ଯତ୍ରାନପାଯୀ ଭଗଵାନ୍ ହ୍ଟଦ୍ଯାସ୍ତେ ହରିରୀଖ୍ଵରଃ । ଭଙ୍ଗୋ ଭଵତି ଵଜୂସ୍ଯ ତତ୍ର ଶୂଲସ୍ଯ କା କଥା
ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜେ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ତେବେ ତ୍ରିଶୂଳର କଥା କଣ!
ଅପାଯେ ତତ୍ର ପାପୈଶ୍ଚ ପାତିତା ତତ୍ର ଯାଜକୈଃ । ତାନେଵ ସା ଜଦ୍ଯାନାଶୁ କୃତ୍ଯା ନାଶଂ ଜଗାମ ଷ
ସେଠି, ଯେତେବେଳେ ପାପୀମାନେ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତଳେ ପକାଯାଇଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
କୃତ୍ଯଯା ଦହ୍ମମାନାଂସ୍ତାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ସ ମହାମତିଃ । ତ୍ରାହି କୃଷ୍ଣେତ୍ଯନନ୍ତେତି ଵଦନ୍ନଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କୃଷ୍ଣ! ଅନନ୍ତ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଶରଣ ନେଲେ।
ସର୍ଵ୍ଵଵ୍ଯାପିନ୍ ଜଗଦ୍ରପୂ ଜଗତୂସ୍ତ୍ରର୍ଜନାର୍ଦନ । ପାହି ଵିପ୍ରାନିମାନସ୍ମାଦୂ ଦୁଃସହାନ୍ମନ୍ତ୍ରପାଵକାତ୍
ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଓ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅସହ୍ୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵେଷୁଭୂତେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଜଗଦୂଗୁରୁଃ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ତଥା ସର୍ଵ୍ଵେ ଜୀଵନ୍ତ୍ଵେତେ ପୁରୋହିତାଃ
ଯେପରି ବିଶ୍ୱର ଶିକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵଗତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନ୍ଯମାନୋ ନ ପାଵକମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯରିପକ୍ଷେଽପି ଜୀଵନ୍ତ୍ଵେତେ ପୁରୋହିତାଃ
ମୁଁ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଭାବେ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନୁହେଁ, ସେପରି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବେ।
ଯେ ହନ୍ତୁମାଗତା ଦତ୍ତଂ ଯୈର୍ଵିଷଂ ଯୈର୍ହୁ ତାଶନଃ । ଯୈର୍ଦ୍ଦିଗୂଗଜୈରହଂ କ୍ଷୁଣଣୋ ଦଷ୍ଟଃ ସର୍ପୈଶ୍ଵ ଯୈରପି
ଯେମାନେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିଲେ, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍କି ଦେଇଥିଲେ, ସାପ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ାଇଥିଲେ—
ତେଷ୍ଵହଂ ମିତ୍ରଭାଵେନ ସମଃ ପାପୋଽସ୍ମି ନ ଵଵଚିତ୍ । ତଥା ତେନାଦ୍ଯ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵନ୍ତ୍ଵସୁରଯାଜକାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ ସମଭାବରେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପାପୀ ଭାବେ ଭାବେ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଆଜି ଏହି ଦାନବ ପୁରୋହିତମାନେ ଜୀବନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ସର୍ଵ୍ଵୈ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟାଶ୍ଵ ନିରାମଯାଃ । ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଦ୍ରିଜା ଭୂଯସ୍ତଞ୍ଚୋଚୁଃ ପ୍ରଶ୍ଵଯାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୀର୍ଘାଯୁରପ୍ରତିହତ-ବଲଵୀର୍ଯ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର-ଧନୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଵତ୍ସ ! ଭଵୋତ୍ତମ
ବେଟା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅପରିହତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଯୁକ୍ତ, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ତଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ପରୋହିତାଃ । ଦୈତ୍ଯରାଜାଯ ସକଲମାଚଚକ୍ଷୁ ର୍ମହାମୁନେ
ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଯାଇ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟରେ ଖୋଲାସା କଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ କୃତ୍ଯାଂ ଵିତଥୀକୃତାମ୍ । ଆହୂଯ ପୁତ୍ରଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଭାଵସ୍ଯାସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଫଳ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତିର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସୁପ୍ରଭାଵୋସି କିମେତତ୍ତେ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଏତନ୍ମଂତ୍ରାଦିଜନିତମୁତାହୋ ସହଜଂ ତଵ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ଏହି କଣ କାମ କରିଛ? ଏହା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେଲା କିମ୍ବା ତୁମର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵଚା। ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପିତ୍ରା ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽସୁରବାଲକଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦାଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବାବେଳେ, ଦାନବର ଶିଶୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମଂତ୍ରାଦିକୃତଂ ତାତ ନ ଚ ନୈସର୍ଗିକୋ ମମ । ପ୍ରଭାଵ ଏଷ ସାମାନ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯାଚ୍ଯୁତୋ ହୃଦି
ପିତା, ଏହା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମୋର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଅଚ୍ୟୁତ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ସେଠି ସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଏହି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଯୋ ନ ପାପାନି ଚିନ୍ତଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଯଥା । ତସ୍ଯ ପାପାଗମସ୍ତାତ ହେତ୍ଵଭାଵାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ନିଜର ଭାବେ ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ, ପିତା, ସେମାନଙ୍କୁ ପାପ ଆସେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠାରେ କୌଣସି ହେତୁ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ପରିପୀଡାଂ କରୋତି ଯଃ । ତଦ୍ବୀଜଂ ଜନ୍ମ ଫଲତି ପ୍ରଭୂତଂ ତସ୍ଯ ଚାଶୁଭମ୍
ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ବିଜ ସେ ଜନ୍ମରେ ବଡ଼ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସୋହଂ ନ ପାପମିଚ୍ଛାମି ନ କରୋମି ଵଦାମି ଵା । ଚିନ୍ତଯନ୍ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମନ୍ଯପି ଚ କେଶଵମ୍
ମୁଁ ପାପ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କହେ ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଓ ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା କେଶବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ।
ଶାରୀରଂ ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ଦୈଵଂ ଭୂତଭଵଂ ତଥା । ସର୍ଵତ୍ର ଶୁଭଚିତ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମେ ଜାଯେତ କୁତଃ
ସରୀରିକ, ମାନସିକ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରକୃତି ଦୁଃଖ — ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ମନ ଶୁଭ ଅଛି, ସେଠି ଏମିତି କୌଣସି ଦୁଃଖ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଭକ୍ତିରଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । କର୍ତଵ୍ଯା ପଣ୍ଡିତୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଭୂତମଯଂ ହରିମ୍
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ହରି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଃ! ପ୍ରାସାଦଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ । କ୍ରୋଧାନ୍ଧକାରିତମୁଖଃ ପ୍ରାହ ଦୈତେଯକିଂକରାନ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି, ଦାନବରାଜ ଦୁଷ୍ଟ ରୋଷରେ ମୁହଁ କଳା କରି, ରାଜମହଳର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ଦେଇ, ଦାନବ ସେବକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁପାଚ । ଦୁରାତ୍ମା କ୍ଷିପ୍ଯତାମସ୍ମାତ୍ପ୍ରାସାଦାଚ୍ଛତଯୋଜନାତ୍ । ଗିରିପୃଷ୍ଠେ ପତତ୍ଵସ୍ମିନ୍ ଶିଲାଭିନ୍ନାଙ୍ଗସଂହତିଃ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଛୁଆଁଟିକୁ ଏଠାରୁ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଫିଙ୍କିଦିଅ; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ି, ପାଥରରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଯାଉ।
ତତସ୍ତଂ ଚିକ୍ଷୁପୁଃ ସର୍ଵେ ବାଲଂ ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ପପାତ ସୋପ୍ଯଧଃ କ୍ଷିପ୍ତୋ ହୃଦଯେନୋଦ୍ଵହହ୍ନରିମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ସେଇ ଶିଶୁଟିକୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ; ତିନି ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ।
ପତମାନଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଜଗଦ୍ଧାତରି କେଶଵେ । ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଂ ଦଧାରୈନମୁପସଂଗମ୍ଯ ମେଦିନୀ
ସେ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଵିଲୋକ୍ଯ ତଂ ସ୍ଵସ୍ଥମଵିଶିର୍ଣାସ୍ଥିପଞ୍ଜରମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପ୍ରାହ ଶମ୍ବରଂ ମାଯିନାଂ ଵରମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁପାଚ । ନାସ୍ମାଭିଃ ଶକ୍ଯତେ ହନ୍ତୁମସୌ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିବାଲକଃ । ମାଯାଂ ଵେତ୍ତି ଭଵାଂସ୍ତସ୍ମାନ୍ମାଯଯୈନଂ ନିଷୂଦଯ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ଆମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଶିଶୁଟିକୁ ମାରିପାରୁନାହିଁ; ତୁମେ ମାୟା ଜାଣ, ତେଣୁ ତୁମର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସେଷ କର।
ଶମ୍ବର ଉଵାଚ। ସୂଦଯାମ୍ଯେଵ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ପଶ୍ଯ ମାଯାବଲଂ ମମ । ସହସ୍ରମତ୍ର ମାଯାନାଂ ପଶ୍ଯ କୋଟିଶତଂ ତଥା
ଶମ୍ବର କହିଲେ: ଦେତ୍ୟରାଜ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାକୁ ସେଷ କରିଦେବି; ମୋର ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ — ଏଠି ହଜାର ମାୟା ଅଛି, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଅଧିକ ଅଛି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ତତଃ ସ ସସୃଜେ ମାଯାଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦେ ଶମ୍ବରୋଽସୁରଃ । ଵିନାଶମିଚ୍ଛନ୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶିନି
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଶମ୍ବର ଦେତ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଉପରେ ମାୟା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସମାହିତମତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଶମ୍ବରେପି ଵିମତ୍ସରଃ । ମୈତ୍ରେଯ ସୋପି ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ସସ୍ମାର ମଧୁସୂଦନମ୍
ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶମ୍ବର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ ନ ରଖି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ତତୋ ଭଗଵତା ତସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଚକ୍ରମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଜଗାମ ସମାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଜ୍ଵାଲାମାଲି ସୁଦର୍ଶନମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଅଗ୍ନିମାଳା ଘେରା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଆସିଗଲା।