ଅନିଲସ୍ଯ ଶିଵା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମନୋଜଵଃ । ଅଵିଜ୍ଞାତଗତିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରାଵନିଲସ୍ଯ ତୁ ॥ ୧,୧୫.
ଅନିଳଙ୍କର ଜୀବନୀ ସିବା, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ ମନୋଜବ ଓ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ।
ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଃ କୁମାରସ୍ତୁ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଵ୍ଯଜାଯତ । ତସ୍ଯ ଶାଖୋ ଵିଶାଖଶ୍ଚ ନୈଗମେଯଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଜାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ କୁମାର, ସେ ଶର ଗଛର ଗୁଛ ଭିତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ।
ଅପତ୍ଯଂ କୃତ୍ତିକାନାଂ ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧,୧୫.
କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯେଉଁ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଵିଦୁଃ ପୁତ୍ରଂ ଋଷି ନାମ୍ନାଥ ଦେଵଲମ୍ । ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଦେଵଲସ୍ଯାପି କ୍ଷମାଵନ୍ତୌ ମନୀଷିଣୌ ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଋଷି ଦେବଳ । ଦେବଳଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ହେଲେ କ୍ଷମାବନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ।
ବୃହସ୍ପତେସ୍ତୁ ଭଗିନୀ ଵରସ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ । ଯୋଗସିଦ୍ଧା ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନମସକ୍ତା ଵିଚରତ୍ଯୁତ । ପ୍ରଭାସସ୍ଯ ତୁ ସା ଭାର୍ଯା ଵସୂନାମଷ୍ଟମସ୍ଯ ତୁ ॥ ୧,୧୫.
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଜୀବନରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ଓ ଯୋଗସିଧ୍ଧା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସକ୍ତ ଭାବରେ ଘୁରିଥିଲେ । ସେ ପ୍ରଭାସଙ୍କ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁଙ୍କର ଜୀବନୀ ହେଲେ ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାଭାଗସ୍ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଃ । କର୍ତା ଶିଲ୍ପସହସ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଚ ଵାର୍ଧକିଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯିଏ ହଜାର ଶିଳ୍ପର ସୃଷ୍ଟା ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ।
ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତାଶିଲ୍ପଵତାଂ ଵରଃ । ଯଃ ସର୍ଵୈଷାଂ ଵିମାନାନି ଦେଵତାନାଂ ଚକାର ହ । ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚୋପଜୀଵନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଶିଲ୍ପଂ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଶିଳ୍ପର ସୃଷ୍ଟା, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଦେବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବିମାନ ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି ।
ଅଜୈକପାଦହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତ୍ଵଷ୍ଟୁଶ୍ଚାପ୍ଯାତ୍ମଜଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାତପାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଅଜଏକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରବଳ ରୁଦ୍ର; ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅ ହେଲେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ମହାତପସ୍ବୀ ।
ହରଶ୍ଚ ବହୁରୂପଶ୍ଚ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଶ୍ଚାପରାଜିତଃ । ଵୃଷାକପିଶ୍ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ କପର୍ଦୀରୈଵତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧,୧୫.
ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ ଓ ରୈବତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।
ମୃଗଵ୍ଯାଧଶ୍ଚ ଶର୍ଵଶ୍ଚ କପାଲୀ ଚ ମହାମୁନେ । ଏକାଦଶୈତେ କଥିତା ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ ॥ ୧,୧୫.
ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ, ହେ ମହାମୁନି; ଏହି ଏଗାରଜଣ ରୁଦ୍ର, ତିନି ଭୁବନର ଶ୍ୱାମୀ ।
ଶତଂ ତ୍ଵେକଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରାଣାମମିତୌଜସାମ୍ । କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯା ଯାସ୍ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଶ୍ଚୈଵାରିଷ୍ଟା ଚ ସୁରସା ଖସା ॥ ୧,୧୫.
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକଶଏକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ କଶ୍ୟପଙ୍କର ଜୀବନୀମାନେ କିଏ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ; ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା ଓ ଖସା ।
ସୁରଭିର୍ଵିନତା ଚୈଵ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧଵଶା ଇରା । କଦ୍ରୁର୍ମୁନିଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଦପତ୍ଯାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୧,୧୫.
ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ ।
ପୂର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ଵାଦଶାସନ୍ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ତୁଷିତା ନାମ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତେନ୍ତରେ ॥ ୧,୧୫.
ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ନାମରେ ଡାକାଯାଉଥିଲା; ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାହେଲେ ।
ଉପସ୍ଥିତେଽତିଯଶସଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ । ସମଵାଯୀକୃତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗମ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ମିଶିଗଲେ ।
ଆଗଚ୍ଛତ ଦ୍ରୁତଂ ଦେଵା ଅଦିତିଂ ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵୈ । ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପ୍ରସୂଯାମସ୍ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେଦିତି ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବମାନେ, ଦ୍ରୁତ ଆସ, ଆମେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ । ମାରୀଚାତ୍କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଅଦିତ୍ଯା ଦକ୍ଷକନ୍ଯଯା ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ଓ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ଅଦିତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞାତେ ପୁନରେଵ ହି । ଅର୍ଯମା ଚୈଵ ଧାତା ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷା ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୫.
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର ପୁନି ଜନ୍ମିଲେ, ଏହିପରି ଅର୍ୟମା, ଧାତା, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପୂଷା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଵିଵସ୍ଵାନ୍ସଵିତା ଚୈଵ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣ ଏଵ ଚ । ଅଂଶୁର୍ଭଗଶ୍ଚାତିତେଜା ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗା ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମାସନ୍ଯେ ତୁଷିତାଃ ସୁରାଃ । ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତେ ଵୈ ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ସପ୍ତଵିଂଶତି ଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୋମପତ୍ନ୍ଯୋଥ ସୁଵ୍ରତାଃ । ସର୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗିନ୍ଯସ୍ତନ୍ନାମ୍ନଶ୍ଚୈଵ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାସାମପତ୍ଯାନ୍ଯଭଵନ୍ଦୀପ୍ତାନ୍ଯମିତତେଜସାମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଯେ ସପ୍ତବିଂଶତି ଜଣୀ ସୋମଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଜଡିତ ଓ ସେହି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟନେମିପତ୍ନୀନାମପତ୍ଯାନୀହ ଷୋଡଶ ॥ ୧,୧୫.
ଏଠାରେ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଝିଅଙ୍କର ସୋହଳିଏ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି।
ବହୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଦୁଷଶ୍ଚତସ୍ତ୍ରୋଵିଦ୍ଯୁତଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବହୁପୁତ୍ର ନାମକ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗିରସଜାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଋଚୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍କୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ଋଚ୍ଛ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
କୃଶାଶ୍ଵସ୍ଯ ତୁ ଦେଵର୍ଷେର୍ଦେଵପ୍ରହରଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦେବ ଋଷି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ଦେବପ୍ରହରଣ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏତେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ପୁନରେଵ ହି । ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣାସ୍ତାତ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ଛନ୍ଦଜାଃ । ତେଷାମପୀହ ସତତଂ ନିରୋଧୋତ୍ପତ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୫.
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ ପୁନିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରୁ ତେଇତିସି ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ସବୁବେଳେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ଘଟେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମୈତ୍ରେଯ ଉଦଯାସ୍ତମନାଵିହ । ଏଵଂ ଦେଵନିକାଯାସ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଯୁଗେଯୁଗେ ॥ ୧,୧୫.
ମୈତ୍ରେୟ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଦେବମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିତ୍ଯା ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ କଶ୍ଯପାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେମାନେ ହେଲେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ।
ସିଂହିକା ଚାଭଵତ୍କନ୍ଯା ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ ପରିଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୫.
ସିଂହିକା ଏଠି ଭିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ଝିଅ ହେଇ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଥିତୌଜସଃ । ଅନୁହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ସଂହ୍ଲାଦଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ଦୈତ୍ଯଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ ॥ ୧,୧୫.
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ସେମାନେ ଅନୁହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏବଂ ସଂହ୍ଲାଦ — ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୈତ୍ୟବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ସାହସି ଥିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାଭାଗ ସର୍ଵତ୍ର ସମଦୃଗ୍ଵାଶୀ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ଚ ଉଵାଚ ଜନାର୍ଦନେ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବହୁତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିର କଥା କହିଥିଲେ।