ସିସୃକ୍ଷୁରନ୍ଯଦେହସ୍ଥଃ ପ୍ରୀତିମାପ ତତଃ ସୁରାଃ । ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ମୁଖତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ବସି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ଦେବତାମାନେ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣରେ ବୃଦ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ।
ତ୍ଯକ୍ତା ସାପି ତନୁସ୍ତେନ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରାଯମଭୂଦ୍ଦିନମ୍ । ତତୋ ହି ବଲିନୋ ରାତ୍ରାଵସୁରା ଦେଵତା ଦିଵା
ସେ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯାହା ପରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବରେ ଦିନ ହେଲା; ଏଭଳି, ଦାନବମାନେ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମିକାମେଵ ତତୋନ୍ଯାଂ ଜଗୃହେ ତନୁମ୍ । ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନସ୍ଯ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ
ସେ ପରେ ସତ୍ତ୍ୱ ମାତ୍ରରେ ଗଠିତ ଏକ ନୂତନ ଦେହ ଧରିଲେ, ଏହି ଦେହକୁ ପିତା ଭାବିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତୃମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
ଉତ୍ସସର୍ଜ ତତସ୍ତାଂ ତୁ ପିତୄନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵାପି ସ ପ୍ରଭୁଃ । ସା ଚୋତ୍ସୃଷ୍ଟାଭଵତ୍ସଂଧ୍ଯା ଦିନନକ୍ତାନ୍ତରସ୍ଥିତା
ପ୍ରଭୁ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରେ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଏହି ଛାଡାଯାଇଥିବା ଦେହ ସଂଧ୍ୟା ହେଲା, ଯାହା ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ରଜୋମାତ୍ରାତ୍ମିକାମନ୍ଯାଂ ଜଗୃହେ ସ ତନୁଂ ତତଃ । ରଜୋମାତ୍ରୋତ୍କଟା ଜାତା ମନୁଷ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ତାପରେ ସେ ରଜସ ମାତ୍ରରେ ଗଠିତ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧରିଲେ; ଏହି ଉତ୍କଟ ରଜସରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାମପ୍ଯାଶୁ ସ ତତ୍ଯାଜ ତନୁଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସମଭଵତ୍ସାପି ପ୍ରାକ୍ସନ୍ଧ୍ଯା ଯାଽଭିଧୀଯତେ
ପ୍ରଜାପତି ସେ ଦେହକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡିଦେଲେ; ଏହି ଦେହ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ହେଲା, ଯାହା ପୂର୍ବ ସଂଧ୍ୟା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଗମେ ତୁ ବଲିନୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ତଥା । ମୈତ୍ରେଯ ସଂଧ୍ଯାସମଯେ ତସ୍ମାଦେତେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆସିବା ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ, ମୈତ୍ରେୟ, ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସଂଧ୍ଯା ଚତ୍ଵାର୍ଯେତାନି ଵୈ ପ୍ରଭୋଃ । ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ଶରୀରାଣି ତ୍ରିଗୁଣୋପାଶ୍ରଯାଣି ତୁ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସଂଧ୍ୟା — ଏହି ଚାରିଟି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦେହ, ଯାହା ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ଜଡିତ।
ରଜୋମାତ୍ରାତ୍ମିକାମେଵ ତତୋନ୍ଯାଂ ଜଗୃହେ ତନୁମ୍ । ତତଃ କ୍ଷୁଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜାତା ଜଜ୍ଞେ କାମସ୍ତଯା ତତଃ
ସେ ପରେ ରଜସ ମାତ୍ରରେ ଗଠିତ ଏକ ନୂତନ ଦେହ ଧରିଲେ; ଏହି ଦେହରୁ ଖୁଦା ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ଖୁଦାରୁ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାନନ୍ଧକାରେଥ ସୋସୃଜଦ୍ଭଗଵାଂସ୍ତତଃ । ଵିରୂପାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲା ଜାତାସ୍ତେଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତତଃ ପ୍ରଭୁମ୍
ଖୁଦା ଓ ତିଆରିର ଅନ୍ଧାରରେ, ଭଗବାନ ଏହି ଦେହରୁ ବିକୃତ ଓ ଦାଡିଆଳା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଲେ।
ମୈଵଂ ଭୋ ରକ୍ଷ୍ଯତାମେଷ ଯୈରୁକ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାସ୍ତୁ ତେ । ଊଚୁଃ ଖାଦାମ ଇତ୍ଯନ୍ଯେ ଯେ ତେ ଯକ୍ଷାସ୍ତୁ ଜକ୍ଷଣାତ୍
ଯେମାନେ କହିଲେ, 'ଏପରି କରିବେ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଉ,' ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଜଣାଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଖାଇବା,' ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ନାମରେ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ଅପ୍ରିଯେଣ ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କେଶାଃ ଶୀର୍ଯନ୍ତଵେଧସଃ । ହୀନାଶ୍ଚ ଶିରସୋ ଭୂଯଃ ସମାରୋହନ୍ତ ତଚ୍ଛିରଃ
ସେମାନେକୁ ଅପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କେଶ ପଡ଼ିଗଲା; ଏହି ପଡ଼ିଥିବା କେଶରୁ ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ସେଙ୍କୁ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସର୍ପଣାତ୍ତେଽଭଵନ୍ ସର୍ପା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ । ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରଭୂତାସ୍ତେ ପିଶିତାଶନାଃ
ସେ କେଶ ପଡ଼ିବାରୁ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏହି ପଡ଼ିଥିବାରୁ ସେମାନେ 'ହୀନ' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; ପରେ, ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କପିଶ ରଙ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତୋଂଗାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ପିବନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ଦ୍ଵିଜ
ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ ପିଇ ଜନ୍ମିଲେ, ଦ୍ୱିଜ।
ଏତାନି ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଚ୍ଛକ୍ତିଚୋଦିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯସୋଽସୃଜତ୍
ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏହା ପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅଵଯୋ ଵକ୍ଷସଶ୍ଚକ୍ରେ ମୁଖତୋଜାଃ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ସୃଷ୍ଟଵାନୁଦରାଦ୍ଗାଶ୍ଚ ପାର୍ଶ୍ଵଭ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ଛାତିରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୁହଁରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ, ଉଦରରୁ ଗାଁମାନେ, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପ୍ରଜାପତି।
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ସମାତଙ୍ଗାନ୍ରାସଭାନ୍ଗଵଯାନ୍ମୃଗାନ୍। ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଵତରାଂଶ୍ଚୈଵ ନ୍ଯଙ୍କୂନନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜାତଯଃ
ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ବନ ମହିଷ, ମୃଗ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ମୁଲ, ବାମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲିନ୍ଯୋ ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ । ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ବ୍ରହ୍ମା କଲ୍ପସ୍ଯାଦୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ସୃଷ୍ଟ୍ଵାପଶ୍ଚୌଷଧୀଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯୁଯୋଜସ ତଦାଧ୍ଵରେ
ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଯଜ୍ଞରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଯୋଗ କଲେ।
ଗୌରଜଃ ପୁରୁଷୋ ମେଷଶ୍ଚାଶ୍ଵାଶ୍ଵତରଗର୍ଦଭାଃ । ଏତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ପଶୂନାହୁରାରଣ୍ଯାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧ ମେ
ଗାଁ ଜନ୍ମିତ ପୁରୁଷ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ମୁଲ ଓ ଗଧା — ଏହିମାନେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏବେ ଆରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଶୁଣ।
ଶ୍ଵାପଦା ଦ୍ଵିଖୁରା ହସ୍ତୀ ଵାନରାଃ ପକ୍ଷିପଂଚମାଃ । ଔଦକାଃ ପଶଵଃ ଷଷ୍ଠାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ
ମାଂସ ଖାଇଥିବା, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ, ଜଳରେ ବସିଥିବା ପଶୁ ଷଷ୍ଠ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ସରୀସୃପ।
ଗାଯତ୍ରଂ ଚ ଋଚଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସୋମଂ ରଥନ୍ତରମ୍ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ପଦର ସାମ ଓ ରଥନ୍ତର ସାମ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ପଂଚଦଶଂ ତଥା । ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଦର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସାମାନି ଜଗତୀଛନ୍ଦଃ ସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା । ଵୈରୂପମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ସତର ପଦର ସ୍ତୋମ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମାପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମେଵ ଚ । ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ଚ ଵୈରାଜମୁତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍
ତାଙ୍କର ପଛରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କର ଏକବିଂଶ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ । ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅଙ୍ଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଜାପତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ପୁନଃ ସସର୍ଜାଦୌ ସଂକଲ୍ପସ୍ଯ ପିତାମହଃ । ଯକ୍ଷାନ୍ ପିଶାଚାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଆଉଥରେ, ଆରମ୍ଭରେ, ସଙ୍କଳ୍ପର ପିତାମହ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃ ପଶୁମୃଗୋରଗାନ୍ । ଅଵ୍ଯଯଂ ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁଜଂଗମମ୍
ସେ ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ଗାଁ, ସର୍ପ, ନାଶବାନ୍ ଓ ଅନାଶବାନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଅଚଳ ଓ ଚଳିତ — ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତ୍ସସର୍ଜ ତଦା ବ୍ରହ୍ମ ଭଗଵାନାଦିକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତେଷାଂ ଯେ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ତାନ୍ଯେଵ ତେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃପୁନଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ ସେମାନେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହେବାବେଳେ ସେଇ କର୍ମକୁ ନେଇଥାନ୍ତି।
ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମଧର୍ମାଵୃତାନୃତେ । ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ
ହିଂସ୍ର ଓ ଅହିଂସ୍ର, କୋମଳ ଓ କଠୋର, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ — ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଲାଗେ, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ତାହିଁ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରି ଯାର୍ଥେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ । ନାନାତ୍ଵଂ ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଧାତୈଵଂ ଵ୍ଯସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେହରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନତା ଓ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।