ଦଶଭ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯୋ ମାରୀଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷୋ ମହାଭାଗୋ ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଭଵତ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମାରୀଷା ଓ ଦଶଜଣ ପ୍ରଚେତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି।
ସ ତୁ ଦକ୍ଷୋ ମହାଭାଗଃସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସୁମହାମତେ । ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯାମାସ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମନଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଦକ୍ଷ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିଜରୁ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ହେବେ।
ଅଵରାଂଶ୍ଚ ଵରାଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିପଦୋଥ ଚତୁଷ୍ପଦାନ୍ । ଆଦେଶଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁର୍ଵନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ, ଦୁଇପାଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସା ଦକ୍ଷଃ ପଶ୍ଚାଦସୃଜତ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ । କାଲସ୍ଯ ନଯନେ ଯୁକ୍ତାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିମିନ୍ଦଵେ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଥମେ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେ ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଏବଂ ସତେଇଜଣ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଜଡିତ।
ତାସୁ ଦେଵାସ୍ତଥା ଦୈତ୍ଯା ନାଗା ଗାଵସ୍ତଥା ଖଗାଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଦାନଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା, ଦାନବ, ସର୍ପ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଏବଂ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ମୈତ୍ରେଯ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନସମ୍ଭଵାଃ । ସଂକଲ୍ପାଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ପୂର୍ଵେଷାମଭଵନ୍ ପ୍ରଜାଃ । ତପୋଵିଶେଷୈଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତଦାତ୍ଯନ୍ତତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରଜାମାନେ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ତା'ପୂର୍ବରୁ, ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଦକ୍ଷଃ ପୂର୍ଵଂ ଜାତୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଃ । କଥଂ ପ୍ରାଚେତସୋ ଭୂଯଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମହାମୁନେ ॥ ୧,୧୫.
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଡକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସେ କିପରି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମହାମୁନି?
ଏଷ ମେ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁମହାନ୍ହୃଦି ଵର୍ତତେ । ଯଦ୍ଦୈହିତ୍ରଶ୍ଚ ସୋମସ୍ଯ ପୁନଃ ଶ୍ଵଶୁରତାଂ ଗତଃ ॥ ୧,୧୫.
ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ରହିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। କିପରି ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ୍ୟ ପୁନି ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ?
ଶ୍ରୀରାଶର ଉଵାଚ ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ନିରୋଧଶ୍ଚ ନିତ୍ଯୋ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵାଦ । ଋଷଯୋତ୍ର ନ ସୁହ୍ଯନ୍ତି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୧,୧୫.
ପରାଶର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସଦା ଚାଲିଥାଏ। ଏଥିରେ ଋଷିମାନେ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଗେଯୁଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ଦକ୍ଷାଦ୍ଯା ମୁନିସତ୍ତମ । ପୁନଶ୍ଚୈଵଂ ନିରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଡକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ପୁନି ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କାନିଷ୍ଠ୍ଯଂ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯମପ୍ଯେଷାଂ ପୂର୍ଵଂ ନାଭୂଦ୍ଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତପ ଏଵ ଗରୀଯୋଭୂତ୍ପ୍ରଭା ଵଶ୍ଚୈଵ କାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ପୂର୍ବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଥିଲେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟାକୁ ମାନ୍ୟତା ମିଳୁଥିଲା, ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀତା ହିଁ କାରଣ ଥିଲା।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ । ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣେହ ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରକୀର୍ତଯ ॥ ୧,୧୫.
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା । ଯଥା ସସର୍ଜ ଭୂତାନି ତଥା ଶୃଣୁ ମହାମୁନେ ॥ ୧,୧୫.
ପରାଶର କହିଲେ: ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଡକ୍ଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ମହାମୁନି, ତାହା ଶୁଣ।
ମାନସାନ୍ଯେଵ ଭୂତାନି ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷୋଽସୃଜତ୍ତଦା । ଦେଵାନୃଷୀନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାନସୁରାନ୍ପନ୍ନଗାଂସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୫.
ଡକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଭାବି ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ସର୍ପମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଯଦାସ୍ଯ ସୃଜମାନସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ତତଃ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ସ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିହେତୋଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେଠାରେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତି ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମୈଥୁନେନୈଵ ଧର୍ମେଣ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଅସକ୍ନୀମାଵହତ୍କନ୍ଯାଂ ଵୀରଣସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ସୁତାଂ ସୁତପସା ଯୁକ୍ତାଂ ମହତୀଂ ଲୋକଧାରିଣୀମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଧର୍ମପୂର୍ବକ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ବୀରଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଥ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣୈ ଵୈରୁଣ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅସିକ୍ନ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ସର୍ଗହେତୋଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୧,୧୫.
ତାପରେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ପ୍ରଜାପତି ଅସିକ୍ନୀରେ ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରଦୋ ଵିପ୍ର ସଂଵିଵର୍ଧଯିଷୂନ୍ପ୍ରଜାଃ । ସଂଗମ୍ଯ ପ୍ରିଯସଂଵାଦୋ ଦେଵର୍ଷିରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଦ୍ୱାନ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ହେ ହର୍ଯଶ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ଯୂଯଂ କରିଷ୍ଯଥ । ଈଦୃଶୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ନୋ ଭଵତାଂ ଶ୍ରୂଯତାମୀଦମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ହେ ହର୍ଯ୍ୟଶ୍ୱ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ। ତୁମେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତାହା ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣ।
ବାଲିଶ ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ନାସ୍ଯା ଜାନୀତ ଵୈ ଭୁଵଃ । ଅନ୍ତରୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ କଥଂ ସୃକ୍ଷ୍ଯଥ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୫.
ହାଁ, ତୁମେ ଏଯାଁ ଅପରିପକ୍ୱ। ଏହି ପୃଥିବୀ କେମିତି ଅଛି ତୁମେ ଜାଣନାହାଁ। ଭିତରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ କ'ଣ ଅଛି ଜାଣିନଥିଲେ, କିପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ?
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯଗଧଶ୍ଚୈଵ ଯଦାପ୍ରତିହତା ଗତିଃ । ତଦା କସ୍ମାଦ୍ଭୁଵୋ ନାନ୍ତଂ ସର୍ଵେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ବାଲିଶାଃ ॥ ୧,୧୫.
ଉପରକୁ, ଆଡ଼କୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବାରେ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ତେବେ ହେ ଅପରିପକ୍ୱମାନେ, ପୃଥିବୀର ସୀମା କାହିଁକି ଦେଖୁନାହାଁ?
ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ । ଅଦ୍ଯାପି ନୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ।
ହର୍ଯ ଶ୍ଵେଷ୍ଵଥ ନଷ୍ଟୋଷୁ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁନଃ । ଵୈରୁଣ୍ଯାମଥ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧,୧୫.
ଯେତେବେଳେ ସେ ସାଧା ଘୋଡ଼ାମାନେ ହୋଇଗଲେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ଏକଥରେ ଆଉଥରେ ବୈରୁଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଵିଵର୍ଧଯିଷଵସ୍ତେ ତୁ ଶବଲାଶ୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁନଃ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାରଦେନୈଵ ନୋଦିତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେହି ପୁଅମାନେ, ଜେଉଁମାନେ ଚିତିତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୁନି ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂର୍ବରୁ ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା କଥାକୁ ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମୂଚୁସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସମ୍ଯଗାହ ମହାମୁନିଃ । ଭ୍ରତୄଣାଂ ପଦଵୀ ଚୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଆଲୋଚନା କଲେ, ଏବଂ ମହାମୁନି ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଦେଲେ—‘ଭାଇମାନଙ୍କ ପଥକୁ ଅବଶ୍ୟ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାଃସୃଜ୍ଯାମହେ ତତଃ ॥ ୧,୧୫.
‘ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିବା ପରେ, ତାପରେ ଆମେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା,’ ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ।
ତେପି ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋମୁଖମ୍ । ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵାପଗାଃ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୁରନ୍ଵେଷଣେ ଦ୍ଵିଜ । ପ୍ରଯାତୋ ନଶ୍ଯତି ତଥା ତନ୍ନ କାର୍ଯଂ ଵିଜାନତା ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚାଲିଗଲେ; ଆଜିଯାଏଁ ସେମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ମିଶିଯାନ୍ତି। ସେହିବେଳୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଜେଉଁଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଏ, ସେ ଏହିପରି ଭାବରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଏହି କଥା ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତାଂ ଶ୍ଚାପି ନଷ୍ଟାନ୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । କ୍ରୋଧଂ ଚକ୍ରେ ମହାଭାଗୋ ନାରଦଂ ସ ଶଶାପ ଚ ॥ ୧,୧୫.
ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଖୁବ୍ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ସର୍ଗକାମସ୍ତତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସ ମୈତ୍ରେଯ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଷଷ୍ଟିଂ ତକ୍ଷୋଽସୃଜତ୍କନ୍ଯା ଵୈରୁଣ୍ଯାମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରୁଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଷଷ୍ଠି (ଷାଠି) ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ । ସପ୍ତଵିଂଶତି ସୋମାଯ ଚତସ୍ତ୍ରୋଽରିଷ୍ଟନେମିନେ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଟି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଟି ସୋମଙ୍କୁ ଏବଂ ଚାରିଟି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ।