ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେନ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଯୁଧାଃ । ଉଦ୍ଯତାସ୍ତସ୍ଯ ନାଶାଯ ଦୈତ୍ଯାଃ ଶତସହସ୍ତ୍ରଶଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାରେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଠିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୂଃ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯୁଷ୍ମାକଂ ମଯି ଚାସୌ ଯଥା ସ୍ଥିତଃ । ଦୈତେଯାସ୍ତେନ ସତ୍ଯେନ ମା କ୍ରାମନ୍ତ୍ଵାଯୁଧାନି ମେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛି, ଏହି ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଛୁଇଁନପାରନ୍ତୁ।'
ତତସ୍ତୈଃ ଶତଶୋ ଧୈତ୍ଯୈଃ ସସ୍ତ୍ରୌଘୈରାହତୋଽପି ସନ୍ । ନାଵାପ ଵେଦନାମଲ୍ପାମଭୂଜ୍ଵ ଵୈ ପୁନର୍ନଵଃ
ତାପରେ, ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁନିଥରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ ! ଵିନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ଵୈରିପକ୍ଷସ୍ତଵାଦତଃ । ଅଭଯଂ ତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ମାତିମୂଢ଼ମତିର୍ଭଵ
ହେ ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଫେରିଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଉଛି—ମୂଢ଼ ମନ ଛାଡ଼ି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଅ।
ଭଯଂ ଭଯାନାମପହାରିଣି ସ୍ଥିତେ ମନସ୍ଯନନ୍ତେ ମମ କୁତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ମତେ ଜନ୍ମଜରାନ୍ତକାଦିଭଯାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣଯପଯାନ୍ତି ତାତ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଅନନ୍ତ ମୋ ମନରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୋତେ କେଉଁଠି ଭୟ ରହିବ? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଭୋଭୋଃ ସର୍ପା ! ଦୁରାଚାରମେନମତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମତିମ୍ । ଵିଷଜ୍ଵାଲାକୁଲୈର୍ଵ୍ଵକ୍ତୂଃ ସଦ୍ଯୋ ନଯତ ସଂକ୍ଷଯମ୍
ହେ ସର୍ପମାନେ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ମତି ଥିବା ଲୋକଟିଏ ଖରାପ କାମ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମର ବିଷର ଆଗୁନିରେ ଏହାକୁ ସତ୍ବରେ ନଶ୍ଟ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ସର୍ପାଃ କୁହକାସ୍ତକ୍ଷକାନ୍ଧକାଃ । ଅଦଶନ୍ତ ସମସ୍ତେଷୁ ଗାତ୍ରେଷ୍ଵତିଵିଷୋଲ୍ଵଣାଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, କୁହକ, ତକ୍ଷକ ଓ ଅନ୍ଧକ ନାମକ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଇ କାମଡ଼ିଲେ।
ସ ତ୍ଵାସକ୍ତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦଶ୍ଯମାନୋ ମହୋରଗୈଃ । ନ ଵିଵେଦାତ୍ମନୋ ଗାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଯାହ୍ଲାଦସଂସ୍ଥିତଃ
କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ମରଣର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵିଶୀର୍ଣା ମଣଯଃ ସ୍ଫୁଟନ୍ତି ଫଣେଷୁ ତାପୋ ହୃଦଯେଷୁ କମ୍ପଃ । ନାସ୍ଯ ତ୍ଵଚଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପୀହ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶାଧି ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯତ୍
ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମଣିମାନେ ଫାଟିଗଲା, ହୃଦୟରେ ତାପ ଓ ଶରୀର କମ୍ପିଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର।
ହେ ଦିଗ୍ଗଜାଃ ! ସଙ୍କଟଦନ୍ତମିଶାଵ ! ଧ୍ନତୈନମସ୍ମଦ୍ରିପୁପକ୍ଷଭିନ୍ନମ୍ । ତଜ୍ଜା ଵିନାଶାଯ ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ଯଥାରଣୋଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୋ ହୁତାଶାଃ
ହେ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ହେ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିବା ମହାବଳୀ ହସ୍ତୀମାନେ, ଏହି ଆମ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବାକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ତୁମ ଆକ୍ରମଣ ତାକୁ ଏମିତି ନଶ୍ଟ କରୁ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା କାଠକୁ ଜଳାଇଦିଏ।
ତତଃ ସ ଦିଗ୍ଗଜୈର୍ବାଲୋ ଭୂଭୃଚ୍ଛିଖରସନ୍ନିଭୈଃ । ପାତିତୋ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠ ଵିଷାଣୈରଵପୀଡ଼ିତଃ
ତାପରେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସେଇ ପିଲାକୁ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଫେଲିଲେ ଏବଂ ଦେହକୁ ବିଦ୍ରାବିତ କଲେ।
ସ୍ମରତସ୍ତସ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମିଭଦନ୍ତାଃ ସହସ୍ତ୍ରଶଃ । ଶୀର୍ଣା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ପ୍ରାହ ପିତରଂ ତତଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ହସ୍ତୀର ଦାନ୍ତ ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦନ୍ତା ଗଜାନାଂ କୁଲିଶାଗ୍ରନିଷ୍ଠୁରାଃ ଶୀର୍ଣା ଯଦେତେ ନ ବଲଂ ମମୈତତ୍ । ମହାଵିପତ୍ପାପଵିନାଶନୋଽଯଂ ଜନାର୍ଦନାନୁସ୍ମରଣାନୁଭାଵଃ
ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ବଜ୍ର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି—ଏହା ମୋର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ମହାବିପଦ ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି।
ଜ୍ଵାଲ୍ଯତାମସୁରା ! ଵହ୍ନିରପସର୍ପତ ଦିଗ୍ଗଜାଃ । ଵାଯୋ ସମେଧଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ଵଂ ଦହ୍ମତାମେଷ ପାପକୃତ୍ ମହାକାଷ୍ଠଚ୍ଛନ୍ନମସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ତତଃ । ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଦାନଵା ଵହ୍ନି ଦଦହୁଃ ଖାମିନୋଦିତାଃ
ହେ ଅସୁରମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳାଅ! ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ପଛକୁ ହଟିଯାଅ! ବାୟୁ, ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳାଅ; ଏହି ଅସୁରନାୟକଙ୍କ ପୁଅ, ମହାକାଠ ରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ପାପୀକୁ ଜଳାଅ। ତାପରେ, ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
ତାତୈଷ ଵହ୍ନିଃ ପଵନେରିତୋଽପି ନ ମାଂ ଦହତ୍ଯତ୍ର ସମନ୍ତତୋଽହମ୍ । ପଶ୍ଯାମି ପହ୍ମାସ୍ତରଣାସ୍ତୃତାନି ଶୀତାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଦିଶାଂ ମୁଖାନି
ବାପା, ଏହି ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି ଜଳାଉନାହିଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମବନ ଛିତିଆଯାଇଛି ଦେଖୁଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୀତଳ।
ଅଥ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରୋଚୁର୍ଭାର୍ଗଵସ୍ଯାତ୍ମଜାଦ୍ରିଜାଃ । ପୁରୋହିତା ମହାତ୍ମାନଃ ସାଚମ୍ନା ସଂସ୍ତୂଯ ଵାଗ୍ମିନଃ
ତାପରେ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାତ୍ମା ପୁରୋହିତମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ଦୈତ୍ୟନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ! ନିଯମ୍ଯତାଂ କୋପୋ ବାଲେଽତ୍ର ତନଯେଽନୁଜେ । କୋପୋ ଦେଵନିକାଯେଷୁ ଯତ୍ର ତେ ସଫଲୋ ଯତଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପିଲା, ତୁମର ପୁଅ ଏବଂ ଭାଉଁପାଇଁ ରୋଷ ଦମନ କର; ତୁମ ରୋଷ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗୁ କର, ସେଠାରେ ଏହା ଫଳଦାୟକ ହେବ।
ତଥା ତଥୈନଂ ବାଲଂ ତେ ଶାସିତାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଏହି ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏମାନେ ହେବେ।
ବାଲତ୍ଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଦୋଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯରାଜାସ୍ପଦଂ ଯତଃ । ତତୋଽତ୍ର କୋପମତ୍ଯର୍ଥଂ ଯୋକ୍ତୁମର୍ହସି ନାର୍ଭକେ
ଶିଶୁବୟସ୍ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଧାର, ଦେତ୍ୟରାଜ, ଏହିକାରଣରେ ଏହି ଘଟଣାରେ ଏକ ଶିଶୁପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ହରେଃ ପକ୍ଷମସ୍ମାକଂ ଵଚନାଦ୍ ଯଦି । ତତଃ କୃତ୍ଯାଂ ଵଧାଯାସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମୋ ନିଵର୍ତ୍ତିନୀମ୍
ଯଦି ଆମର କଥାରେ ସେ ହରିଙ୍କ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ମାୟା ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା।
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯରାଜଃ ପୁରୋହିତୈଃ । ଦୈତ୍ଯୈର୍ନିଷ୍କାଶଯାମାସ ପୁତ୍ରଂ ପାଵକସଞ୍ଚଯାତ୍
ପୁରୋହିତମାନେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟରାଜ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅଗ୍ନିସଭାରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।
ତୋ ଗୁରୁଗୃହେ ବାଲଃ ସଵସନ୍ ବାଲଦାନଵାନ୍ । ଅଧ୍ଯାପଯାମାସ ମୁହୁରୁପଦେଶାନ୍ତରେ ଗୁରୋଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଶିଶୁ ଦେତ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ।
ଶ୍ଵୂଯତାଂ ପରମାର୍ଥୋ ମେ ଦୈତେଯା ଦିତିଜାତ୍ମଜାଃ । ନ ଚାନ୍ଯଥୈତନ୍ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ଲୋଭାଦିକାରଣମ୍
ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଦେତ୍ୟମାନେ, ଦିତିର ସନ୍ତାନମାନେ। ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଯାଉନାହିଁ—ଏଠାରେ ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମ ବାଲ୍ଯଂ ତତଃ ସର୍ଵୋ ଜନ୍ତୁଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯୌଵନମ୍ । ଅଵ୍ଯାହତୈଵ ଭଵତି ତତୋଽନୁଦିଵସଂ ଜରା
ଜନ୍ମ ଓ ଶିଶୁବୟସ୍ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାପରେ ଅବିରତ ଭାବେ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ।
ତତଶ୍ଯଚ ମୃତ୍ଯୁମଭ୍ଯେତି ଜନ୍ତୁର୍ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜାଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚୈତଦସ୍ମାକଂ ଭଵତାଂ ତଥା
ଏହା ପରେ, ଦେତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ପହଞ୍ଚେ; ଏହି କଥା ଆମେ ଓ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖୁଛୁ।
ମୃତସ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଭଵତ୍ଯେତଜ୍ଵ ନାନ୍ଯଥା । ଆଗମୋଽଯଂ ତଥା ତତ୍ର ନୋପାଦାନଂ ଵିନୋଦ୍ଭଵଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଏହି ପ୍ରଥା ଚାଲିଆସିଛି, ଏଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ।
ଗର୍ଭଵାସାଦି ଯାଵତ୍ ତୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମୋପପାଦନମ୍ । ସମସ୍ତାଵସ୍ଥକଂ ତାଵଦୂ ଦୁଃ ଖମେଵାଵଗମ୍ଯତାମ୍
ଗର୍ଭବାସ ଆଦିଠାରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାକୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁତୂତୃଷଅମୋପଶମଂ ତଦୂଚ୍ଛୀତାଦ୍ଯୁ ପଶମଂ ସୁଖମ୍ । ମନ୍ଯତେ ବାଲବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାଦୂ ଦୁଃ ଖମେଵ ହି ତତ୍ ପୁନଃ
କ୍ଷୁଧା ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଶାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଶିଶୁମନ ଲୋକେ ସୁଖ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଆସଲେ ଦୁଃଖ ଅଟୁଟ।
ଅତ୍ଯନ୍ତସ୍ତିମିତାଙ୍ଗାନାଂ ଵ୍ଯାଯାମେନ ସୁଖୈଷିଣାମ୍ । ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନାଵୃତାକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରହାରୋଽପି ସୂଖାଯତେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଏକଦମ ଅଚଳ, ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରିକ କ୍ରିୟାରେ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭ୍ରମରେ ଢାକାଯାଇଛି—ସେମାନେ ଆଘାତକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି।
କ ଶରୀରମଶେଷାଣାଂ ଶ୍ଲୈଷ୍ମାଦୀନାଂ ମହାଚଯଃ । କ କାନ୍ତି-ଶୋଭା-ଶୌରଭ୍ଯ-କମନୀଯାଦଯୋ ଗୁଣାଃ
ଏହି ଶରୀର କ’ଣ, କେବଳ କଫ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏକ ଢେର। ଏହାର କ’ଣ ରୂପ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସୁଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଆକର୍ଷଣ?