ଵିଦ୍ଯାବୁଦ୍ଧିରଵିଦ୍ଯାଯାମଜ୍ଞାନାନ୍ତାତ ଜାଯତେ । ବାଲୋଗ୍ନିଂ କିଂ ନ ଖଦ୍ଯୋତମସୁରେଶ୍ଵ ମନ୍ଯତେ
ବାପା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏକ ଶିଶୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜୁଗନ୍ତି ମାନି ଜୁଗନ୍ତି ପୋକାକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଭାବେ ନାହିଁ କି, ଅସୁରେଶ୍ୱର?
ତତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନ ବନ୍ଧାଯ ସା ଵିଦ୍ଯା ଯା ଵିମୁକ୍ତଯେ । ଆଯାସାଯାପରଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯାନ୍ଯା ଶିଲ୍ପନୈପୁଣମ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ; ଯେ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଶ୍ରମ, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଚାତୁରୀ।
ତଦେତଦଵଗମ୍ଯାହମସାରଂ ସାରମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଶାମଯ ମହାଭାଗ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ କଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କଣ ଅତତ୍ତ୍ୱ, ଏହି ସବୁ ବୁଝିଛି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ନ ଚିନ୍ତଯତି କୋ ରାଜ୍ଯଂ କୋ ଧନଂ ନାଭିଵାଞ୍ଛତି । ତଥାପି ଭାଵ୍ଯମେଵୈତଦୁଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ
କେହି ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ, କେହି ଧନ ଆଶା କରେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଦୁହିଁଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଥାଏ, ଏହି ସତ୍ୟ।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାଭାଗ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତି ସୋଦ୍ଯମାଃ । ତଥାପି ପୁଂସାଂ ଭାଗ୍ଯାନି ନୋଦ୍ଯମା ଭୂତିହେତଵଃ
ସମସ୍ତେ ମହାନ୍ଭାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, ଏହି ଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀମତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଜଡାନାମଵିଵେକାନାମଶୂରାଣମପି ପ୍ରଭୋ । ଭାଗ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ରାଜ୍ଯାନି ସନ୍ତ୍ଯନୀତିମତାମପି
ଅବିବେକୀ, ମୂଢ଼ ଓ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧର୍ମହୀନ ଲୋକମାନେ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଯ ଇଚ୍ଛେନ୍ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଯତିତଵ୍ଯଂ ସମତ୍ଵେ ଚ ନିର୍ଵାଣମପି ଚେଚ୍ଛତା
ଏହିଠାରୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶ୍ରୀମତି ଆଶା କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହାଏ, ସେ ସମତାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଵୃକ୍ଷସରୀସୃପାଃ । ରୂପମେତଦନନ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭିନ୍ନମିଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ସରୀସୃପ — ଏହା ସବୁ ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରୂପ, ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଏତଦ୍ଵିଜାନତା ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ଦ୍ର ଷ୍ଟଵ୍ଯମାତ୍ମଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯତୋଯଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ — ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ପାଣି ପରି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତେ ସ ଭଗଵାନନାଦିଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସୀଦତ୍ଯଚ୍ଯୁତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରସନ୍ନେ କ୍ଲେଶସଂକ୍ଷଯଃ
ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ଅନାଦି, ପରମେଶ୍ୱର, ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ କୋପେନ ସମୁତ୍ଥାଯ ଵରାସନାତ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୁତ୍ରଂ ପଦା ଵକ୍ଷସ୍ଯତାଡଯତ୍ 1.19.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ରତ୍ନାସନରୁ ଉଠି, ପୁଅଙ୍କୁ ପାଦରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ସ କୋପେନ ସାମର୍ଷଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ପାଣିନା ପାଣିଂ ହନ୍ତୁକାମୋ ଜଗଦ୍ଯଥା
ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ପରି, ନିଜ ହାତରେ ପୁଅଙ୍କର ହାତ ଚେପି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ । ହେ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେ ହେ ରାହୋ ହେ ବଲୈଷ ମହାର୍ଣଵେ । ନାଗପାଶୈର୍ଦୃଢୈର୍ବଦ୍ଧା କ୍ଷିପ୍ଯତାଂ ମା ଵିଲଂବ୍ଯତାମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ହେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି! ହେ ରାହୁ! ହେ ବଳ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦୃଢ଼ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ — ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!
