ସୁଶ୍ରୂଷୁ ସ୍ତାମଥାଗଚ୍ଛଦୂ ଵିନଯାଦମରାଧିପଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁରତିଷ୍ଠତେ ପାକଶାସନଃ
ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଜାଣିଲେ ଯେ ଏହି ଗର୍ଭ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ହେବ, ତେଣୁ ଦିତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିନୟ ସହ ଆସି, ସେଠାରେ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଊନେ ଵର୍ଷ ଶତେ ଚାସ୍ଯା ଦଦର୍ଶାନ୍ତରମାତ୍ମନା । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚଂ ଦିତିଃ ଶଯନମାଵିଶତ୍
ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ; ଶତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ।
ନି ଦ୍ରାଞ୍ଚାହାରାଯାମାସ ତସ୍ଯାଃ କୁକ୍ଷିଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଃ । ଵଜ୍ରପାଣିର୍ମ୍ମହାଗର୍ଭଂ ଚିଚ୍ଛଦାଥ ସ ସପ୍ତଧା
ଦିତି ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ ଶୟନକକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୋଇପଡ଼ିଲେ; ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ପୀଡ଼ଯମାନୋ ଵଜ୍ରେଣା ପ୍ରରୁରୋଦାତିଦାରୁଣମ୍ । ମା ରୋଦୀରିତି ତଂ ଶକ୍ରଃ ପୁନଃ ପୂନରଭାଷତ
ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ବଡ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ; ଏହି ଘାଉରେ ଶିଶୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାନ୍ଦିଲା।
ସୋଽଭଵତ୍ ସପ୍ତଧା ଗର୍ଭସ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଃ କୁପିତଃ ପୁନଃ । ଏକୈକ ସପ୍ତଧା ଚକ୍ର ଵଜ୍ରଣାରିଵିଦାରିଣା
ଇନ୍ଦ୍ର ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, 'କାନ୍ଦନିଅ', କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ।
ମରୁତୋ ନାମ ଦେଵାସ୍ତେ ବଭୂଵୁରତିଵେଗିନଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଵୈ ମଘଵତା ତେନୈଵ ମରୁତୋଽଭଵନ୍ । ଦେଵା ଏକୋନପଞ୍ଚାସତ୍ ସହାଯା ଵଜ୍ରପାଣିନଃ
ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ସାତ ଭାଗରେ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ଏହିପରି ମରୁତ ନାମକ ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଯଦାଭିଷିକ୍ତଃ ସ ପୃଥୁଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯେ ମହର୍ଷିଭିଃ । ତତଃ କ୍ରମେଣ ରାଜ୍ଯାନି ଦଦୌ ଲୋକପିତାମହଃ ॥ ୧,୨୨.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ପୃଥୁଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ଲୋକପିତାମହ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହଵିପ୍ରାଣାଂ ଵୀରୁଧାଂ ଚାପ୍ଯଶେଷତଃ । ସୋମଂ ରାଜ୍ଯେ ଦଧଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞାନାଂ ତପସାମପି ॥ ୧,୨୨.
ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଉପରେ ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ ବ୍ରହ୍ମା।
ରାଜ୍ଞାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ରାଜ୍ଯେ ଜଲାନାଂ ଵରୁଣଂ ତଥା । ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵସୂନାମଥ ପାଵକମ୍ ॥ ୧,୨୨.
ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭାର ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ, ଜଳର ଅଧିକାର ବାରୁଣଙ୍କୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ପାଉକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଂ ତୁ ଵାସଵଂ ମରୁତାମପି । ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦମଧିପଂ ଦଦୌ ॥ ୧,୨୨.
ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ, ମରୁତମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ପିତୄଣାଂ ଧର୍ମରାଜାନଂ ଯମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଐରାଵତଂ ଗର୍ଜେଦ୍ରାଣାମଶେଷାଣାଂ ପତିଂ ଦଦୌ ॥ ୧,୨୨.
ପିତୃମାନେଙ୍କ ରାଜା ଧର୍ମରାଜ ଯମଙ୍କୁ ପିତୃମାନେଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରିଥିଲେ। ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ଏଇରାବତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହମାନେ ପାଇଁ ସିଂହଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ପତତ୍ରିଣାଂ ତୁ ଗରୁଡଂ ଦେଵାନାମପି ଵାସଵମ୍ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ଵୃଷଭଂ ତୁ ଗଵାମପି ॥ ୧,୨୨.
ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ରବାସ୍କୁ ଏବଂ ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ବୃଷଭଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ମୃଗାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ରାଜ୍ଯେ ସିଂହଂ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ । ଶେଷଂ ତୁ ଦନ୍ଦଶୂକାନାମକରୋତ୍ପତିମଵ୍ଯଯଃ ॥ ୧,୨୨.
ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ସିଂହଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ। ଅବିନାଶୀ ଶେଷଙ୍କୁ ସର୍ପମାନେର ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ହିମାଲଯଂ ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ମୁନୀନାଂ କପିଲଂ ମୁନିମ୍ । ନଖିନାଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ଚୈଵ ମୃଗାଣାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରମୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୧,୨୨.
