ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵର୍ଷମେଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚ ଯତ୍ । ଶତଂ ହି ତସ୍ଯ ଵର୍ଷାଣାଂ ପରମାଯୁର୍ମହାତ୍ମନଃ
ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ବର୍ଷ ଯେମିତି ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି, ଏହିପରି ଏକଶଂ ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଆୟୁ; ଏହି ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ।
ଏକମସ୍ଯ ଵ୍ଯତୀତଂ ତୁ ପରାର୍ଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନଘ । ତସ୍ଯାନ୍ତେଽଭୂନ୍ମହାକଲ୍ପଃ ପାଦ୍ଯ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ଏହାର ଶେଷରେ ପାଦ୍ୟ ନାମକ ବଡ଼ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ପରାର୍ଦ୍ଧସ୍ଯ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵାରାହ ଇତି କଲ୍ପୋଽଯଂ ପ୍ରଥମଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଦ୍ଧ ଚାଲିଛି; ଏହି ପରାର୍ଦ୍ଧର ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ 'ବାରାହ କଳ୍ପ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମାନାରାଯଣାଖ୍ଯୋଽସୌ କଲ୍ପାଦୌ ଭଗଵାନ୍ଯଥା । ସସର୍ଜ ସର୍ଵଭୂତାନି ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାମୁନେ
ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ନାମକ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା କିପରି ହେଲା, ମହାମୁନି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ପ୍ରଜାଃ ସସର୍ଜ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵୋ ଯଥା ତନ୍ମେ ନିଶାମଯ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ନାରାୟଣ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଦେବତା କିପରି ଏହା କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଅତୀତକଲ୍ପାଵସାନେ ନିଶାସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରି କ୍ତସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵୈକ୍ଷତ
ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାତି ସେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଜାଗିଲେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସଂସାରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ନାରାଯଣଃ ପରୋଽଚିନ୍ତ୍ଯଃ ପରୋଷାମପି ସ ପ୍ରଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୀ ଭଗଵାନନାଦିଃ ସର୍ଵସମ୍ଭଵଃ
ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଓ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ।
ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଂ ଦେଵଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍
ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଥିବା ଦେବତା ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ।
ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ନରସୂନଵଃ । ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ପାଣିକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ପାଣି ହେଉଛି ନରଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ସେହି ପାଣି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତୋଯାନ୍ତଃସ୍ଥାଂ ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଅନୁମାନାତ୍ତଦୁଦ୍ଧାରଂ କର୍ତୁକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମାତ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବାବେଳେ, ପାଣି ଭିତରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେହି ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଉପାୟ ଅନୁମାନ କଲେ।
ଅକରୋତ୍ସ୍ଵତନୂମନ୍ଯାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା । ସତ୍ସ୍ଯକୂର୍ମାଦିକାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵାରାହଂ ଵରୁରାସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ଭଳି, ସେ ନିଜର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ—ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକାରରେ; ସେପରି, ସେ ବାରାହ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ଵେଦଯଜ୍ଞମଯଂ ରୂପମଶ୍ଷୋଜଗତଃ ସ୍ଥିତୌ । ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରାତ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ଥିର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ଜନଲୋକଗତୈସ୍ସିଦ୍ଧୈସ୍ସନକାଦ୍ଯୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦା ତୋଯମାତ୍ମାଧାରୋ ଧରାଧରଃ
ଜନଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେବେ ସେ, ଧରାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ତଦା ଦେଵୀ ପାତାଲାତଲମାଗତମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତା ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରା ଵସୁନ୍ଧରା
ସେତିବେଳେ, ପାତାଳରୁ ଆସିଥିବା ଭୂଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମି, ମନରେ ଭକ୍ତି ଭରି, ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଶ୍ରୀପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ । ନମସ୍ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧର । ମାମୁଦ୍ଧରାସ୍ମାଦଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ତୋଽହଂ ପୂର୍ଵମୁତ୍ଥିତା
ଶ୍ରୀ ପୃଥିବୀ କହିଲେ—'ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆଜି ମୋତେ ଏଠାରୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।'
ତ୍ଵଯାହମୁଦ୍ଧୃତା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵନ୍ମଯାହଂ ଜନାର୍ଦନ । ତଥାନ୍ଯାନି ଚ ଭୂତାନି ଗଗନାଦୀନ୍ଯଶ୍ଷୋତଃ
'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଅଂଶରୁ ତିଆରି। ଏହିପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।'
ନମସ୍ତେ ପରମାତ୍ମାତ୍ମନ୍ପୁରୁଷାତ୍ମନ୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ । ପ୍ରଧାନଵ୍ଯକ୍ତଭୂତାଯ କାଲଭୂତାଯ ତେ ନମଃ
'ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି ଓ କାଳ ଆକାର ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମନ।'
ତ୍ଵଂ କର୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଂ ପାତା ତ୍ଵଂ ଵିନାଶକୃତ୍ । ସର୍ଗାଦିଷୁ ପ୍ରଭୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରା ତ୍ମରୂପଧୃକ୍
'ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ ଆପଣ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।'
ସମ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସକଲଂ ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଶ୍ଷୋଏ! ତ୍ଵମେଵ ଗୋଵିଂଦ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନୋ ମନୀଷିଭିଃ
'ବିଶ୍ୱ ଏକ ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆପଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।'
ଭଵତୋ ଯତ୍ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ନ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ । ଅଵତାରେଷୁ ଯଦ୍ରୂ ପଂ ତଦର୍ଚନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ
'ଆପଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ କେହି ଜାଣିପାରେନି; ଆପଣ ଯେଉଁ ଆବତାର ନିଅନ୍ତି, ସେହି ଆକାରକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି।'
ତ୍ଵାମାରାଧ୍ଯ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯାତା ମୁକ୍ତିଂ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ । ଵାସୁଦେଵମନାରାଧ୍ଯ କୋ ମୋକ୍ଷଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯତି
'ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ବିନା କିଏ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?'