ଅନ୍ଯଥା ସକଲା ଲୋକାସ୍ତଥା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ଅନୁଯାସ୍ଯନ୍ତି ମୂଢସ୍ଯ ମତମସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ନହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ଏହି ମୂଢ଼ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିର ମତକୁ ଅନୁସରିବେ।
ବହୁଶୋ ଵାରି ତୋସ୍ମାଭିରଯଂ ପାପସ୍ତଥାପ୍ଯରେଃ । ସ୍ତୁତିଂ କରୋତି ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଵଧ ଏଵୋପକାରକଃ
ଏହି ପାପୀକୁ ଆମେ ବହୁ ଥର ପ୍ରତିବନ୍ଧ କରିଛୁ, ତଥାପି ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରେ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ କଳ୍ୟାଣକାରୀ।
ପରାଶର ଉଵାଚ। ତତସ୍ତେ ସତ୍ଵରା ଦୈତ୍ଯା ବଦ୍ଧା ତଂ ନାଗବନ୍ଧନୈଃ । ଭର୍ତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସଲିଲାର୍ଣଵେ
ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଦେଶ ମାନି, ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚଚାଲ ଚଲତା ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ମହାର୍ଣଵଃ । ଉଦ୍ଵେଲୋଭୂତ୍ପରଂ କ୍ଷୋଭମୁପେତ୍ଯ ଚ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।
ଭୂର୍ଲୋକମଖିଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲାଵ୍ଯମାନଂ ମହାମ୍ଭସା । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୈତ୍ଯାନିଦମାହ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏପରି କହିଲେ:
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ। ଦୈତେଯାଃ ସକଲୈଃ ଶୈଲୈରତ୍ରୈଵ ଵରୁଣାଲଯେ । ନିଶ୍ଛିଦ୍ରୈ ଃ! ସର୍ଵଶଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚୀଯତାମେଷ ଦୁର୍ମତିଃ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ନେଇ, ଏଠାରେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ରହିବା ଭଳି ଅଟକାଇଦିଅ!
ନାଗ୍ନିର୍ଦହତି ନୈଵାଯଂ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଛିନ୍ନୋ ନ ଚୋରଗୈଃ । କ୍ଷଯଂ ନୀତୋ ନ ଵାତେନ ନ ଵିଷେଣ ନ କୃତ୍ଯଯା
ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ପୋଡ଼େ ନାହିଁ, ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଏ ନାହିଁ, ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ବାତାସ, ବିଷ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ମାଯାଭିର୍ନ ଚୈଵୋଚ୍ଚାତ୍ପାତିତୋ ନ ଚ ଦିଗ୍ଗଜୈଃ । ବାଲୋତିଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତୋଯଂ ନାନେନାର୍ଥୋସ୍ତି ଜୀଵତା
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଉଚ୍ଚାଟନ କିମ୍ବା ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଶିଶୁର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ କୌଣସି ଉପକାର ନାହିଁ।
ତଦେଷ ତୋଯମଧ୍ଯେ ତୁ ସମାକ୍ରାନ୍ତୋ ମହୀଧରୈଃ । ତିଷ୍ଠତ୍ଵବ୍ଦସହସ୍ରାନ୍ତଂ ପ୍ରାଣାନ୍ହାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଏହିଠାରୁ, ଏହାକୁ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି, ଜଳମଧ୍ୟରେ ରଖ; ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ତତୋ ଦୈତ୍ଯାଦାନଵାଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈସ୍ତଂ ମହୋଦଧୌଃ । ଆକ୍ରମ୍ଯ ଚଯନଂ ଚକ୍ରୁର୍ଯୋଜନାନି ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ଦେତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରିକୁ ଏକ ବଡ଼ ଅଟକା ତିଆରି କଲେ।
ସ ଚିତଃ ପର୍ଵତୈରନ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ସ୍ଯ ମହାମତିଃ । ତୁଷ୍ଟାଵାହ୍ନିକଵେଲାଯାମେକାଗ୍ରମତିରଚ୍ଯୁତମ୍
ସେହି ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅଟକା, ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଥିବା, ଏକ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ । ନମସ୍ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକାତ୍ମନ୍ନମସ୍ତେ ତିଗ୍ମଚକ୍ରିଣେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରଧାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵାଯ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତାଯ ଚ । ଜଗଦ୍ଧିତାଯ କୃଷ୍ଣାଯ ଗୋଵିନ୍ଦାଯ ନମୋନମଃ
ବେଦମାନ୍ୟ ଦେବତା, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକାମୀ କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।
ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ ସୃଜତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥିତୌ ପାଲଯତେ ପୁନଃ । ରୁଦ୍ର ରୂପାଯ କଲ୍ପାନ୍ତେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତ୍ରିମୂର୍ତଯେ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପାଳନ କର, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଭାବେ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ସଂହାର କର। ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଦେଵା ଯକ୍ଷାଃ ସୁରାଃ ସିଦ୍ଧା ନାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ପିଶାଚା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈଵ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତଥା
ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ସୁର, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ—
ପକ୍ଷିଣସ୍ଥାଵରାଶ୍ଚୈଵ ପିପୀଲିକସରୀସୃପାଃ । ଭୂମ୍ଯାପୋଗ୍ନିର୍ନଭୋଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶସ୍ତଥା ରସଃ
ପକ୍ଷୀ, ଅଚଳ ଜୀବ, ପିପିଲିକା, ସରୀସୃପ, ଭୂମି, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ—
ରୂପଂ ଗନ୍ଧୋ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରାତ୍ମା କାଲସ୍ତଥା ଗୁଣାଃ । ଏତେଷାଂ ପରମାର୍ଥଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତତ୍ତ୍ଵମଚ୍ଯୁତ
ରୂପ, ଗନ୍ଧ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମା, ସମୟ ଓ ଗୁଣ—ଏସବୁ ଏବଂ ଏହାମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସବୁ ତୁମେ।