ସ୍ଥାବର ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ହିମାଳୟକୁ ରାଜା କରିଦେଲେ, ମୁନିମାନେ ପାଇଁ କପିଳ ମୁନିଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଥିବା ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ବାଘକୁ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ଵନସ୍ପତୀନାଂ ରାଜାନାଂ ପ୍ଲକ୍ଷମୈଵାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଏଵମେଵାନ୍ଯଜାତୀନାଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନାକରୋତ୍ପ୍ରଭୂନ୍ ॥ ୧,୨୨.
ଗଛମାନେର ରାଜା ଭାବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛକୁ ଅଭିଷେକ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ଏଵଂ ଵିଭଜ୍ଯ ରାଜ୍ଯାନି ଦିଶାଂ ପାଲାନନନ୍ତରମ୍ । ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପଯାମାସ ସର୍ଵତଃ ॥ ୧,୨୨.
ଏଭଳି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟି ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ।
ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ରାଜାନଂ ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଦିଶାପାଲଂ ସୁଧନ୍ଵାନଂ ସୁତଂ ଵୈ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ॥ ୧,୨୨.
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧନ୍ବନ୍କୁ ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଦିଶି ତଥା କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ପୁତ୍ରଂ ଶଙ୍ଖପଦଂ ନାମ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ॥ ୧,୨୨.
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ଶଂଖପଦଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଂ ଦିଶି ତଥା ରଜସଃ ପୁତ୍ରମଚ୍ଯୁତମ୍ । କେତୁମନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ॥ ୧,୨୨.
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରଜସଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା କେତୁମାନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ତଥା ହିରଣ୍ଯରୋମାଣଂ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ରାଜାନମଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ॥ ୧,୨୨.
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଅଜୟ ହିରଣ୍ୟରୋମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ଯଥାପ୍ରଦେଶମଦ୍ଯାପି ଧର୍ମତଃ ପରିପାଲ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୨.
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସହର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏଯାଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା ହେଉଛି।
ଏତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥିତୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଵିଭୂତିଭୂତା ରାଜାନୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ମୁନିସତ୍ତମ ॥ ୧,୨୨.
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାତ୍ମା ରୂପରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ଭୂତାଃ ସର୍ଵେ ଭୂତେଶ୍ଵରା ଦ୍ଵିଜ । ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ॥ ୧,୨୨.
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂତକାଳରେ ଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେର ନାଥ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ।
ଯେ ତୁ ଦେଵାଧିପତଯୋ ଯେ ଚ ଦୈତ୍ଯାଧିପାସ୍ତଥା । ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯେ ନାଥା ଯେ ନାଥାଃ ପିଶିତାଶିନାମ୍ ॥ ୧,୨୨.
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେର ନାଥ, ଦୈତ୍ୟମାନେର ନାଥ, ଦାନବମାନେର ନାଥ, ଓ ମାଂସଭୋଜୀମାନେର ନାଥ—
ପଶୂନାଂ ଯେ ଚ ପତଯଃ ପତଯୋ ଯେ ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସର୍ପାଣାଂ ନାଗାନାମଧିପାଶ୍ଚ ଯେ ॥ ୧,୨୨.
ପଶୁମାନେର ମୁଖ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନେର ମୁଖ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେର ଅଧିପତିମାନେ—
ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚାପି ଯେଽଧିପାଃ । ଅତୀତା ଵର୍ତମାନାଶ୍ଚ ଯେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ । ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶସମୁଦ୍ଭଵାଃ ॥ ୧,୨୨.
ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଗ୍ରହମାନେର ଅଧିପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ନ ହି ପାଲନସାମର୍ଥ୍ଯମୃତେ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ । ସ୍ଥିତଂ ସ୍ଥିତୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ॥ ୧,୨୨.
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଜଗତର ରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ସୃଜତ୍ଯେଷ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟୌ ସ୍ଥିତୌ ପାତି ସନାତନଃ । ହନ୍ତି ଚୈଵାନ୍ତକତ୍ଵେନ ରଜଃସତ୍ତ୍ଵାଦିସଂଶ୍ରଯଃ ॥ ୧,୨୨.
ଏହି ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତିରେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଓ ଶେଷରେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଧରି ନାଶ କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଵିଭାଗଃ ସଂସୃଷ୍ଟୌ ଚତୁର୍ଧା ସଂସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିତୌ । ପ୍ରଲଯଂ ଚ କରୋତ୍ଯନ୍ତେ ଚତୁର୍ଭେଦୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୧,୨୨.
ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପାଳନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷବେଳେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବେ ନାଶ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଚାରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରହନ୍ତି।
ଏକେନାଂଶେନ ବ୍ରହ୍ମସୌ ଭଵତ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିମାନ୍ । ମରୀଚିମିଶ୍ରାଃ ପତଯଃ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚାନ୍ଯଭାଗଶଃ ॥ ୧,୨୨.
ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅବିରଳ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।