ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଦୀପିତୋ ଵହ୍ନିଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗୋପଚିତୋ ଦ୍ଵିଜ । ନ ଦଦାହ ଚ ଯଂ ଵିପ୍ର ଵାସୁଦେଵ ହୃଦି ସ୍ଥିତେ ॥ ୧,୧୫.
ଦୈତ୍ୟରାଜ ଜଣାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଜଳାଇପାରିଲାନି, କାରଣ ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିଲେ।
ମହାର୍ଣଵାନ୍ତଃ ସଲିଲେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚଲତୋ ମହୀ । ଚଚାଲ ଚଲତା ଯସ୍ଯ ପାଶବଦ୍ଧସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ ୧,୧୫.
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ବାନ୍ଧିଦିଆ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯେତେବେଳେ ହେଲେ, ସେ ସେଠାରେ ଚଳିଥିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ହଲିଗଲା।
ନ ଭିନ୍ନଂ ଵିଵିଧୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଯସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପାତିତୈଃ । ଶରୀରମଦ୍ରିକଠିନଂ ସର୍ଵତ୍ରାଚ୍ଯୁତଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ପରି କଠିନ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଲଗିଥିଲାବୋଲି, ତାଙ୍କ ଶରୀର କେବେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
ଵିଷାନଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲମୁଖା ଯସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ନାନ୍ତାଯ ସର୍ପପତଯୋ ବଭୂଵୁରୁରୁତେଜସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିବା ସର୍ପମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ବିଷାଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଶୈଲୈରାକ୍ରାନ୍ତଦେହୋପି ଯଃ ସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ନାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣଦଂଶିତଃ ॥ ୧,୧୫.
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁସ୍ମୃତିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଲଗିଥିଲାବୋଲି, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପତନ୍ତମୁଚ୍ଚାଦଵନିର୍ଯମୁପେତ୍ଯ ମହାମତିମ୍ । ଦଧାର ଦୈତ୍ଯପତିନା କ୍ଷିପ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗନିଵାସିନା ॥ ୧,୧୫.
ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ ବେଳେ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେତ୍ୟପତି ଧରି ରଖିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯ ସଶୋଷକୋ ଵାଯୁର୍ଦେହେ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଯୋଜିତଃ । ଅଵାପ ସଂକ୍ଷଯଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଥେ ମଧୁସୂଦନେ ॥ ୧,୧୫.
ଦେହରେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଲଗିଥିଲା, ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଷାଣଭଙ୍ଗମୁନ୍ମତ୍ତା ମଦହାନିଂ ଚ ଦିଗ୍ଗଜାଃ । ଯସ୍ଯ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ପ୍ରାପ୍ତା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପରିଣାମିତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ମଦ ହରାଇଗଲା।
ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ପାଦିତା କୃତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯରାଜପୁରୋହିତୈଃ । ବଭୂଵ ନାନ୍ତାଯ ପୁରା ଗୋଵିନ୍ଦାସକ୍ତଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦାଇତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ମାୟା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଚ ମାଯାନାଂ ସହସ୍ରମତିମାଯିନଃ । ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚକ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵିତଥିକୃତମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମହାମାୟାବୀ ଶମ୍ବରଙ୍କ ହଜାର ମାୟା, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସୂଦୋପହୃତଂ ଯସ୍ଯ ହାଲାହଲଂ ଵିଷମ୍ । ଜରଯାମାସ ମତିମାନଵିକାରମମତ୍ସରୀ ॥ ୧,୧୫.
ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ସଂହାରକମାନେ ଆଣିଥିବା ମହା ବିଷ ହଳାହଳ, ଅହଂକାର ଓ ମୋହ ରହିତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାଇଦିଆଗଲା।
ସମଚେତା ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ଜନ୍ତୁଷୁ । ଯଥାତ୍ମନି ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ପରଂ ମୈତ୍ରଗୁଣାନ୍ଵିତଃ ॥ ୧,୧୫.
ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସେ ସମ ଭାବ ରଖୁଥିଲେ, ନିଜ ପରି ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଶୌର୍ଯାଦିଗୁଣାନାମାକରଃ ପରଃ । ଉପମାନମଶେଷାଣାଂ ସାଧୂନାଂ ଯଃ ସଦାଭଵତ୍ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶୌର୍ୟ ଆଦି ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଉଦାହରଣ ଥିଲେ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । କଥିତୋ ଭଵତା ଵଂଶୋ ମାନଵାନାଂ ମହାମୁନେ । କାଣଞ୍ଚାସ୍ଯ ଜଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସନାତନଃ
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମହାମୁନି, ଆପଣ ମନୁବଂଶର ବିବରଣୀ କହିଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସଂସାରର ଚିରସ୍ଥାୟୀ କାରଣ ମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
ଯଚ୍ଚୈତଦୂ ଭଗଵାନାହ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ଦୈତ୍ଯସତ୍ତମମ୍ । ଦଦାହ ନାଗ୍ନିର୍ନସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଵ କ୍ଷଣ୍ଣସ୍ତତ୍ଯାଜ ଜୀଵିତମ୍
ଭଗବାନ୍ ଯାହା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ପୋଡ଼ିପାରିଲା ନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ନାହିଁ—
ଜଗାମ ଵସୁଧା କ୍ଷୋଭଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦେ ସଲିଲେ ସ୍ଥିତେ । ବନ୍ଧବଦ୍ଧ ଵିଚଲତି ଵିକ୍ଷିପ୍ତାଙୂ ଗୈଃ ସମାହତା
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜଳରେ ବନ୍ଧି ରଖାଯାଉଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଥିଲା; ବନ୍ଧି ହୋଇ ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉଥିଲେ, ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଶୈଲୈରାକ୍ରାନ୍ତଦେହୋଽପି ନ ମମାର ଚ ଯଃ ପୁରା । ତ୍ଵଯୈଵାତୀଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯାଂ କଥିତଂ ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୂର୍ବେ କେବେ ମରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଆପଣ ନିଜେ କହିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵମତୁଲଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭକ୍ତିମତୋ ମୁନେ । ଶ୍ଵୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯସ୍ଯୋତଚ୍ଚରିତଂ ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ମୁଁ ଏହି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
କିଂ ନିମିତ୍ତମସୌ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଵିକ୍ଷତୋ ଦିତିଜୈର୍ମୁନେ । କିମମର୍ଥଞ୍ଚାବ୍ଧିସଲିଲେ ନିକ୍ଷିପ୍ତେ ଧର୍ମ୍ମତତ୍ପରଃ
ହେ ମୁନି, କେଉଁ କାରଣରୁ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷକୁ କାହିଁକି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା?
ଆକ୍ରାନ୍ତଃ ପର୍ଵ୍ଵତୈଃ କସ୍ମାତ୍ କସ୍ମାଦୃଷ୍ଟୋ ମହୋରଗୈଃ । କ୍ଷିପ୍ତଃ କିମଦ୍ରିଶିଖରାତ୍ କିଂ ଵା ପାଵକସଞ୍ଚଯେ
କାହିଁକି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, କାହିଁକି ବଡ଼ ସାପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ? କାହିଁକି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିଲା, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ?
ଦିଗ୍ଦନ୍ତିନାଂ ଦନ୍ତବୂମିଂ ସ ଚ କସ୍ମାନ୍ନରୂପିତଃ । ସଂଶୋଷକୋଽନିଲଶ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ କିଂ ମୁହାସୁରୈଃ
ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଉପରେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ଶୁଅଯାଇଥିଲା? ଅସୁରମାନେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ଲାଗିଥିଲେ?
କୃତ୍ଯାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯଗୁରଵୋ ଯୁଯୁଜୁସ୍ତତ୍ର କିଂ ମୁନେ । ଶମ୍ବରଶ୍ଚାପି ମାଯାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରଂ କି ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍
ହେ ମୁନି, ସେଠାରେ ଦାଇତ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ କେଉଁ ମାୟା କରିଥିଲେ? ଏବଂ ଶମ୍ବର କେଉଁ ହଜାର ମାୟା ଚଳାଇଥିଲେ?
ହାଲାହଲଂ ଵିଷମହୋ ଦୈତ୍ଯସୂଦୈର୍ମହାତ୍ମନଃ । କସ୍ମାଦ୍ ଦତ୍ତ ଵିନାଶାଯ ଯଦ ଜୀର୍ଣା ତେନ ଧୀମତା
ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ସଂହାରକମାନେ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ମହା ବିଷ ହଳାହଳ କାହିଁକି ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ କିପରି ଏହାକୁ ପଚାଇଦେଲେ?
ଏତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚରିତଂ ଶ୍ଵୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମହାମାହାତ୍ମ୍ଯସୂଚକମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ନ ହି କୌତୂହଲଂ ତତ୍ର ଯଦୂ ଦୈତ୍ଯୈର୍ନ ହତୋ ହି ସଃ । ଅନନ୍ଯମନସୋ ଵିଷ୍ଣୌ କଃ ଶକ୍ନୋତି ନିପାତନେ
ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ, ସେଠି କିଏ ତାଙ୍କୁ ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗିପାରିବ?
ତସ୍ମିନ ଧର୍ମ୍ମପରେ ନିତ୍ଯଂ କେଶାଵରଧାନୋଦ୍ଯ.ତେ । ସ୍ଵଵଂଶପ୍ରଭଵୈର୍ଦୈତ୍ଯେଃ କର୍ତ୍ତୁ ଦ୍ରଷୋଽତିଦୁଷ୍କରଃ
ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ କେଶବଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ବଂଶର ଦୈତ୍ୟମାନେ କିଛି କରିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ଦର୍ମ୍ମାତ୍ମନି ମହାଭାଗେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେ ଵିମତ୍ସରେ । ଦୈତେଯୈଃ ପ୍ରହ୍ଟତଂ ଯସ୍ମାତ୍ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁ ମହାନ୍ଭାଗ ଧର୍ମକୁ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ କରିଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଦ୍ୱେଷରହିତ, ସେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ପ୍ରହରନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ଵିପକ୍ଷା ଅପି ନେଦୃଶେ । ଗୁଣୌଃ ସମନ୍ଵିତେ ସାଚଧୌ କିଂ ପୁନଯଃ ଖପକ୍ଷଜଃ
ଏପରି ଗୁଣ ଓ ସତ୍ୟତା ଯେଉଁଠି ଅଛି, ଏମିତି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତିନାହିଁ; ତେବେ ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି କରିବେ?
ତଦେତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ସର୍ଵ୍ଵ ଵିସ୍ତରାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ । ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚରିତଂ ଶ୍ଵୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯଶେଷତଃ
ଏହି ସବୁ କଥା ଆପଣ ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ପାରାଶର ଉଵାଚ । ମୈତ୍ରେଯ ଶ୍ଵୂଯତାଂ ସମ୍ଯକ୍ ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ସଦୋଦାରଚୀରିତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ପାରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ଧୀର ଓ ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ସଦା ଉଦାର ଚରିତ୍ର ଏବେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।