ଶତଂ ତ୍ଵେକଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରାଣାମମିତୌଜସାମ୍ । କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯା ଯାସ୍ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଶ୍ଚୈଵାରିଷ୍ଟା ଚ ସୁରସା ଖସା ॥ ୧,୧୫.
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକଶଏକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ କଶ୍ୟପଙ୍କର ଜୀବନୀମାନେ କିଏ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ; ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା ଓ ଖସା ।
ସୁରଭିର୍ଵିନତା ଚୈଵ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧଵଶା ଇରା । କଦ୍ରୁର୍ମୁନିଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଦପତ୍ଯାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୧,୧୫.
ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।
ପୂର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ଵାଦଶାସନ୍ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ତୁଷିତା ନାମ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତେନ୍ତରେ ॥ ୧,୧୫.
ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ନାମରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା; ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାହେଲେ ।
ଉପସ୍ଥିତେଽତିଯଶସଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ । ସମଵାଯୀକୃତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗମ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ମିଶିଗଲେ ।
ଆଗଚ୍ଛତ ଦ୍ରୁତଂ ଦେଵା ଅଦିତିଂ ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵୈ । ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପ୍ରସୂଯାମସ୍ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେଦିତି ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବମାନେ, ଦ୍ରୁତ ଆସ, ଆମେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ । ମାରୀଚାତ୍କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଅଦିତ୍ଯା ଦକ୍ଷକନ୍ଯଯା ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ଓ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ଅଦିତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞାତେ ପୁନରେଵ ହି । ଅର୍ଯମା ଚୈଵ ଧାତା ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷା ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୫.
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର ପୁନି ଜନ୍ମିଲେ, ଏହିପରି ଅର୍ୟମା, ଧାତା, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପୂଷା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଵିଵସ୍ଵାନ୍ସଵିତା ଚୈଵ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣ ଏଵ ଚ । ଅଂଶୁର୍ଭଗଶ୍ଚାତିତେଜା ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗା ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମାସନ୍ଯେ ତୁଷିତାଃ ସୁରାଃ । ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତେ ଵୈ ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ସପ୍ତଵିଂଶତି ଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୋମପତ୍ନ୍ଯୋଥ ସୁଵ୍ରତାଃ । ସର୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗିନ୍ଯସ୍ତନ୍ନାମ୍ନଶ୍ଚୈଵ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାସାମପତ୍ଯାନ୍ଯଭଵନ୍ଦୀପ୍ତାନ୍ଯମିତତେଜସାମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଯେ ସପ୍ତବିଂଶତି ଜଣୀ ସୋମଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଜଡିତ ଓ ସେହି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟନେମିପତ୍ନୀନାମପତ୍ଯାନୀହ ଷୋଡଶ ॥ ୧,୧୫.
ଏଠାରେ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅଙ୍କର ସୋହଳିଏ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି।
ବହୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଦୁଷଶ୍ଚତସ୍ତ୍ରୋଵିଦ୍ଯୁତଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବହୁପୁତ୍ର ନାମକ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରସଜାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଋଚୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍କୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ଋଚ୍ଛ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
କୃଶାଶ୍ଵସ୍ଯ ତୁ ଦେଵର୍ଷେର୍ଦେଵପ୍ରହରଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେବ ଋଷି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ଦେବପ୍ରହରଣ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏତେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ପୁନରେଵ ହି । ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣାସ୍ତାତ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଛନ୍ଦଜାଃ । ତେଷାମପୀହ ସତତଂ ନିରୋଧୋତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୫.
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ ପୁନିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରୁ ତେଇତିସି ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ସବୁବେଳେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ଘଟେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମୈତ୍ରେଯ ଉଦଯାସ୍ତମନାଵିହ । ଏଵଂ ଦେଵନିକାଯାସ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଯୁଗେଯୁଗେ ॥ ୧,୧୫.
ମୈତ୍ରେୟ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଦେବମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିତ୍ଯା ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ କଶ୍ଯପାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେମାନେ ହେଲେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ।
ସିଂହିକା ଚାଭଵତ୍କନ୍ଯା ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ ପରିଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୫.
