ତଂ ସା ପ୍ରାହ ମହାଭାଗ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦିଵମ୍ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଜ୍ଞାଂ ଦାତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୫.
ସେ ମହାଭାଗିନୀ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ତଯୈଵମୁକ୍ତଃ ସ ମୁନିସ୍ତସ୍ଯାମାସକ୍ତମାନସଃ । ଦିନାନି କତିଚିଦ୍ଭଦ୍ରେ ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, 'ଭଦ୍ରେ, କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତେନ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପୁନଃ । ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାଂସ୍ତନ୍ଵୀ ତେନ ସାକଂ ମହାତ୍ମନା ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ପରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଆଉ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଭୋଗରେ ଲଗି ରହିଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦେହି ଭଗଵନ୍ ଵ୍ରଜାମି ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍ । ଉକ୍ତସ୍ତଥେତି ସ ପୁନଃ ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।' ମୁନି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ତଥାପି 'କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି ଆଉ କହିଲେ ।
ପୁନର୍ଗତେ ଵର୍ଷଶତେ ସାଧିକ ସା ଶୁଭାନନା । ଯାମୀତ୍ଯାହ ଦିଵଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଣଯସ୍ମିତଶୋଭନମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଆଉ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଗଲା ପରେ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ନାରୀ ପ୍ରେମ ହସ ସହିତ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।'
ଉକ୍ତସ୍ତଯୈଵଂ ସ ମୁନିରୁପଗୁହ୍ଯାଯତେ କ୍ଷଣାମ୍ । ଇହାସ୍ଯତାଂ କ୍ଷଣଂ ସୁଭୁ ଚିରକାଲଂ ଗମିଷ୍ଯସି ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏକ କ୍ଷଣ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଠାରେ ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବେ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ସା କ୍ରୀଡମାନା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସହ ତେନର୍ଷିଣା ପୁନଃ । ଶତଦ୍ଵଯଂ କିଞ୍ଚିଦୂନଂ ଵର୍ଷଣାମନ୍ଵତିଷ୍ଠତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଖେଳ କରି, ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ ।
ଗମନାଯ ମହାଭାଗ ଦେଵରାଜନିଵେଶନମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଯା ତନ୍ଵ୍ଯା ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଦେବରାଜଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ମୁନି, ସୁନ୍ଦରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଥା ଶୁଣି, 'କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତା ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ଚ ଦକ୍ଷିଣା । ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଣଯଭଙ୍ଗର୍ତିଵେଦିନୀ ନ ଜହୌ ମୁନିମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଭୟରେ ଏବଂ ଦୟାରୁ, ସେ ମୃଦୁ ନାରୀ ବିଚ୍ଛେଦ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜାଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନାହିଁ ।
ତଯା ଚ ରମତସ୍ତସ୍ଯ ପରମର୍ଷେରହର୍ନିଶମ୍ । ନଵଂନଵମଭୂତ୍ପ୍ରମ ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ମହାର୍ଷି ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନ ମନମଥରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ।
ଏକଦା ତୁ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମୋଟଜାନ୍ମୁନିଃ । ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ଚ କୁତ୍ରେତି ଗମ୍ଯତେ ପ୍ରାହ ସା ଶୁଭା ॥ ୧,୧୫.
ଏକଦିନ ମୁନି ତିବ୍ର ଦ୍ରୁତତାରେ ତାଙ୍କର ଉଟା ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରୁ ବାହାରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ପଚାରିଲେ, 'କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତଯା ପ୍ରାହ ପରିଵୃତ୍ତମହଃ ଶୁଭେ । ସନ୍ଧ୍ଯୋପାସ୍ତିଂ କରିଷ୍ଯାମି କ୍ରିଯାଲୋପୋନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୫.
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ମୁନି କହିଲେ, 'ଏ ଶୁଭେ, ଦିନ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା। ମୁଁ ସାଂଧ୍ୟା ପୂଜା କରିବି, ନହେଲେ ମୋ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବ।'
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସୁଦଦୀ ତଂ ସା ପ୍ରାହ ମହାମୁନିମ୍ । କିମଦ୍ଯ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ପରିଵୃତ୍ତମହସ୍ତଵ ॥ ୧,୧୫.
ତାପରେ, ସେ ମଧୁର ହସି ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ମୁନି, ଆଜି ତୁମର ଦିନ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଘୁଞ୍ଚିଗଲା କି?'
ବହୂନାଂ ଵିପ୍ର ଵର୍ଷାଣାଂ ପରିଵୃତ୍ତମ ହସ୍ତଵ । ଗତମେତନ୍ନ କୁରୁତେ ଵିସ୍ମଯଂ କସ୍ଯ କଥ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ତୁମର ଦିନ ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି। ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ—ଏହା କାହା ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ, କହ।
ମୁନିରୁଵାଚ ପ୍ରାତସ୍ତ୍ଵମାଗତା ଭଦ୍ରେ ନଦୀତୀରମିଦଂ ଶୁଭମ୍ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାସି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି ମମାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମୁନି କହିଲେ: 'ଏ ଶୁଭା, ତୁମେ ପ୍ରଭାତବେଳେ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀତୀରକୁ ଆସିଥିଲ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲି, ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ।'
ଇଯଂ ଚ ଵର୍ତତେ ସନ୍ଧ୍ଯା ପରିଣାମମହର୍ଗତମ୍ । ଉପହାସଃ କିମର୍ଥୋଯଂ ସଦ୍ଭାଵଃ କଥ୍ଯତାଂ ମମ ॥ ୧,୧୫.
ଏବେ ସାଂଧ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛି, ଦିନ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ଯଦି ତୁମର ମନ ନିଷ୍କଳୁଷ, ତେବେ ଏହି ମଜା କାହିଁକି କରୁଛ, ମୋତେ କହ।
ପ୍ରମ୍ଲୋଚୋଵାଚ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯାଗତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ତନ୍ମୃଷା । ନନ୍ଵସ୍ଯ ତସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଗତାନ୍ଯବ୍ଦଶତାନି ତେ ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପ୍ରଭାତବେଳେ ଆସିଥିଲି—ଏହା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ଶତ-ଶତ ବର୍ଷ କଟିଯାଇଛି।'
ସୋମ ଉଵାଚ ତତଃ ସ ସାଧ୍ଵସୋ ଵିପ୍ରସ୍ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛାଯତେକ୍ଷଣାମ୍ । କଥ୍ଯତାଂ ଭୀରୁ କଃ କାଲସ୍ତ୍ଵଯା ମେ ରମତଃ ସହ ॥ ୧,୧୫.
ସୋମ କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି, ଭୟଭିତ ମୁନି ତାହାଙ୍କ ଅଳକା ନୟନ ଥିବା ତାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭୟଭୀତେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିବା ସମୟରେ କେତେ ସମୟ କଟିଗଲା, ମୋତେ କହ।'
ପ୍ରମ୍ଲୋଚୋଵାଚ ସପ୍ତୋତ୍ତରାମ୍ଯତୀତାନି ନଵଵର୍ଷଶତାନି ତେ । ମାସାଶ୍ଚ ଷଟ୍ତଥୈଵାନ୍ଯତ୍ସମତୀତଂ ଦିନତ୍ରଯମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ: 'ତୁମ ପାଇଁ ସାତ ଶ ନଅ ବର୍ଷ ଓ ଛଅ ମାସ, ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ତିନି ଦିନ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି।'
ଋଷିରୁଵାଚ ସତ୍ଯଂ ଭୀରୁ ଵଦସ୍ଯେତତ୍ପରିହାସୋଽଥଵା ଶୁଭେ । ଦିନମେକମହଂ ମନ୍ଯେତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମିହାସିତମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଋଷି କହିଲେ: 'ଭୟଭୀତେ, ସତ୍ୟ କହ, ଏହା କି ମଜା ନା କି ଏହିପରି ଘଟିଛି, ଶୁଭେ? ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ତୁମ ସହିତ ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ଦିନ ଅତିତ ହୋଇଛି।'
ପ୍ରମ୍ଲୋଚୋଵାଚ ଵଦିଷ୍ଯାମ୍ଯନୃତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥମତ୍ର ତଵାନ୍ତିକେ । ଵିଶେଷେଣାଦ୍ଯ ଭଵତା ପୃଷ୍ଟା ମାର୍ଗାନୁଵର୍ତିନା ॥ ୧,୧୫.
ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କିପରି ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବି? ବିଶେଷ କରି ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଦାନ୍ତା।'
ସୋମ ଉଵାଚ ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ସ ମୁନିର୍ନୃପନନ୍ଦନାଃ । ଧିକ୍ଧିକ୍ମାମିତ୍ଯତୀଵେତ୍ଥଂ ନିନିନ୍ଦାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ॥ ୧,୧୫.
ସୋମ କହିଲେ: ସେ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ରାଜାନ୍ବୟ ଆତ୍ମାକୁ ପୁନିପୁନି ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ, 'ହେ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା!'
ମୁନିରୁଵାଚ ତପାଂସି ମମ ନଷ୍ଟନି ହତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଧନମ୍ । ହତୋ ଵିଵେକଃ କେନାପି ଯୋଷିନ୍ମୋହାଯ ନିର୍ମିତାଃ ॥ ୧,୧୫.
ମୁନି କହିଲେ: 'ମୋର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଧନ ହରାଇଗଲା। ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କିଏ ନାରୀଙ୍କ ମୋହ ପାଇଁ ଏହା ତିଆରି କରିଛି।'
ଊର୍ମିଷଟ୍କାତିଗଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞେଯମାତ୍ମଜଯେନ ମେ । ମତିରେଷା ହୃତା ଯେନ ଧିକ୍ତଂ କାମଂ ମହାଗ୍ରହମ୍ ॥ ୧,୧୫.
'ଛଅ ତରଙ୍ଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମକୁ ଆତ୍ମସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ମୋର ମନ କେଉଁଠି ହରାଇଗଲା, ହେ ଦୁଃଖ, ଏହି ମହା ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଗ୍ରସି ନେଲା।'
ଵ୍ରତାନି ଵେଦଵେଦ୍ଯାପ୍ତିକାରାଣାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ । ନରକଗ୍ରାମମର୍ଗେଣ ସଙ୍ଗେନାପହୃତାନି ମେ ॥ ୧,୧୫.
'ମୋ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନରକର ମାର୍ଗକୁ ନେଇ ହରାଇଗଲା।'
ଵିନିନ୍ଦ୍ଯେତ୍ଥଂ ସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ତାମପ୍ସରସମାସୀନାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି ନିଜକୁ ନିଜେ ନିନ୍ଦା କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି ସେଠାରେ ବସିଥିବା ଅପ୍ସରାକୁ କହିଲେ:
ଗଚ୍ଛ ପାପେ ଯଥାକାମଂ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତତ୍କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଦେଵରାଜସ୍ଯ ମତ୍କ୍ଷୋଭଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯା ଭାଵଚେଷ୍ଟିତୈଃ ॥ ୧,୧୫.
'ଯା, ପାପିନୀ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଉ। ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ତାହା କରିଦେଲ। ଦେବରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲ।'
ନ ତ୍ଵାଂ କରୋଣ୍ଯହଂ ଭସ୍ମ କ୍ରୋଧତୀଵ୍ରେଣ ଵହ୍ନିନା । ସତାଂ ସପ୍ତପଦଂ ମୈତ୍ରୁମୁଷି ତୋହଂ ତ୍ଵଯା ସହ ॥ ୧,୧୫.
'ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧର ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିବିନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସାତ ପଦ ମିତ୍ରତା କରିଛି।'
ଅଥ ଵା ତଵ କୋ ଦୋଷଃ କିଂ ଵା କୁପ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତଵ । ମମୈଵ ଦୋଷୋ ନିତରାଂ ଯେନାହମଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ତୁମେ କଣ ଭୁଲ କରିଛ? ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବି? ଏହି ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନି।
ଯଯା ଶକ୍ରପ୍ରିଯାର୍ଥିନ୍ଯା କୃତୋ ମେ ତପସୋ ଵ୍ଯଯଃ । ତ୍ଵଯା ଧିକ୍ତାଂ ମହାମୋହମଞ୍ଜୃଷାଂ ସୁଜୁଗୁପ୍ସିତାମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲା। ତୁମେ ନିଜେ ବଡ଼ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଛ, ଏବଂ ନିଜେ ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ।