ତେନ ମାଯାସହସ୍ରଂ ତଚ୍ଛମ୍ବରସ୍ଯାଶୁଗାମିନା । ବାଲସ୍ଯ ରକ୍ଷତା ଦେହମେକୈକଂ ଚାରିଶୋଧିତମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ଗତିର ଚକ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଶମ୍ବରଙ୍କର ହଜାର ମାୟାକୁ ଏକ ଏକ କରି ଧ୍ୱଂସ କଲା।
ସଂଶୋଷକଂ ତଥା ଵାଯୁଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତ୍ଵିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୀଘ୍ରମେଷ ମମାଦେଶାଦ୍ଦୁରାତ୍ମା ନୀଯତାଂ କ୍ଷଯମ୍
ତାପରେ ଦେତ୍ୟରାଜ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୁଷ୍କ କରୁଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ସେଷ କର।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୋପ୍ଯେନଂ ଵିଵେଶ ପଵନୋ ଲଘୁ । ଶୀତୋତିରୂକ୍ଷଃ ଶୋଷାଯ ତଦ୍ଦେହସ୍ଯାତିଦୁଃ ସହଃ
ଏହିପରି କହି, ପବନ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ବେଶି ଠଣ୍ଡା ଓ କଠିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା।
ତେନାଵିଷ୍ଟମଥାତ୍ମାନଂ ସ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦୈତ୍ଯବାଲକଃ । ହୃଦଯେନ ମହାତ୍ମାନଂ ଦଧାର ଧରଣୀଧରମ୍
ତାପରେ, ଦେତ୍ୟ ଶିଶୁ ବୁଝିଲେ ଯେ, ପବନ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଧରିଛି; ସେ ହୃଦୟରେ ଧରଣୀଧର ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ।
ହୃଦଯସ୍ଥସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ତଂ ଵାଯୁମତିଭୀଷଣମ୍ । ପପୌ ଜନାର୍ଦନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଯଯୌ ପଵନଃ କ୍ଷଯମ୍
ତାପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସେ ଭୟଙ୍କର ପବନକୁ ପିଇଗଲେ; କ୍ରୋଧିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସେ ପବନକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
କ୍ଷୀଣାସୁତ ସର୍ଵମାଯାସୁ ପଵନେ ଚ କ୍ଷଯଂ ଗତେ । ଜଗାମ ସୋପି ଭଵନଂ ଗୁରୋରେଵ ମହାମତିଃ
ସମସ୍ତ ମାୟା ଶେଷ ହେଲା, ପବନ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅହନ୍ଯହନ୍ଯଥାପାଚାର୍ଯୋ ନୀତିଂ ରାଜ୍ଯଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ଗ୍ରାହଯାମାସ ତଂ ବାଲଂ ରାଜ୍ଞାମୁସନସା କୃତାମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଶିକ୍ଷକ ତା ଶିଶୁକୁ ରାଜ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ନୀତି, ଯାହା ଉଶନାସ୍ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଶିଖାଇଥିଲେ।
ଗୃହୀତନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଂ ଵିନୀତଂ ଚ ଯଦା ଗୁରୁଃ । ମେନେ ତଦୈନଂ ତତ୍ପିତ୍ରେ କଥଯାମାସ ଶିକ୍ଷିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଦେଖିଲେ ଯେ ଶିଶୁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଭଲଭାବେ ଶିଖିଛି ଏବଂ ଶିଷ୍ୟସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଅନୁଶାସିତ, ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଶିଶୁର ବାପାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଆଚାର୍ଯ ଉଵାଚ। ଗୃହୀତନୀତିଶାସ୍ତ୍ରସ୍ତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯପତେ କୃତଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଵେତ୍ତି ଭାର୍ଗଵେଣ ଯଦୀରିତମ୍
ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ: ଦେତ୍ୟପତି, ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଭଲଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କହିଥିବା ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ । ମିତ୍ରେଷୁ ଵର୍ତେତ କଥମରିଵର୍ଗେଷୁ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥେଷୁ କଥଂ ଚରେତ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ରାଜା ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ? ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନେ ସହ କିପରି ଚଳିବା ଉଚିତ?
କଥଂ ମଂତ୍ରିଷ୍ଵମାତ୍ଯେଷୁ ବାହ୍ଯେଷ୍ଵାଭ୍ଯଂତରେଷୁ ଚ । ଚାରେଷୁ ପୌରଵର୍ଗେଷୁ ଶଙ୍କିତେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ
ମନ୍ତ୍ରୀ, ଆମାତ୍ୟ, ବାହାର ଏବଂ ଭିତର ଲୋକ, ଗୁପ୍ତଚର, ପୁରବାସୀ ଓ ସନ୍ଦେହଜନକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ?
କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଵିଧାନଞ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଟଵିକସାଧନମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥ୍ଯତାଂ ସମ୍ଯକ୍ ତଥା କଣ୍ଟକଶୋଧନମ୍
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଅଟବା ରକ୍ଷା, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂର କରିବା ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ନିୟମ କହ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ।
ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ସକଲମଧୀତଂ ଭଵତା ଯଥା । ତଥା ମେ କଥ୍ଯତାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵେଚ୍ଛାମି ମନୋଗତମ୍
ଏହା ଛଡ଼ା ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖିଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କହ; ମୁଁ ତୁମ ମନର ଭାବ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦୌ ତଦା ପ୍ରଶ୍ରଯଭୂଷଣଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ କୃତାଂଜଲିପୁଟସ୍ତଥା
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହୁଛନ୍ତି: ଏହାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନମ୍ରତା ସହିତ ବାପାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ । ମମୋ ପଦିଷ୍ଟଂ ସକଲଂ ଗୁରୁଣା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଗୃହୀତନ୍ତୁ ମଯା କିନ୍ତୁ ନ ସଦେତନ୍ମତମ୍ମମ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: ମୋତେ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଶିଖିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ବୁଝିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମତ ମୋର ନୁହେଁ।
ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଂ ଚ ଭେଦଦଣ୍ଡୌ ତଥାପରୌ । ଉପାଯାଃ କଥିତାଃ ସର୍ଵେ ମିତ୍ରାଦିନାଂ ଚ ସାଧନେ
ସାମ, ଉପହାର, ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ସବୁ ଉପାୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାଧନ ପାଇଁ ଶିଖାଯାଇଛି।
ତାନେଵାହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ମିତ୍ରାଦୀଂସ୍ତାତ ମା କ୍ରୁଧଃ । ସାଧ୍ଯାଭାଵେ ମହାବାହୋ ସାଧନୈଃ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
କିନ୍ତୁ ବାପା, ମୁଁ ଏହି ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କାହାକୁ ଦେଖୁନି; ଦୟାକରି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି କିଛି ସାଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠି ଉପାୟର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ମହାବାହୁ?
ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମକେ ତାତ ଜଗନ୍ନାଥେ ଜଗନ୍ମଯେ । ପରମାତ୍ମନି ଗୋଵିନ୍ଦେ ମିତ୍ରାମିତ୍ରକଥା କୁତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ପରମ ଆତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦରେ—କିପରି ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁର କଥା ହେବ?
ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତି ଭଗଵାତନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମଯି ଚାନ୍ଯତ୍ର ଚାସ୍ତି ସଃ । ଯତସ୍ତତୋଯଂ ମିତ୍ରଂ ମେ ଶତ୍ରୁଶ୍ଚେତି ପୃଥକ୍କୁତଃ
ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମେ, ମୋରେ ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ କିପରି କେହି ମୋର ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟେ ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ କିପରି ପୃଥକ୍ତା ହେବ?
ତଦେଭିରଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଷ୍ଟାରମ୍ଭୋକ୍ତିଵିସ୍ତରୈଃ । ଅଵିଦ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତୈର୍ଯତ୍ନଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯସ୍ତାତ ଶୋଭନେ
ତେଣୁ, ବାପା, ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମାନବ ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଦ୍ଯାବୁଦ୍ଧିରଵିଦ୍ଯାଯାମଜ୍ଞାନାନ୍ତାତ ଜାଯତେ । ବାଲୋଗ୍ନିଂ କିଂ ନ ଖଦ୍ଯୋତମସୁରେଶ୍ଵ ମନ୍ଯତେ
ବାପା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏକ ଶିଶୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜୁଗନ୍ତି ମାନି ଜୁଗନ୍ତି ପୋକାକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଭାବେ ନାହିଁ କି, ଅସୁରେଶ୍ୱର?
ତତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନ ବନ୍ଧାଯ ସା ଵିଦ୍ଯା ଯା ଵିମୁକ୍ତଯେ । ଆଯାସାଯାପରଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯାନ୍ଯା ଶିଲ୍ପନୈପୁଣମ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ; ଯେ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଶ୍ରମ, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ଚାତୁରୀ।
ତଦେତଦଵଗମ୍ଯାହମସାରଂ ସାରମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଶାମଯ ମହାଭାଗ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ କଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କଣ ଅତତ୍ତ୍ୱ, ଏହି ସବୁ ବୁଝିଛି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ନ ଚିନ୍ତଯତି କୋ ରାଜ୍ଯଂ କୋ ଧନଂ ନାଭିଵାଞ୍ଛତି । ତଥାପି ଭାଵ୍ଯମେଵୈତଦୁଭଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ
କେହି ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ, କେହି ଧନ ଆଶା କରେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଦୁହିଁଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଥାଏ, ଏହି ସତ୍ୟ।
ସର୍ଵ ଏଵ ମହାଭାଗ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତି ସୋଦ୍ଯମାଃ । ତଥାପି ପୁଂସାଂ ଭାଗ୍ଯାନି ନୋଦ୍ଯମା ଭୂତିହେତଵଃ
ସମସ୍ତେ ମହାନ୍ଭାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତଥାପି, ଏହି ଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀମତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଜଡାନାମଵିଵେକାନାମଶୂରାଣମପି ପ୍ରଭୋ । ଭାଗ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ରାଜ୍ଯାନି ସନ୍ତ୍ଯନୀତିମତାମପି
ଅବିବେକୀ, ମୂଢ଼ ଓ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧର୍ମହୀନ ଲୋକମାନେ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଯ ଇଚ୍ଛେନ୍ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଯତିତଵ୍ଯଂ ସମତ୍ଵେ ଚ ନିର୍ଵାଣମପି ଚେଚ୍ଛତା
ଏହିଠାରୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶ୍ରୀମତି ଆଶା କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହାଏ, ସେ ସମତାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଵୃକ୍ଷସରୀସୃପାଃ । ରୂପମେତଦନନ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭିନ୍ନମିଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ସରୀସୃପ — ଏହା ସବୁ ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରୂପ, ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଏତଦ୍ଵିଜାନତା ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ଦ୍ର ଷ୍ଟଵ୍ଯମାତ୍ମଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯତୋଯଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ — ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ପାଣି ପରି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତେ ସ ଭଗଵାନନାଦିଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସୀଦତ୍ଯଚ୍ଯୁତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରସନ୍ନେ କ୍ଲେଶସଂକ୍ଷଯଃ
ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ଅନାଦି, ପରମେଶ୍ୱର, ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।