ସିଂହିକା ଏଠି ଭିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ଝିଅ ହେଇ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଥିତୌଜସଃ । ଅନୁହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ସଂହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ଦୈତ୍ଯଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ ॥ ୧,୧୫.
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ସେମାନେ ଅନୁହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏବଂ ସଂହ୍ଲାଦ — ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୈତ୍ୟବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ସାହସି ଥିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାଭାଗ ସର୍ଵତ୍ର ସମଦୃଗ୍ଵାଶୀ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ଚ ଉଵାଚ ଜନାର୍ଦନେ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବହୁତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିର କଥା କହିଥିଲେ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଦୀପିତୋ ଵହ୍ନିଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗୋପଚିତୋ ଦ୍ଵିଜ । ନ ଦଦାହ ଚ ଯଂ ଵିପ୍ର ଵାସୁଦେଵ ହୃଦି ସ୍ଥିତେ ॥ ୧,୧୫.
ଦୈତ୍ୟରାଜ ଜଣାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଜଳାଇପାରିଲାନି, କାରଣ ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିଲେ।
ମହାର୍ଣଵାନ୍ତଃ ସଲିଲେ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚଲତୋ ମହୀ । ଚଚାଲ ଚଲତା ଯସ୍ଯ ପାଶବଦ୍ଧସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ ୧,୧୫.
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ବାନ୍ଧିଦିଆ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯେତେବେଳେ ହେଲେ, ସେ ସେଠାରେ ଚଳିଥିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ହଲିଗଲା।
ନ ଭିନ୍ନଂ ଵିଵିଧୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଯସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପାତିତୈଃ । ଶରୀରମଦ୍ରିକଠିନଂ ସର୍ଵତ୍ରାଚ୍ଯୁତଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ପରି କଠିନ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଉପରେ ଲଗିଥିଲାବୋଲି, ତାଙ୍କ ଶରୀର କେବେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
ଵିଷାନଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲମୁଖା ଯସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ନାନ୍ତାଯ ସର୍ପପତଯୋ ବଭୂଵୁରୁରୁତେଜସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିବା ସର୍ପମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ବିଷାଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଶୈଲୈରାକ୍ରାନ୍ତଦେହୋପି ଯଃ ସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ନାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣଦଂଶିତଃ ॥ ୧,୧୫.
ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁସ୍ମୃତିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଲଗିଥିଲାବୋଲି, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପତନ୍ତମୁଚ୍ଚାଦଵନିର୍ଯମୁପେତ୍ଯ ମହାମତିମ୍ । ଦଧାର ଦୈତ୍ଯପତିନା କ୍ଷିପ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗନିଵାସିନା ॥ ୧,୧୫.
ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍କିଦେଲେ ବେଳେ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେତ୍ୟପତି ଧରି ରଖିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯ ସଶୋଷକୋ ଵାଯୁର୍ଦେହେ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଯୋଜିତଃ । ଅଵାପ ସଂକ୍ଷଯଂ ସଦ୍ଯଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଥେ ମଧୁସୂଦନେ ॥ ୧,୧୫.
ଦେହରେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଲଗିଥିଲା, ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଷାଣଭଙ୍ଗମୁନ୍ମତ୍ତା ମଦହାନିଂ ଚ ଦିଗ୍ଗଜାଃ । ଯସ୍ଯ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ପ୍ରାପ୍ତା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପରିଣାମିତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ମଦ ହରାଇଗଲା।
ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ପାଦିତା କୃତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯରାଜପୁରୋହିତୈଃ । ବଭୂଵ ନାନ୍ତାଯ ପୁରା ଗୋଵିନ୍ଦାସକ୍ତଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦାଇତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ମାୟା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଚ ମାଯାନାଂ ସହସ୍ରମତିମାଯିନଃ । ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚକ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵିତଥିକୃତମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମହାମାୟାବୀ ଶମ୍ବରଙ୍କ ହଜାର ମାୟା, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।