ପାଦପ୍ରଣାମାଵନତଂ ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପିତା ସୁତମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରହ୍ଲାଦମମିତୋଜସମ୍
ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇଥିବା ପୁଅକୁ ଉଠାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଠଯତାଂ ଭଵତା ଵତ୍ସ ! ସାରଭୂତଂ ସୁଭାଷିତମ୍ । କାଲେନୈତାଵତା ଯତ୍ ତେ ସଦୋଦ୍ଯୁ କ୍ତନେ ଶିକ୍ଷିତମ୍
ବତ୍ସ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାଠ ପଢ଼ିଛ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କଣ ଏହି ସମୟରେ ଶିଖିଛ?
ଶ୍ଵୂଯତାଂ ତାତ ! ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାରଭୂତଂ ତଵାଜ୍ଞଯା । ସମାହିତମନା ଭୂତ୍ଵା ଯନ୍ମେ ଚେତସ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଶୁଣ, ପୁଅ! ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଲ, ମୁଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କହିବି।
ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମଜମଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପ୍ରଣାତୋଽସ୍ମି ମହାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵ୍ଵକାରଣକାରଣମ୍
ଯିଏ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଜନ୍ମହୀନ, ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଅଚଳ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ନିଶମ୍ଯ ଦୈନ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତଦୂଗୁରୁଂ ପ୍ରାହ ସ୍ଫୁରିତାଧରପଲ୍ଲଵଃ
ଏପରି ଶୁଣି, ଦାୟିତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହେଲା, ସେ ପୁଅର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଓଠ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ! କିମେତତ୍ ତେ ଵିପକ୍ଷସ୍ତୁତିସହିତମ୍ । ଅସାରଂ ଗ୍ରାହିତୋ ବାଲୋ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦୁର୍ମତେ !
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମର ଠକ! ଏହି ଶତ୍ରୁ ସ୍ତୁତି ଭରା କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଏହି ଶିଶୁକୁ ତୁମେ ମିଛ ଦିଗରେ ନେଇଯାଉଛ, ମୂଢ଼!
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ! ନ କୋପସ୍ଯ ଵଶମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି । ମମୋପଦେଶଜନିତଂ ନାଯଂ ଵଦତି ତେ ସୁତଃ
ଦାୟିତ୍ୟରାଜ! ତୁମେ ରାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପୁଅ ଯାହା କହୁଛି, ସେଟି ମୋ ଶିଖ୍ୟା ନୁହେଁ।
ଅନୁଶାସ୍ତୋସି କେନେଦୃଗୁ ଵତ୍ସ ! ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥ୍ଯତାମ୍ । ମମୋପଦିଷ୍ଟ ନେତ୍ଯେଷ ପ୍ରବ୍ରଵୀତି ଗୁରୁସ୍ତଵ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ପୁଅ! କିଏ ଏବଂ କିପରି ତୁମକୁ ଏହିପରି ଶିଖାଇଛି? ଏହା ମୋ ଶିଖ୍ୟା ନୁହେଁ ବୋଲି ତୁମ ଗୁରୁ କହୁଛନ୍ତି।
ଶାସ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁରଶେଷସ୍ଯ ଜଗତୋ ଯୋ ହ୍ଟଦି ସ୍ଥିତଃ । ତମୃତେ ପରମାତ୍ମାନଂ ତାତ ! କଃ କେନ ଶାସ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଶାସକ ଓ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଛଡ଼ି, ପ୍ରଭୁ! କିଏ କାହାକୁ ଶିଖାଇପାରିବ?
କୋଽଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ ! ଯଂ ବ୍ରଵୀଷି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଜଗତାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯେହ ପୁରତଃ ପ୍ରସଭଂ ମମ
ମୂଢ଼! ଏହି ବିଷ୍ଣୁ କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୁନିପୁନି ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ମୋତେ ଦେଖାଇ, ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ?
ନ ଶହ୍ଦଗୋଚରେ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିଧ୍ଯେଯଂ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯତୋ ଯଶ୍ଵ ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଯାହାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।
ପରମେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞୋଽଜ୍ଞ ! କିମନ୍ଯୋ ମଯଯଵସ୍ଥିତେ । ତଵାସ୍ତି ମର୍ତ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀଷି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ! ମାୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ କିଏ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ? ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହି, ମୃତ୍ୟୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ!
ନ କେଵଲଂ ତାତ ! ମମ ପ୍ରଜାନାଂ ସ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋ ଭଵତଶ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଧାତା ଵିଧାତା ପରମେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦ କୋପଂ କୁରୁଷେ କିମର୍ଥମ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କର, କାହିଁକି ରାଗ କରୁଛ?
ପ୍ରଵିଚଷ୍ଟଃ କୋଽସ୍ଯ ହ୍ଟଦଯେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେରତିପାପକୃତ୍ । ଯେନେଦୃଶାନ୍ଯସାଧୂନି ଵଦତ୍ଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କିଏ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି?
ନ କେଵଲଂ ମଦୂହ୍ଟଦଯଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁ--ରାକ୍ରମ୍ଯ ଲୋକାନ୍ ସକଲାନଵସ୍ଥିତଃ । ସ ମାଂ ତ୍ଵଦାଦୀଂଶ୍ଚ ପିତଃ ! ସମସ୍ତାନ୍ ସମସ୍ତଚେଷ୍ଟାସୁ ଯୁନକ୍ତି ସର୍ଵଗଃ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋ ହୃଦୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ଆମେ, ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି।
ନିଷ୍କାମ୍ଯତାମଯଂ ଦୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ଯତାଞ୍ଚ ଗୁରୋଗୃ ହେ । ଯୋଜିତୋ ଦୁର୍ମ୍ମତିଃ କେନ ଵିପକ୍ଷଵିତଥସ୍ତୁତୌ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରଖି ଶାସନ କର; କିଏ ଏହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ତଦା ଦୈତ୍ଯୈର୍ନୀତୋ ଗୁରୁଗୃହଂ ପୁନଃ । ଜଗ୍ରାହ ଵିଦ୍ଯାମନିଶଂ ଗୁରୁଶୁଶ୍ଵୂ ଷଣୋଦ୍ଯତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉତ୍ସାହରେ ଶିକ୍ଷା ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଲେ।
କାଲେଽତୀତେ ଚ ମହତି ପ୍ରହ୍ଲାଦମସୁରେଶ୍ଵରଃ । ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ର ! ଗାଧ କାଚିତ୍ ପ୍ରଗୀଯତାମ୍
ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଅସୁରମହାରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ପୁଅ! ତୁମେ ଶିଖିଥିବା କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼।'
ଯତଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଯତଶ୍ଚୈତଜ୍ଵରାଚରମ୍ । କାରଣାଂ ସକଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସ ନୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ଆସିଛି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଆମପ୍ରତି କୃପା କରୁନ୍ତୁ।
ଦୁରାତ୍ମା ଵଧ୍ଯତାମେଷ ନନିନାର୍ଥୋଽସ୍ତି ଜୀଵତା । ଖପକ୍ଷହାନିକର୍ତ୍ତୃ ତ୍ଵାଦ ଯଃ କୁଲାଙ୍ଗାରତାଂ ଗତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟବନ୍ତିକୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ପକ୍ଷ କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଅପମାନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେନ ପ୍ରଗୃହୀତମହାଯୁଧାଃ । ଉଦ୍ଯତାସ୍ତସ୍ଯ ନାଶାଯ ଦୈତ୍ଯାଃ ଶତସହସ୍ତ୍ରଶଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ହଜାର ହଜାରେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉଠିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୂଃ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯୁଷ୍ମାକଂ ମଯି ଚାସୌ ଯଥା ସ୍ଥିତଃ । ଦୈତେଯାସ୍ତେନ ସତ୍ଯେନ ମା କ୍ରାମନ୍ତ୍ଵାଯୁଧାନି ମେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛି, ଏହି ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଛୁଇଁନପାରନ୍ତୁ।'
ତତସ୍ତୈଃ ଶତଶୋ ଧୈତ୍ଯୈଃ ସସ୍ତ୍ରୌଘୈରାହତୋଽପି ସନ୍ । ନାଵାପ ଵେଦନାମଲ୍ପାମଭୂଜ୍ଵ ଵୈ ପୁନର୍ନଵଃ
ତାପରେ, ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁନିଥରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ ! ଵିନିଵର୍ତ୍ତସ୍ଵ ଵୈରିପକ୍ଷସ୍ତଵାଦତଃ । ଅଭଯଂ ତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ମାତିମୂଢ଼ମତିର୍ଭଵ
ହେ ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଫେରିଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଉଛି—ମୂଢ଼ ମନ ଛାଡ଼ି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଅ।
ଭଯଂ ଭଯାନାମପହାରିଣି ସ୍ଥିତେ ମନସ୍ଯନନ୍ତେ ମମ କୁତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ମତେ ଜନ୍ମଜରାନ୍ତକାଦିଭଯାନି ସର୍ଵ୍ଵାଣଯପଯାନ୍ତି ତାତ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଅନନ୍ତ ମୋ ମନରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୋତେ କେଉଁଠି ଭୟ ରହିବ? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଭୋଭୋଃ ସର୍ପା ! ଦୁରାଚାରମେନମତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମତିମ୍ । ଵିଷଜ୍ଵାଲାକୁଲୈର୍ଵ୍ଵକ୍ତୂଃ ସଦ୍ଯୋ ନଯତ ସଂକ୍ଷଯମ୍
ହେ ସର୍ପମାନେ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ମତି ଥିବା ଲୋକଟିଏ ଖରାପ କାମ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମର ବିଷର ଆଗୁନିରେ ଏହାକୁ ସତ୍ବରେ ନଶ୍ଟ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ସର୍ପାଃ କୁହକାସ୍ତକ୍ଷକାନ୍ଧକାଃ । ଅଦଶନ୍ତ ସମସ୍ତେଷୁ ଗାତ୍ରେଷ୍ଵତିଵିଷୋଲ୍ଵଣାଃ
ଏଭଳି ଆଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, କୁହକ, ତକ୍ଷକ ଓ ଅନ୍ଧକ ନାମକ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଇ କାମଡ଼ିଲେ।
ସ ତ୍ଵାସକ୍ତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦଶ୍ଯମାନୋ ମହୋରଗୈଃ । ନ ଵିଵେଦାତ୍ମନୋ ଗାତ୍ରଂ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଯାହ୍ଲାଦସଂସ୍ଥିତଃ
କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ମରଣର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ରହିଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଵିଶୀର୍ଣା ମଣଯଃ ସ୍ଫୁଟନ୍ତି ଫଣେଷୁ ତାପୋ ହୃଦଯେଷୁ କମ୍ପଃ । ନାସ୍ଯ ତ୍ଵଚଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପୀହ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶାଧି ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯତ୍
ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମଣିମାନେ ଫାଟିଗଲା, ହୃଦୟରେ ତାପ ଓ ଶରୀର କମ୍ପିଲା; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର।
ହେ ଦିଗ୍ଗଜାଃ ! ସଙ୍କଟଦନ୍ତମିଶାଵ ! ଧ୍ନତୈନମସ୍ମଦ୍ରିପୁପକ୍ଷଭିନ୍ନମ୍ । ତଜ୍ଜା ଵିନାଶାଯ ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ଯଥାରଣୋଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୋ ହୁତାଶାଃ
ହେ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ହେ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିବା ମହାବଳୀ ହସ୍ତୀମାନେ, ଏହି ଆମ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବାକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ତୁମ ଆକ୍ରମଣ ତାକୁ ଏମିତି ନଶ୍ଟ କରୁ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା କାଠକୁ ଜଳାଇଦିଏ।