୍ମ ଭଗଵାନାଦିକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତେଷାଂ ଯେ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃପୁନଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ ସେମାନେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହେବାବେଳେ ସେଇ କର୍ମକୁ ନେଇଥାନ୍ତି।
ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ । ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ହିଂସ୍ର ଓ ଅହିଂସ୍ର, କୋମଳ ଓ କଠୋର, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ତାହିଁ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରି ଯାର୍ଥେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ । ନାନାତ୍ଵଂ ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଧାତୈଵଂ ଵ୍ଯସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେହରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ନାମ ରୂପଂ ଚ ଭୂତାନାଂ କୃତ୍ଯାନାଂ ଚ ପ୍ରପଂଚନମ୍ । ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ଦେଵାଦୀନାଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ, କର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଋଷୀଣାଂ ନାମଧେଯାନି ଯଥା ଵେଦଶ୍ରୁତାନି ଵୈ । ତଥା ନିଯୋଗଯୋଗ୍ଯାନି ହ୍ଯନ୍ଯେଷାମପି ସୋଽକରୋତ୍
ବେଦରେ ଯେପରି ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣାଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁଯାୟୀ କାମ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଥର୍ତୁଷ୍ଵୃତୁଲିଂଗାନି ନାନାରୂପାଣି ପର୍ଯ ଯେ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତାନ୍ଯେଵ ତଥା ଭାଵା ଯୁଗାଦିଷୁ
ଋତୁମାନେ ଯେପରି ନିଜ ଚିହ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଵଂଵିଧାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କଲ୍ପାଦୌ ସ ପୁନଃପୁନଃ । ସିସୃକ୍ଷାଶକ୍ତିଯୁକ୍ତୋସୌ ସୃଜ୍ଯଶକ୍ତିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
(ଗୃହସ୍ଥସଦାଚାରାଣାଂ ମୂତ୍ରପୁରୀଷୋତ୍ସର୍ଗଵିଧେଶ୍ଚ ଵର୍ଣନମ୍) ସଗର ଉଵାଚ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ସଦାଚାରଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ମୁନେ । ଲୋକାଦସ୍ମାତ୍ ପରସ୍ମାଚ୍ଚ ଯମାତିଷ୍ଠନ୍ନ ହୀଯତେ
ସଗର କହିଲେ: ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନିବର, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ, ଯାହା ଅନୁସରଣ କଲେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଜନ୍ମରେ କେବେ ଅପମାନ ହୁଏନା।
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ସଦାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସଦାଚାରଵତା ପୁଂସା ଜିତୌ ଲୋକାଵୁଭାଵପି
ଔର୍ବ କହିଲେ: ଧରାପାଳ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ କଣ ଶୁଣ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇ ଲୋକରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସାଧଵଃ କ୍ଷୀଣଦୋଷାସ୍ତୁ ସଚ୍ଛବ୍ଦଃ ସାଧୁଵାଚକଃ । ତେଷାମାଚରଣଂ ଯସ୍ତୁ ସଦାଚାରସ୍ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁର୍ଗୁଣ କମ୍ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଭଲ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଏଠି ଭଲ ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽଥ ମନଵଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତଥା । ସଦାଚାରସ୍ଯ ଵକ୍ତାରଃ କର୍ତାରଶ୍ଚ ମହୀପତେ
ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ — ଏହିମାନେ ଭଲ ଆଚରଣର କଥା କହିଥିବା ଓ ନିଜେ କରିଥିବା ଲୋକ।
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ମନସା ମତିମାନ୍ନୃପ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯଵିରୋଧିନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ମନରେ ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ କରିନଥିବା ଧନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଅପୀଡଯା ତଯୋଃ କାମମୁଭଯୋରପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ । ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଵିନାଶାଯ ତ୍ରିଵର୍ଗେ ସମଦର୍ଶିତା
ଏହି ଦୁଇଟିକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୋଷ ନାଶ ପାଇଁ ତିନି ଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।