ଯତ୍କିଂଚିନ୍ମନସା ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଯଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁରାଦିଭିଃ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯତ୍ପରିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ତଦ୍ରୂ ପମଖିଲଂ ତଵ
'ମନେ ଧରିପାରିବା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବା, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝିପାରିବା ସମସ୍ତ କିଛି—ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କର ଆକାର।'
ତ୍ଵନ୍ମଯାହଂ ତ୍ଵଦାଧାରା ତ୍ଵତ୍ସୃଷ୍ଟା ତ୍ଵତ୍ସମାଶ୍ରଯା । ମାଧଵୀମିତି ଲୋକୋଯମଭିଧତ୍ତେ ତତୋ ହି ମାମ୍
'ମୁଁ ଆପଣରେ ବ୍ୟାପିତ, ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ; ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ ମୋତେ 'ମାଧବୀ' ବୋଲନ୍ତି।'
ଜଯାଖିଲଜ୍ଞାନମଯ ଜଯ ସ୍ଥୂଲମଯାଵ୍ଯଯ । ଜଯାଽନନ୍ତ ଜଯାଵ୍ଯକ୍ତ ଜଯ ଵ୍ଯକ୍ତମଯ ପ୍ରଭୋ
'ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ! ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅବିନାଶୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ! ଅନନ୍ତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ! ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ!'
ପରାପରାତ୍ମନ୍ଵିଶ୍ଵାତ୍ମଞ୍ଜଯ ଯଜ୍ଞପତେଽନଘ । ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟ୍କାରସ୍ତ୍ଵମଓଁକାରସ୍ତ୍ଵମଗ୍ନଯଃ
'ପରାପର ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ! ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ନିର୍ମଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ! ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, ଆପଣ 'ବଷଟ୍' ଧ୍ୱନି, ଆପଣ 'ଓଁ' ଧ୍ୱନି, ଆପଣ ଅଗ୍ନି।'
ତ୍ଵଂ ଵେଦାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦଙ୍ଗାନି ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷୋ ହରେ । ସୂର୍ଯାଦଯୋ ଗ୍ରହାସ୍ତାରା ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯଖିତଂ ଜଗତ୍
'ଆପଣ ବେଦ, ବେଦର ଅଙ୍ଗ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ହେ ହରି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହ, ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣ।'
ମୂର୍ତାମୂର୍ତମଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ଯଚ୍ଚୋକ୍ତଂ ଯଚ୍ଚ ନୈଵୋକ୍ତଂ ମଯାତ୍ର ପରମେଶ୍ଵର । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ନମୋନମଃ
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣ ଦେଖାଯାଏବା ଓ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଆକାର ଓ ନିରାକାର, ସବୁ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା କହିଛି, ଓ ଯାହା କହିନାହିଁ, ସେ ସବୁକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁନି ପୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମନ କରେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯା ଧରଣୀଧରଃ । ସାମସ୍ଵରଧ୍ଵନିଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜଗର୍ଜ ପରିଘର୍ଘରମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ — ଏଭଳି ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା ସମୟରେ, ଧରାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭଗବାନ, ସାମବେଦ ଗୀତିର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି କରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧରାଂ ସ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ମହାଵରାହଃ ସ୍ଫୁଟପଦ୍ମଲୋଚନଃ । ରସାତଲାଦୁତ୍ପଲପତ୍ରସନ୍ନିଭଃ ସମୁତ୍ଥିତୋ ନୀଲ ଇଵାଚଲୋ ମହାନ୍
ତାପରେ, ମହାବରାହ ତାଙ୍କର ଦାଁତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ ନେଇ, ରସାତଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତା ତେନ ମୁଖାନିଲାହତଂ ତତ୍ସଂଭଵାମ୍ଭୋ ଜନଲୋକସଂଶ୍ରଯାନ୍ । ପ୍ରକ୍ଷାଲଯାମାସ ହି ତାନ୍ମହାଦ୍ଯୁତୀନ୍ ସନାନ୍ଦନାଦୀନପକଲ୍ମଷାନ୍ ମୁନୀନ୍
ସେଉଠାରୁ ଉଠୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଜନଲୋକରେ ରହୁଥିବା ଦେବମୁନିମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେଇ ଜଳରେ ନିର୍ମଳ ହେଲେ।