ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିନୋ ଭୂତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନସମାଧିଭିଃ । ଅଵାପୁର୍ମୁକ୍ତିମପରେ ପୁରୁଷା ଧ୍ଵସ୍ତବନ୍ଧନାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା କିଛି ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ।
ସମ୍ପଦୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯଜ୍ଞାନସନ୍ତତିକର୍ମ୍ମଣାମ୍ । ଵିମୁକ୍ତେଶ୍ଚୈକତାଲବ୍ଯଂ ମୂଲମାରାଧନଂ ହରେଃ
ସମ୍ପଦ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନ, ବଂଶ, କର୍ମ ଓ ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ହେଉଛି ହରିଙ୍କର ଉପାସନା।
ଯତୋ ଧର୍ମ୍ମାର୍ଥକାମାଖ୍ଯଂ ମୁକ୍ତିଶ୍ଵାପି ଫଲଂ ଦ୍ରିଜାଃ । ତେନାପି ହି କିମେତ୍ଯେଵମନନ୍ତେନଂ କିମୁଚ୍ଚତେ
ଯେଉଁଠାରୁ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୁକ୍ତି ପରି ଫଳ ମିଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତେଣୁ ଏହି ଅନନ୍ତତାର କଣ ଉପଯୋଗ?
କିଞ୍ଚାତ୍ର ବହନୋକ୍ତେନ ଭଵନ୍ତୋ ଗରଵୋ ମମ । ଵଦନ୍ତୁ ସାଧୁ ଵାଽସାଧୁ ଵିଵେକୋଽସ୍ମାକମାଲ୍ପକଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଆପଣମାନେ ମୋର ବଡ଼ମାନେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯାହା ଉଚିତ, କହନ୍ତୁ। ଆମର ବିବେକ ଅତି ଅଳ୍ପ।
ଦହ୍ମମାନସ୍ତ୍ଵସସ୍ମଭିରଗ୍ରିନା ବାଲ ରକ୍ଷିତଃ । ଭୂଯୋ ନ ଵକ୍ଷ୍ଯସୀତ୍ଯେଵଂ ନୈଵ ଜ୍ଞାତୋଽସ୍ଯବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଆମେ ତୁମେ ଛୁଆଁ ଥିବାରୁ ଆମର କ୍ରୋଧର ଆଗୁନିରୁ ରକ୍ଷା କରିଛୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପୁଣି କଥା କହିଲେ, ଆମର ଜ୍ଞାନ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯଦାସ୍ମଦୂଵଚନାନ୍ମୋହଗ୍ରାହଂ ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ତତଃ କୃତ୍ଯାଂ ଵିନାଶାଯ ତଵ ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ ଦୁର୍ମ୍ମତେଃ
ଯଦି ଆମର କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋହ ଛାଡ଼ିପାରିବ ନାହାଁ, ତେବେ ତୁମର ଭ୍ରାନ୍ତ ମନକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ମାୟାବୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବୁ।
କଃ କେନ ହନ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ତୁଃ କଃ କେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ । ହନ୍ତି ରକ୍ଷତି ଚୈଵାତ୍ମା ହ୍ମସତ୍ ସାଧୁ ସାମାଚରନ୍
କିଏ କାହାକୁ ମାରେ, କିଏ କାହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜେ ନିଜକୁ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମାରେ ଓ ରକ୍ଷା କରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯରାଜପୁରୋହିତାଃ । କୃତ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସୁର୍ଜ୍ଵାଲାମାଲୋଜ୍ଜ୍ବଲାକୃତିମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହ ଥିବା ଏକ ମାୟାବୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅତିଭୀମା ସମାଗମ୍ଯ ପାଦନ୍ଯାସକ୍ଷତି) । ଶୂଲେନ ସା ସୁସଂକ୍ରୁ ଦ୍ଧା ତଂ ଜଘାନାଶୁ ଵକ୍ଷସି
ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ, ଭୟଙ୍କର ପାଦ ଚାଲି ଆସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲା।
. ତତୂ ତସ୍ଯ ହ୍ଟଦଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୂଲଂ ବାଲସ୍ଯ ଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଜଗାମ ଖଣିଡତଂ ଭୂମୌ ତତ୍ରାପି ଶତଧା ଗତମ୍
କିନ୍ତୁ ତାହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଛୁଆଁରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାହା ଭୂମିରେ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଶତ ଟୁକୁଡ଼ା ହେଇ ପଡ଼ିଗଲା।
ଯତ୍ରାନପାଯୀ ଭଗଵାନ୍ ହ୍ଟଦ୍ଯାସ୍ତେ ହରିରୀଖ୍ଵରଃ । ଭଙ୍ଗୋ ଭଵତି ଵଜୂସ୍ଯ ତତ୍ର ଶୂଲସ୍ଯ କା କଥା
ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜେ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ତେବେ ତ୍ରିଶୂଳର କଥା କଣ!
ଅପାଯେ ତତ୍ର ପାପୈଶ୍ଚ ପାତିତା ତତ୍ର ଯାଜକୈଃ । ତାନେଵ ସା ଜଦ୍ଯାନାଶୁ କୃତ୍ଯା ନାଶଂ ଜଗାମ ଷ
ସେଠି, ଯେତେବେଳେ ପାପୀମାନେ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତଳେ ପକାଯାଇଥିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
କୃତ୍ଯଯା ଦହ୍ମମାନାଂସ୍ତାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ସ ମହାମତିଃ । ତ୍ରାହି କୃଷ୍ଣେତ୍ଯନନ୍ତେତି ଵଦନ୍ନଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କୃଷ୍ଣ! ଅନନ୍ତ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଶରଣ ନେଲେ।
ସର୍ଵ୍ଵଵ୍ଯାପିନ୍ ଜଗଦ୍ରପୂ ଜଗତୂସ୍ତ୍ରର୍ଜନାର୍ଦନ । ପାହି ଵିପ୍ରାନିମାନସ୍ମାଦୂ ଦୁଃସହାନ୍ମନ୍ତ୍ରପାଵକାତ୍
ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଓ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅସହ୍ୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵେଷୁଭୂତେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଜଗଦୂଗୁରୁଃ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ତଥା ସର୍ଵ୍ଵେ ଜୀଵନ୍ତ୍ଵେତେ ପୁରୋହିତାଃ
ଯେପରି ବିଶ୍ୱର ଶିକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଯଥା ସର୍ଵ୍ଵଗତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନ୍ଯମାନୋ ନ ପାଵକମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯରିପକ୍ଷେଽପି ଜୀଵନ୍ତ୍ଵେତେ ପୁରୋହିତାଃ
ମୁଁ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଭାବେ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନୁହେଁ, ସେପରି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବେ।
ଯେ ହନ୍ତୁମାଗତା ଦତ୍ତଂ ଯୈର୍ଵିଷଂ ଯୈର୍ହୁ ତାଶନଃ । ଯୈର୍ଦ୍ଦିଗୂଗଜୈରହଂ କ୍ଷୁଣଣୋ ଦଷ୍ଟଃ ସର୍ପୈଶ୍ଵ ଯୈରପି
ଯେମାନେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେମାନେ ମୋତେ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିଲେ, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍କି ଦେଇଥିଲେ, ସାପ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ାଇଥିଲେ—
ତେଷ୍ଵହଂ ମିତ୍ରଭାଵେନ ସମଃ ପାପୋଽସ୍ମି ନ ଵଵଚିତ୍ । ତଥା ତେନାଦ୍ଯ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵନ୍ତ୍ଵସୁରଯାଜକାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ ସମଭାବରେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପାପୀ ଭାବେ ଭାବେ ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଆଜି ଏହି ଦାନବ ପୁରୋହିତମାନେ ଜୀବନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ସର୍ଵ୍ଵୈ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟାଶ୍ଵ ନିରାମଯାଃ । ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଦ୍ରିଜା ଭୂଯସ୍ତଞ୍ଚୋଚୁଃ ପ୍ରଶ୍ଵଯାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୀର୍ଘାଯୁରପ୍ରତିହତ-ବଲଵୀର୍ଯ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର-ଧନୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଵତ୍ସ ! ଭଵୋତ୍ତମ
ବେଟା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅପରିହତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଯୁକ୍ତ, ପୁଅ, ନାତି, ଧନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ତଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ପରୋହିତାଃ । ଦୈତ୍ଯରାଜାଯ ସକଲମାଚଚକ୍ଷୁ ର୍ମହାମୁନେ
ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଯାଇ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟରେ ଖୋଲାସା କଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ କୃତ୍ଯାଂ ଵିତଥୀକୃତାମ୍ । ଆହୂଯ ପୁତ୍ରଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଭାଵସ୍ଯାସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଫଳ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତିର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସୁପ୍ରଭାଵୋସି କିମେତତ୍ତେ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଏତନ୍ମଂତ୍ରାଦିଜନିତମୁତାହୋ ସହଜଂ ତଵ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ଏହି କଣ କାମ କରିଛ? ଏହା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେଲା କିମ୍ବା ତୁମର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵଚା। ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପିତ୍ରା ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽସୁରବାଲକଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦାଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରାଯିବାବେଳେ, ଦାନବର ଶିଶୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପିତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମଂତ୍ରାଦିକୃତଂ ତାତ ନ ଚ ନୈସର୍ଗିକୋ ମମ । ପ୍ରଭାଵ ଏଷ ସାମାନ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯାଚ୍ଯୁତୋ ହୃଦି
ପିତା, ଏହା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମୋର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଅଚ୍ୟୁତ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ସେଠି ସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଏହି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଯୋ ନ ପାପାନି ଚିନ୍ତଯତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଯଥା । ତସ୍ଯ ପାପାଗମସ୍ତାତ ହେତ୍ଵଭାଵାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ନିଜର ଭାବେ ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ, ପିତା, ସେମାନଙ୍କୁ ପାପ ଆସେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠାରେ କୌଣସି ହେତୁ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ପରିପୀଡାଂ କରୋତି ଯଃ । ତଦ୍ବୀଜଂ ଜନ୍ମ ଫଲତି ପ୍ରଭୂତଂ ତସ୍ଯ ଚାଶୁଭମ୍
ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ବିଜ ସେ ଜନ୍ମରେ ବଡ଼ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସୋହଂ ନ ପାପମିଚ୍ଛାମି ନ କରୋମି ଵଦାମି ଵା । ଚିନ୍ତଯନ୍ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମନ୍ଯପି ଚ କେଶଵମ୍
ମୁଁ ପାପ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କହେ ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଓ ନିଜ ମନରେ ବସିଥିବା କେଶବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ।
ଶାରୀରଂ ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ଦୈଵଂ ଭୂତଭଵଂ ତଥା । ସର୍ଵତ୍ର ଶୁଭଚିତ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମେ ଜାଯେତ କୁତଃ
ସରୀରିକ, ମାନସିକ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରକୃତି ଦୁଃଖ — ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ମନ ଶୁଭ ଅଛି, ସେଠି ଏମିତି କୌଣସି ଦୁଃଖ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଭକ୍ତିରଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । କର୍ତଵ୍ଯା ପଣ୍ଡିତୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଭୂତମଯଂ ହରିମ୍
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ହରି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଉଚିତ।