ପରମେଶତ୍ଵଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଭୂତମସଂଶଯମ୍ । ନତାସ୍ମ ତତ୍ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିହ୍ଵାଦୃଗ୍ଗୋଚରଂ ନ ଯତ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ଗୁଣ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯାହା ଜିଭା ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ପହଞ୍ଚିବା ଯାଯିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରଚେତସୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତସ୍ତତ୍ସମାଧଯଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପଶ୍ଚେରୁର୍ମହାର୍ଣଵେ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ବଡ଼ ସାଗରରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତେଷାମନ୍ତର୍ଜଲେ ହରିଃ । ଦଦୌ ଦର୍ଶନମୁନ୍ନିଦ୍ରନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଚ୍ଛଵିଃ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ, ଭଗବାନ ହରି ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଭିତରେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ନବଫୁଟି ନୀଳ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ପରି।
ପତତ୍ରିରାଜମାରୂଢମଵଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଚେତସଃ । ପ୍ରଣିପେତୁଃ ଶିରୋଭିସ୍ତଂ ଭକ୍ତିଭାରାଵନାମିତୈଃ ॥ ୧,୧୪.
ପତଙ୍ଗ ରାଜା ଉପରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଭକ୍ତିର ଭାରରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତତସ୍ତାନାହ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ରଯତାମୀପ୍ସତୋ ଵରଃ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋହଂ ଵୋ ଵରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ତତସ୍ତମୂଚୁର୍ଵରଦଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପ୍ରଚେତସଃ । ଯଥା ପିତ୍ରା ସମାଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୃଦ୍ଧିକାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ ପ୍ରଚେତସମାନେ ଦାନଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆମ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ହେବା ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର, ତାହା ଦିଅ।'
ସ ଚାପି ଦେଵସ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥଭିଲଷିତଂ ଵରମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଜଗାମାଶୁ ତେ ଚ ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଜଲାତ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଏବଂ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ସତ୍ୱରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତପଶ୍ଚରତ୍ସୁ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରଚେତଃସୁ ମହୀରୁହାଃ । ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣାମାଵଵ୍ରୁର୍ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଚେତସମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀର ଗଛମାନେ ଅରକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ହେଲା।
ନାଶକନ୍ମରୁତୋ ଵାତୁଂ ଵୃତଂ ଖମଭଵଦ୍ଦ୍ରୁମୈଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ ଶକୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବାୟୁ ହୁଅନାହିଁ, ଆକାଶ ଗଛରେ ଆବୃତ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେନାହିଁ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଲନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚେତସଃ । ମୁଖେଭ୍ଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଂ ଚ ତେଽସୃଜନ୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ ॥ ୧,୧୫.
ଏହା ଦେଖି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ସମସ୍ତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ବାହାରିଲା।
ଉନ୍ମୂଲାନଥ ତାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍କୃତ୍ଵା ଵାଯୁରଶୋଷଯତ୍ । ତାନଗ୍ନିରଦହଦ୍ଘୋରସ୍ତତ୍ରାଭୂଦ୍ଦ୍ରୁମସଂକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ତାପରେ ବାୟୁ ଗଛମାନେ ଉପ୍ରା ଦେଲା, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ସେମାନେ ଜଳାଇଦେଲା, ଏହିପରି ଗଛମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଦ୍ରୁମକ୍ଷଯମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଞ୍ଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେଷୁ ଶାଖିଷୁ । ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ରାଜା ସୋମଃ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଗଛମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, କିଛି ଶାଖା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ସୋମ, ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଚେତସମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
କୋପଂ ଯଚ୍ଛତ ରାଜାନଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଞ୍ଚ ଵଚୋ ମମ । ସନ୍ଧାନଂ ଵଃ କରିଷ୍ଯାମି ସହ କ୍ଷିତିରୁହୈରହମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମହାରାଜମାନେ, ଆପଣମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ । ମୁଁ ଆପଣମାନେ ଓ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ କରିବି ।
ରତ୍ନଭୂତା ଚ କନ୍ଯେଯଂ ଵାର୍କ୍ଷେଯୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଭଵିଷ୍ଯଜ୍ଜାନତା ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଗୋଭିର୍ଵିଵର୍ଧିତା ॥ ୧,୧୫.
ଏହି କନ୍ୟା, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ସ୍ୱରୂପା ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ । ମୁଁ ଗୋମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜଣା ଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲାଳନା କରିଥିଲି ।
ମାରିଷା ନାମ ନାମ୍ନୈଷା ଵୃକ୍ଷାଣାମିତି ନିର୍ମିତା । ଭାର୍ଯା ଵୋଽସ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଧ୍ରୁଵଂ ଵଂଶଵିଵର୍ଧିନୀ ॥ ୧,୧୫.
ଏହାର ନାମ ମାରିଷା, ଗଛମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି ମହାଭାଗିନୀ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉନ୍ତୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେଜ ସୋର୍ଧେନ ମମ ଚାର୍ଧେନ ତେଜସଃ । ଅସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦକ୍ଷୋନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୧,୧୫.
ଆପଣମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମୋ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଦ୍ଧ ମିଶି ଏହାରୁ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯାହାର ନାମ ଦକ୍ଷ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ହେବେ ।
ମମ ଚାଂଶେନ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଯୁଷ୍ମତ୍ତେଜୋମଯେନ ଵୈ । ତେଜସାଗ୍ନିସମୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂଵର୍ଧଯିଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୫.
ମୋର ଅଂଶ ଓ ଆପଣମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ ହୋଇ, ସେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜ ଧାରଣ କରିବେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବେ ।
କଣ୍ଡୁର୍ନାମ ମୁନିଃ ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ । ମୁରମ୍ଯେ ଗୋମତୀତୀରେ ମ ତେପେ ପରମଂ ତପଃ ॥ ୧,୧୫.
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କଣ୍ଡୁ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ସେ ଗୋମତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର ତୀରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ତତ୍କ୍ଷୋଭାଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରମ୍ଲୋଚାଖ୍ଯା ଵରାପ୍ସରାଃ । ପ୍ରଯୁକ୍ତା କ୍ଷୋଭଯାମାସ ତମୃଷିଂ ସା ଶୁଚିସ୍ମିତା ॥ ୧,୧୫.
ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ହସ ଥିବା ଅପସରା ପ୍ରମ୍ଲୋଚାକୁ ପଠାଇଲେ । ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ ।
କ୍ଷୋଭିତଃ ସ ତଯା ସାର୍ଧଂ ଵର୍ଷାଣାମଧିକଂ ଶତମ୍ । ଅତିଷ୍ଠନ୍ମନ୍ଦରଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଵିଷଯାସକ୍ତମାନସଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଅପସରା ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନିତ ହୋଇ, ମୁନି ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ଏକ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ, ମନ ଭୋଗରେ ଲଗି ରହିଲା ।
ତଂ ସା ପ୍ରାହ ମହାଭାଗ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦିଵମ୍ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନୁଜ୍ଞାଂ ଦାତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୫.
ସେ ମହାଭାଗିନୀ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ତଯୈଵମୁକ୍ତଃ ସ ମୁନିସ୍ତସ୍ଯାମାସକ୍ତମାନସଃ । ଦିନାନି କତିଚିଦ୍ଭଦ୍ରେ ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, 'ଭଦ୍ରେ, କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତେନ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପୁନଃ । ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାଂସ୍ତନ୍ଵୀ ତେନ ସାକଂ ମହାତ୍ମନା ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ପରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଆଉ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଭୋଗରେ ଲଗି ରହିଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦେହି ଭଗଵନ୍ ଵ୍ରଜାମି ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍ । ଉକ୍ତସ୍ତଥେତି ସ ପୁନଃ ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।' ମୁନି କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ତଥାପି 'କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି ଆଉ କହିଲେ ।
ପୁନର୍ଗତେ ଵର୍ଷଶତେ ସାଧିକ ସା ଶୁଭାନନା । ଯାମୀତ୍ଯାହ ଦିଵଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଣଯସ୍ମିତଶୋଭନମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ଆଉ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଗଲା ପରେ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ନାରୀ ପ୍ରେମ ହସ ସହିତ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।'
ଉକ୍ତସ୍ତଯୈଵଂ ସ ମୁନିରୁପଗୁହ୍ଯାଯତେ କ୍ଷଣାମ୍ । ଇହାସ୍ଯତାଂ କ୍ଷଣଂ ସୁଭୁ ଚିରକାଲଂ ଗମିଷ୍ଯସି ॥ ୧,୧୫.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏକ କ୍ଷଣ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଠାରେ ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବେ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ସା କ୍ରୀଡମାନା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସହ ତେନର୍ଷିଣା ପୁନଃ । ଶତଦ୍ଵଯଂ କିଞ୍ଚିଦୂନଂ ଵର୍ଷଣାମନ୍ଵତିଷ୍ଠତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଖେଳ କରି, ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ ।
ଗମନାଯ ମହାଭାଗ ଦେଵରାଜନିଵେଶନମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଯା ତନ୍ଵ୍ଯା ସ୍ଥୀଯତାମିତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ଦେବରାଜଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ମୁନି, ସୁନ୍ଦରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଥା ଶୁଣି, 'କିଛି ଦିନ ଅଧିକ ରୁହନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତା ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ଚ ଦକ୍ଷିଣା । ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଣଯଭଙ୍ଗର୍ତିଵେଦିନୀ ନ ଜହୌ ମୁନିମ୍ ॥ ୧,୧୫.
ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଭୟରେ ଏବଂ ଦୟାରୁ, ସେ ମୃଦୁ ନାରୀ ବିଚ୍ଛେଦ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜାଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନାହିଁ ।
ତଯା ଚ ରମତସ୍ତସ୍ଯ ପରମର୍ଷେରହର୍ନିଶମ୍ । ନଵଂନଵମଭୂତ୍ପ୍ରମ ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଚେତସଃ ॥ ୧,୧୫.
ସେ ମହାର୍ଷି ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନ ମନମଥରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ।