ଦିତେଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୁରା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵଶମାନିନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦର୍ପିତଃ
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତିନି ଲୋକକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଥିଲେ।
ଇନ୍ଦତ୍ଵମକରୋଦୂ ଦୈତ୍ଯଃ ସ ଚାସୀତ୍ ସଵିତା ସ୍ଵଯମ୍ । ଵାଯୁରଗ୍ରିରପାଂ ନାଥଃ ସୋମସ୍ଚାଭୂନୂମହାସୁରଃ
ସେ ଦୈତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ, ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏହି ମହାସୁର ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳର ନାଥ ଓ ସୋମ ମଧ୍ୟ ହେଇଥିଲେ।
ଧନାନାମଧିପଃ ସୋଽଭୂତ୍ ସ ଏଵାସୀତ୍ ଖଯଂ ଯମଃ । ଯଜ୍ଞଭାଗାନଶେଷାଂସ୍ତୁ ସ ସ୍ଵଯଂ ବୁଭୁଜେଽସୁରଃ
ସେ ଧନର ମାଲିକ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ଯମ ମଧ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ଦୈତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ।
ଦେଵାଃ ସର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତତୂତ୍ରାସାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ । ଵିଚେରୁରଵନୌ ସର୍ଵଂ ବିବ୍ରାଣା ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡି ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଜିତାଵ ତ୍ରିଭୁଵ୍ରନଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଦର୍ପିତଃ । ଉପଗୀଯାମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ ପ୍ରିଯାନ୍
ତିନି ଲୋକ ଜିତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନର ଗର୍ବରେ ଥିବା ସେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ପାନାସକ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ହିରଣଂଯକଶିପୁ ତଦା । ଉପାସାଞ୍ଚକିରେ ସର୍ଵ୍ଵୈ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵପନ୍ନଗାଃ
ସେ ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଅଵାଦଯଞ୍ଜଗୁଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଜଯଶବ୍ଦାନଥାପରେ । ଦୈତ୍ଯରାଜସ୍ଯ ପୁରତଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସିଦ୍ଧା ମୁଦନ୍ଵିତାଃ
କେହି ବାଦ୍ୟ ମାଡ଼ୁଥିଲେ, କେହି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରନୃତ୍ଯାପ୍ସରସି ସ୍ଫଟିକାଭ୍ରମଯେଽମୁରଃ । ପପୌ ପାନଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାସାଦେ ସୁମନୋହରେ
ସେଠି, ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ଫଟିକ ମଞ୍ଚରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏହି ମହାସୁର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ମହଳରେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନାମ ନାମତଃ । ପପାଠ ବାଲପାଠଯାନି ଗୁରୁଗେହେ ଗତୋଽର୍ଭକଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ମହାଭାଗ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମକ, ଶିଶୁବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ଶିକ୍ଷା ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ଏକଦା ତୁସ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ଜଗାମ ଗୁରୁଣା ସହ । ପାନାସକ୍ତସ୍ଯ ପୁରତଃ ପିତୁର୍ଦୈତ୍ଯପତେସ୍ତଦା
ଏକଦିନ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲଗ୍ନ ଦୈତ୍ୟପତି ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।
ପାଦପ୍ରଣାମାଵନତଂ ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପିତା ସୁତମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରହ୍ଲାଦମମିତୋଜସମ୍
ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇଥିବା ପୁଅକୁ ଉଠାଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଠଯତାଂ ଭଵତା ଵତ୍ସ ! ସାରଭୂତଂ ସୁଭାଷିତମ୍ । କାଲେନୈତାଵତା ଯତ୍ ତେ ସଦୋଦ୍ଯୁ କ୍ତନେ ଶିକ୍ଷିତମ୍
ବତ୍ସ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାଠ ପଢ଼ିଛ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କଣ ଏହି ସମୟରେ ଶିଖିଛ?
ଶ୍ଵୂଯତାଂ ତାତ ! ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାରଭୂତଂ ତଵାଜ୍ଞଯା । ସମାହିତମନା ଭୂତ୍ଵା ଯନ୍ମେ ଚେତସ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଶୁଣ, ପୁଅ! ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଲ, ମୁଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କହିବି।
ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମଜମଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପ୍ରଣାତୋଽସ୍ମି ମହାତ୍ମାନଂ ସର୍ଵ୍ଵକାରଣକାରଣମ୍
ଯିଏ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଜନ୍ମହୀନ, ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଅଚଳ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ନିଶମ୍ଯ ଦୈନ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତଦୂଗୁରୁଂ ପ୍ରାହ ସ୍ଫୁରିତାଧରପଲ୍ଲଵଃ
ଏପରି ଶୁଣି, ଦାୟିତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହେଲା, ସେ ପୁଅର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଓଠ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ! କିମେତତ୍ ତେ ଵିପକ୍ଷସ୍ତୁତିସହିତମ୍ । ଅସାରଂ ଗ୍ରାହିତୋ ବାଲୋ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦୁର୍ମତେ !
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମର ଠକ! ଏହି ଶତ୍ରୁ ସ୍ତୁତି ଭରା କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଏହି ଶିଶୁକୁ ତୁମେ ମିଛ ଦିଗରେ ନେଇଯାଉଛ, ମୂଢ଼!
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ! ନ କୋପସ୍ଯ ଵଶମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି । ମମୋପଦେଶଜନିତଂ ନାଯଂ ଵଦତି ତେ ସୁତଃ
ଦାୟିତ୍ୟରାଜ! ତୁମେ ରାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ପୁଅ ଯାହା କହୁଛି, ସେଟି ମୋ ଶିଖ୍ୟା ନୁହେଁ।
ଅନୁଶାସ୍ତୋସି କେନେଦୃଗୁ ଵତ୍ସ ! ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥ୍ଯତାମ୍ । ମମୋପଦିଷ୍ଟ ନେତ୍ଯେଷ ପ୍ରବ୍ରଵୀତି ଗୁରୁସ୍ତଵ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ପୁଅ! କିଏ ଏବଂ କିପରି ତୁମକୁ ଏହିପରି ଶିଖାଇଛି? ଏହା ମୋ ଶିଖ୍ୟା ନୁହେଁ ବୋଲି ତୁମ ଗୁରୁ କହୁଛନ୍ତି।
ଶାସ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁରଶେଷସ୍ଯ ଜଗତୋ ଯୋ ହ୍ଟଦି ସ୍ଥିତଃ । ତମୃତେ ପରମାତ୍ମାନଂ ତାତ ! କଃ କେନ ଶାସ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଶାସକ ଓ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଛଡ଼ି, ପ୍ରଭୁ! କିଏ କାହାକୁ ଶିଖାଇପାରିବ?
କୋଽଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ ! ଯଂ ବ୍ରଵୀଷି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଜଗତାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯେହ ପୁରତଃ ପ୍ରସଭଂ ମମ
ମୂଢ଼! ଏହି ବିଷ୍ଣୁ କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୁନିପୁନି ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ମୋତେ ଦେଖାଇ, ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ?
ନ ଶହ୍ଦଗୋଚରେ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିଧ୍ଯେଯଂ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯତୋ ଯଶ୍ଵ ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଯାହାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।
ପରମେଶ୍ଵରସଂଜ୍ଞୋଽଜ୍ଞ ! କିମନ୍ଯୋ ମଯଯଵସ୍ଥିତେ । ତଵାସ୍ତି ମର୍ତ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀଷି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ! ମାୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ କିଏ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ? ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହି, ମୃତ୍ୟୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ!
ନ କେଵଲଂ ତାତ ! ମମ ପ୍ରଜାନାଂ ସ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋ ଭଵତଶ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଧାତା ଵିଧାତା ପରମେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦ କୋପଂ କୁରୁଷେ କିମର୍ଥମ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମୂଳ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କର, କାହିଁକି ରାଗ କରୁଛ?
ପ୍ରଵିଚଷ୍ଟଃ କୋଽସ୍ଯ ହ୍ଟଦଯେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେରତିପାପକୃତ୍ । ଯେନେଦୃଶାନ୍ଯସାଧୂନି ଵଦତ୍ଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କିଏ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି?
ନ କେଵଲଂ ମଦୂହ୍ଟଦଯଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁ--ରାକ୍ରମ୍ଯ ଲୋକାନ୍ ସକଲାନଵସ୍ଥିତଃ । ସ ମାଂ ତ୍ଵଦାଦୀଂଶ୍ଚ ପିତଃ ! ସମସ୍ତାନ୍ ସମସ୍ତଚେଷ୍ଟାସୁ ଯୁନକ୍ତି ସର୍ଵଗଃ
ପିତା! ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋ ହୃଦୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ଆମେ, ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି।
ନିଷ୍କାମ୍ଯତାମଯଂ ଦୁଷ୍ଟଃ ଶାସ୍ଯତାଞ୍ଚ ଗୁରୋଗୃ ହେ । ଯୋଜିତୋ ଦୁର୍ମ୍ମତିଃ କେନ ଵିପକ୍ଷଵିତଥସ୍ତୁତୌ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରଖି ଶାସନ କର; କିଏ ଏହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ତଦା ଦୈତ୍ଯୈର୍ନୀତୋ ଗୁରୁଗୃହଂ ପୁନଃ । ଜଗ୍ରାହ ଵିଦ୍ଯାମନିଶଂ ଗୁରୁଶୁଶ୍ଵୂ ଷଣୋଦ୍ଯତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦାୟିତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉତ୍ସାହରେ ଶିକ୍ଷା ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଲେ।
କାଲେଽତୀତେ ଚ ମହତି ପ୍ରହ୍ଲାଦମସୁରେଶ୍ଵରଃ । ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ର ! ଗାଧ କାଚିତ୍ ପ୍ରଗୀଯତାମ୍
ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଅସୁରମହାରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ପୁଅ! ତୁମେ ଶିଖିଥିବା କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼।'
ଯତଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଯତଶ୍ଚୈତଜ୍ଵରାଚରମ୍ । କାରଣାଂ ସକଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସ ନୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ଆସିଛି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଆମପ୍ରତି କୃପା କରୁନ୍ତୁ।
ଦୁରାତ୍ମା ଵଧ୍ଯତାମେଷ ନନିନାର୍ଥୋଽସ୍ତି ଜୀଵତା । ଖପକ୍ଷହାନିକର୍ତ୍ତୃ ତ୍ଵାଦ ଯଃ କୁଲାଙ୍ଗାରତାଂ ଗତଃ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟବନ୍ତିକୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ପକ୍ଷ କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସେ ପରିବାରର ଅପମାନ ହୋଇଯାଇଛି।