ନ ଶହ୍ଦଗୋଚରେ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିଧ୍ଯେଯଂ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯତୋ ଯଶ୍ଵ ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଯାହାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।
ପରମେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞୋଽଜ୍ଞ ! କିମନ୍ଯୋ ମଯଯଵସ୍ଥିତେ । ତଵାସ୍ତି ମର୍ତ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀଷି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ! ମାୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ କିଏ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ? ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହି, ମୃତ୍ୟୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ!
ନ କେଵଲଂ ତାତ ! ମମ ପ୍ରଜାନାଂ ସ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋ ଭଵତଶ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଧାତା ଵିଧାତା ପରମେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦ କୋପଂ କୁରୁଷେ କିମର୍ଥମ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କର, କାହିଁକି ରାଗ କରୁଛ?
ପ୍ରଵିଚଷ୍ଟଃ କୋଽସ୍ଯ ହ୍ଟଦଯେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେରତିପାପକୃତ୍ । ଯେନେଦୃଶାନ୍ଯସାଧୂନି ଵଦତ୍ଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କିଏ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି?
ନ କେଵଲଂ ମଦୂହ୍ଟଦଯଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁ--ରାକ୍ରମ୍ଯ ଲୋକାନ୍ ସକଲାନଵସ୍ଥିତଃ । ସ ମାଂ ତ୍ଵଦାଦୀଂଶ୍ଚ ପିତଃ ! ସମସ୍ତାନ୍ ସମସ୍ତଚେଷ୍ଟାସୁ ଯୁନକ୍ତି ସର୍ଵଗଃ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋ ହୃଦୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ଆମେ, ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି।
ନିଷ୍କାମ୍ଯତାମଯଂ ଦୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ଯତାଞ୍ଚ ଗୁରୋଗୃ ହେ । ଯୋଜିତୋ ଦୁର୍ମ୍ମତିଃ କେନ ଵିପକ୍ଷଵିତଥସ୍ତୁତୌ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରଖି ଶାସନ କର; କିଏ ଏହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ତଦା ଦୈତ୍ଯୈର୍ନୀତୋ ଗୁରୁଗୃହଂ ପୁନଃ । ଜଗ୍ରାହ ଵିଦ୍ଯାମନିଶଂ ଗୁରୁଶୁଶ୍ଵୂ ଷଣୋଦ୍ଯତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉତ୍ସାହରେ ଶିକ୍ଷା ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଲେ।
କାଲେଽତୀତେ ଚ ମହତି ପ୍ରହ୍ଲାଦମସୁରେଶ୍ଵରଃ । ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ର ! ଗାଧ କାଚିତ୍ ପ୍ରଗୀଯତାମ୍
ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଅସୁରମହାରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ପୁଅ! ତୁମେ ଶିଖିଥିବା କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼।'
ଯତଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଯତଶ୍ଚୈତଜ୍ଵରାଚରମ୍ । କାରଣାଂ ସକଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସ ନୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ଆସିଛି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଆମପ୍ରତି କୃପା କରୁନ୍ତୁ।
ଦୁରାତ୍ମା ଵଧ୍ଯତାମେଷ ନନିନାର୍ଥୋଽସ୍ତି ଜୀଵତା । ଖପକ୍ଷହାନିକର୍ତ୍ତୃ ତ୍ଵାଦ ଯଃ କୁଲାଙ୍ଗାରତାଂ ଗତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟବନ୍ତିକୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ପକ୍ଷ କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଅପମାନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେନ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଯୁଧାଃ । ଉଦ୍ଯତାସ୍ତସ୍ଯ ନାଶାଯ ଦୈତ୍ଯାଃ ଶତସହସ୍ତ୍ରଶଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାରେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଠିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୂଃ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯୁଷ୍ମାକଂ ମଯି ଚାସୌ ଯଥା ସ୍ଥିତଃ । ଦୈତେଯାସ୍ତେନ ସତ୍ଯେନ ମା କ୍ରାମନ୍ତ୍ଵାଯୁଧାନି ମେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛି, ଏହି ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଛୁଇଁନପାରନ୍ତୁ।'
ତତସ୍ତୈଃ ଶତଶୋ ଧୈତ୍ଯୈଃ ସସ୍ତ୍ରୌଘୈରାହତୋଽପି ସନ୍ । ନାଵାପ ଵେଦନାମଲ୍ପାମଭୂଜ୍ଵ ଵୈ ପୁନର୍ନଵଃ
ତାପରେ, ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁନିଥରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ ! ଵିନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ଵୈରିପକ୍ଷସ୍ତଵାଦତଃ । ଅଭଯଂ ତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ମାତିମୂଢ଼ମତିର୍ଭଵ
ହେ ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଫେରିଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଉଛି—ମୂଢ଼ ମନ ଛାଡ଼ି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଅ।
ଭଯଂ ଭଯାନାମପହାରିଣି ସ୍ଥିତେ ମନସ୍ଯନନ୍ତେ ମମ କୁତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ମତେ ଜନ୍ମଜରାନ୍ତକାଦିଭଯାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣଯପଯାନ୍ତି ତାତ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଅନନ୍ତ ମୋ ମନରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୋତେ କେଉଁଠି ଭୟ ରହିବ? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଭୋଭୋଃ ସର୍ପା ! ଦୁରାଚାରମେନମତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମତିମ୍ । ଵିଷଜ୍ଵାଲାକୁଲୈର୍ଵ୍ଵକ୍ତୂଃ ସଦ୍ଯୋ ନଯତ ସଂକ୍ଷଯମ୍
ହେ ସର୍ପମାନେ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ମତି ଥିବା ଲୋକଟିଏ ଖରାପ କାମ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମର ବିଷର ଆଗୁନିରେ ଏହାକୁ ସତ୍ବରେ ନଶ୍ଟ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ସର୍ପାଃ କୁହକାସ୍ତକ୍ଷକାନ୍ଧକାଃ । ଅଦଶନ୍ତ ସମସ୍ତେଷୁ ଗାତ୍ରେଷ୍ଵତିଵିଷୋଲ୍ଵଣାଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, କୁହକ, ତକ୍ଷକ ଓ ଅନ୍ଧକ ନାମକ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଇ କାମଡ଼ିଲେ।
ସ ତ୍ଵାସକ୍ତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦଶ୍ଯମାନୋ ମହୋରଗୈଃ । ନ ଵିଵେଦାତ୍ମନୋ ଗାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଯାହ୍ଲାଦସଂସ୍ଥିତଃ
କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ମରଣର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵିଶୀର୍ଣା ମଣଯଃ ସ୍ଫୁଟନ୍ତି ଫଣେଷୁ ତାପୋ ହୃଦଯେଷୁ କମ୍ପଃ । ନାସ୍ଯ ତ୍ଵଚଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପୀହ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶାଧି ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯତ୍
ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମଣିମାନେ ଫାଟିଗଲା, ହୃଦୟରେ ତାପ ଓ ଶରୀର କମ୍ପିଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର।
ହେ ଦିଗ୍ଗଜାଃ ! ସଙ୍କଟଦନ୍ତମିଶାଵ ! ଧ୍ନତୈନମସ୍ମଦ୍ରିପୁପକ୍ଷଭିନ୍ନମ୍ । ତଜ୍ଜା ଵିନାଶାଯ ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ଯଥାରଣୋଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୋ ହୁତାଶାଃ
ହେ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ହେ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିବା ମହାବଳୀ ହସ୍ତୀମାନେ, ଏହି ଆମ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବାକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ତୁମ ଆକ୍ରମଣ ତାକୁ ଏମିତି ନଶ୍ଟ କରୁ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା କାଠକୁ ଜଳାଇଦିଏ।
ତତଃ ସ ଦିଗ୍ଗଜୈର୍ବାଲୋ ଭୂଭୃଚ୍ଛିଖରସନ୍ନିଭୈଃ । ପାତିତୋ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠ ଵିଷାଣୈରଵପୀଡ଼ିତଃ
ତାପରେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସେଇ ପିଲାକୁ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଫେଲିଲେ ଏବଂ ଦେହକୁ ବିଦ୍ରାବିତ କଲେ।
ସ୍ମରତସ୍ତସ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମିଭଦନ୍ତାଃ ସହସ୍ତ୍ରଶଃ । ଶୀର୍ଣା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ପ୍ରାହ ପିତରଂ ତତଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ହସ୍ତୀର ଦାନ୍ତ ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦନ୍ତା ଗଜାନାଂ କୁଲିଶାଗ୍ରନିଷ୍ଠୁରାଃ ଶୀର୍ଣା ଯଦେତେ ନ ବଲଂ ମମୈତତ୍ । ମହାଵିପତ୍ପାପଵିନାଶନୋଽଯଂ ଜନାର୍ଦନାନୁସ୍ମରଣାନୁଭାଵଃ
ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ବଜ୍ର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି—ଏହା ମୋର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ମହାବିପଦ ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି।
ଜ୍ଵାଲ୍ଯତାମସୁରା ! ଵହ୍ନିରପସର୍ପତ ଦିଗ୍ଗଜାଃ । ଵାଯୋ ସମେଧଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ଵଂ ଦହ୍ମତାମେଷ ପାପକୃତ୍ ମହାକାଷ୍ଠଚ୍ଛନ୍ନମସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତଂ ତତଃ । ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଦାନଵା ଵହ୍ନି ଦଦହୁଃ ଖାମିନୋଦିତାଃ
ହେ ଅସୁରମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳାଅ! ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ପଛକୁ ହଟିଯାଅ! ବାୟୁ, ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳାଅ; ଏହି ଅସୁରନାୟକଙ୍କ ପୁଅ, ମହାକାଠ ରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ପାପୀକୁ ଜଳାଅ। ତାପରେ, ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
ତାତୈଷ ଵହ୍ନିଃ ପଵନେରିତୋଽପି ନ ମାଂ ଦହତ୍ଯତ୍ର ସମନ୍ତତୋଽହମ୍ । ପଶ୍ଯାମି ପହ୍ମାସ୍ତରଣାସ୍ତୃତାନି ଶୀତାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣି ଦିଶାଂ ମୁଖାନି
ବାପା, ଏହି ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି ଜଳାଉନାହିଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମବନ ଛିତିଆଯାଇଛି ଦେଖୁଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୀତଳ।
ଅଥ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରୋଚୁର୍ଭାର୍ଗଵସ୍ଯାତ୍ମଜାଦ୍ରିଜାଃ । ପୁରୋହିତା ମହାତ୍ମାନଃ ସାଚମ୍ନା ସଂସ୍ତୂଯ ଵାଗ୍ମିନଃ
ତାପରେ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାତ୍ମା ପୁରୋହିତମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ଦୈତ୍ୟନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ! ନିଯମ୍ଯତାଂ କୋପୋ ବାଲେଽତ୍ର ତନଯେଽନୁଜେ । କୋପୋ ଦେଵନିକାଯେଷୁ ଯତ୍ର ତେ ସଫଲୋ ଯତଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପିଲା, ତୁମର ପୁଅ ଏବଂ ଭାଉଁପାଇଁ ରୋଷ ଦମନ କର; ତୁମ ରୋଷ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗୁ କର, ସେଠାରେ ଏହା ଫଳଦାୟକ ହେବ।
ତଥା ତଥୈନଂ ବାଲଂ ତେ ଶାସିତାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଏହି ପିଲାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏମାନେ ହେବେ।
ବାଲତ୍ଵଂ ସର୍ଵ୍ଵଦୋଷାଣାଂ ଦୈତ୍ଯରାଜାସ୍ପଦଂ ଯତଃ । ତତୋଽତ୍ର କୋପମତ୍ଯର୍ଥଂ ଯୋକ୍ତୁମର୍ହସି ନାର୍ଭକେ
ଶିଶୁବୟସ୍ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଧାର, ଦେତ୍ୟରାଜ, ଏହିକାରଣରେ ଏହି ଘଟଣାରେ ଏକ ଶିଶୁପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ହରେଃ ପକ୍ଷମସ୍ମାକଂ ଵଚନାଦ୍ ଯଦି । ତତଃ କୃତ୍ଯାଂ ଵଧାଯାସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମୋ ନିଵର୍ତ୍ତିନୀମ୍
ଯଦି ଆମର କଥାରେ ସେ ହରିଙ୍କ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ମାୟା ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା।