କଥଂ ମଂତ୍ରିଷ୍ଵମାତ୍ଯେଷୁ ବାହ୍ଯେଷ୍ଵାଭ୍ଯଂତରେଷୁ ଚ । ଚାରେଷୁ ପୌରଵର୍ଗେଷୁ ଶଙ୍କିତେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ
ମନ୍ତ୍ରୀ, ଆମାତ୍ୟ, ବାହାର ଏବଂ ଭିତର ଲୋକ, ଗୁପ୍ତଚର, ପୁରବାସୀ ଓ ସନ୍ଦେହଜନକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ?
କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଵିଧାନଞ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଟଵିକସାଧନମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥ୍ଯତାଂ ସମ୍ଯକ୍ ତଥା କଣ୍ଟକଶୋଧନମ୍
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଅଟବା ରକ୍ଷା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂର କରିବା ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ନିୟମ କହ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ।
ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ସକଲମଧୀତଂ ଭଵତା ଯଥା । ତଥା ମେ କଥ୍ଯତାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵେଚ୍ଛାମି ମନୋଗତମ୍
ଏହା ଛଡ଼ା ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖିଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କହ; ମୁଁ ତୁମ ମନର ଭାବ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦୌ ତଦା ପ୍ରଶ୍ରଯଭୂଷଣଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ କୃତାଂଜଲିପୁଟସ୍ତଥା
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହୁଛନ୍ତି: ଏହାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନମ୍ରତା ସହିତ ବାପାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ । ମମୋ ପଦିଷ୍ଟଂ ସକଲଂ ଗୁରୁଣା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଗୃହୀତନ୍ତୁ ମଯା କିନ୍ତୁ ନ ସଦେତନ୍ମତମ୍ମମ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: ମୋତେ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଶିଖିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ବୁଝିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମତ ମୋର ନୁହେଁ।
ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଂ ଚ ଭେଦଦଣ୍ଡୌ ତଥାପରୌ । ଉପାଯାଃ କଥିତାଃ ସର୍ଵେ ମିତ୍ରାଦିନାଂ ଚ ସାଧନେ
ସାମ, ଉପହାର, ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ସବୁ ଉପାୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାଧନ ପାଇଁ ଶିଖାଯାଇଛି।
ତାନେଵାହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ମିତ୍ରାଦୀଂସ୍ତାତ ମା କ୍ରୁଧଃ । ସାଧ୍ଯାଭାଵେ ମହାବାହୋ ସାଧନୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
କିନ୍ତୁ ବାପା, ମୁଁ ଏହି ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କାହାକୁ ଦେଖୁନି; ଦୟାକରି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି କିଛି ସାଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ଉପାୟର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ମହାବାହୁ?
ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମକେ ତାତ ଜଗନ୍ନାଥେ ଜଗନ୍ମଯେ । ପରମାତ୍ମନି ଗୋଵିନ୍ଦେ ମିତ୍ରାମିତ୍ରକଥା କୁତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ପରମ ଆତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦରେ—କିପରି ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁର କଥା ହେବ?
ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତି ଭଗଵାତନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମଯି ଚାନ୍ଯତ୍ର ଚାସ୍ତି ସଃ । ଯତସ୍ତତୋଯଂ ମିତ୍ରଂ ମେ ଶତ୍ରୁଶ୍ଚେତି ପୃଥକ୍କୁତଃ
ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମେ, ମୋରେ ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ କିପରି କେହି ମୋର ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟେ ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ କିପରି ପୃଥକ୍ତା ହେବ?
ତଦେଭିରଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଷ୍ଟାରମ୍ଭୋକ୍ତିଵିସ୍ତରୈଃ । ଅଵିଦ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତୈର୍ଯତ୍ନଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯସ୍ତାତ ଶୋଭନେ
ତେଣୁ, ବାପା, ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମାନବ ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଦ୍ଯାବୁଦ୍ଧିରଵିଦ୍ଯାଯାମଜ୍ଞାନାନ୍ତାତ ଜାଯତେ । ବାଲୋଗ୍ନିଂ କିଂ ନ ଖଦ୍ଯୋତମସୁରେଶ୍ଵ ମନ୍ଯତେ
ବାପା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏକ ଶିଶୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜୁଗନ୍ତି ମାନି ଜୁଗନ୍ତି ପୋକାକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଭାବେ ନାହିଁ କି, ଅସୁରେଶ୍ୱର?
ତତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନ ବନ୍ଧାଯ ସା ଵିଦ୍ଯା ଯା ଵିମୁକ୍ତଯେ । ଆଯାସାଯାପରଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯାନ୍ଯା ଶିଲ୍ପନୈପୁଣମ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ; ଯେ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଶ୍ରମ, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଚାତୁରୀ।
ତଦେତଦଵଗମ୍ଯାହମସାରଂ ସାରମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଶାମଯ ମହାଭାଗ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ କଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କଣ ଅତତ୍ତ୍ୱ, ଏହି ସବୁ ବୁଝିଛି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ନ ଚିନ୍ତଯତି କୋ ରାଜ୍ଯଂ କୋ ଧନଂ ନାଭିଵାଞ୍ଛତି । ତଥାପି ଭାଵ୍ଯମେଵୈତଦୁଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ
କେହି ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ, କେହି ଧନ ଆଶା କରେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଦୁହିଁଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଥାଏ, ଏହି ସତ୍ୟ।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାଭାଗ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତି ସୋଦ୍ଯମାଃ । ତଥାପି ପୁଂସାଂ ଭାଗ୍ଯାନି ନୋଦ୍ଯମା ଭୂତିହେତଵଃ
ସମସ୍ତେ ମହାନ୍ଭାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, ଏହି ଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀମତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଜଡାନାମଵିଵେକାନାମଶୂରାଣମପି ପ୍ରଭୋ । ଭାଗ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ରାଜ୍ଯାନି ସନ୍ତ୍ଯନୀତିମତାମପି
ଅବିବେକୀ, ମୂଢ଼ ଓ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧର୍ମହୀନ ଲୋକମାନେ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଯ ଇଚ୍ଛେନ୍ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଯତିତଵ୍ଯଂ ସମତ୍ଵେ ଚ ନିର୍ଵାଣମପି ଚେଚ୍ଛତା
ଏହିଠାରୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶ୍ରୀମତି ଆଶା କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହାଏ, ସେ ସମତାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଵୃକ୍ଷସରୀସୃପାଃ । ରୂପମେତଦନନ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭିନ୍ନମିଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ସରୀସୃପ — ଏହା ସବୁ ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରୂପ, ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଏତଦ୍ଵିଜାନତା ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ଦ୍ର ଷ୍ଟଵ୍ଯମାତ୍ମଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯତୋଯଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ — ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ପାଣି ପରି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତେ ସ ଭଗଵାନନାଦିଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସୀଦତ୍ଯଚ୍ଯୁତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରସନ୍ନେ କ୍ଲେଶସଂକ୍ଷଯଃ
ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ଅନାଦି, ପରମେଶ୍ୱର, ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ କୋପେନ ସମୁତ୍ଥାଯ ଵରାସନାତ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୁତ୍ରଂ ପଦା ଵକ୍ଷସ୍ଯତାଡଯତ୍ 1.19.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ରତ୍ନାସନରୁ ଉଠି, ପୁଅଙ୍କୁ ପାଦରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ସ କୋପେନ ସାମର୍ଷଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ପାଣିନା ପାଣିଂ ହନ୍ତୁକାମୋ ଜଗଦ୍ଯଥା
ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ପରି, ନିଜ ହାତରେ ପୁଅଙ୍କର ହାତ ଚେପି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ । ହେ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେ ହେ ରାହୋ ହେ ବଲୈଷ ମହାର୍ଣଵେ । ନାଗପାଶୈର୍ଦୃଢୈର୍ବଦ୍ଧା କ୍ଷିପ୍ଯତାଂ ମା ଵିଲଂବ୍ଯତାମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ହେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି! ହେ ରାହୁ! ହେ ବଳ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦୃଢ଼ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ — ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!
ଅନ୍ଯଥା ସକଲା ଲୋକାସ୍ତଥା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ଅନୁଯାସ୍ଯନ୍ତି ମୂଢସ୍ଯ ମତମସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ନହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ଏହି ମୂଢ଼ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିର ମତକୁ ଅନୁସରିବେ।
ବହୁଶୋ ଵାରି ତୋସ୍ମାଭିରଯଂ ପାପସ୍ତଥାପ୍ଯରେଃ । ସ୍ତୁତିଂ କରୋତି ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଵଧ ଏଵୋପକାରକଃ
ଏହି ପାପୀକୁ ଆମେ ବହୁ ଥର ପ୍ରତିବନ୍ଧ କରିଛୁ, ତଥାପି ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରେ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ କଳ୍ୟାଣକାରୀ।
ପରାଶର ଉଵାଚ। ତତସ୍ତେ ସତ୍ଵରା ଦୈତ୍ଯା ବଦ୍ଧା ତଂ ନାଗବନ୍ଧନୈଃ । ଭର୍ତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସଲିଲାର୍ଣଵେ
ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଦେଶ ମାନି, ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚଚାଲ ଚଲତା ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ମହାର୍ଣଵଃ । ଉଦ୍ଵେଲୋଭୂତ୍ପରଂ କ୍ଷୋଭମୁପେତ୍ଯ ଚ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲା।
ଭୂର୍ଲୋକମଖିଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲାଵ୍ଯମାନଂ ମହାମ୍ଭସା । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୈତ୍ଯାନିଦମାହ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏପରି କହିଲେ:
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ। ଦୈତେଯାଃ ସକଲୈଃ ଶୈଲୈରତ୍ରୈଵ ଵରୁଣାଲଯେ । ନିଶ୍ଛିଦ୍ରୈ ଃ! ସର୍ଵଶଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚୀଯତାମେଷ ଦୁର୍ମତିଃ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ନେଇ, ଏଠାରେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ରହିବା ଭଳି ଅଟକାଇଦିଅ!
ନାଗ୍ନିର୍ଦହତି ନୈଵାଯଂ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଛିନ୍ନୋ ନ ଚୋରଗୈଃ । କ୍ଷଯଂ ନୀତୋ ନ ଵାତେନ ନ ଵିଷେଣ ନ କୃତ୍ଯଯା
ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ପୋଡ଼େ ନାହିଁ, ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଏ ନାହିଁ, ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ବାତାସ, ବିଷ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।