ପ୍ରଚେତସ ଊଚୁଃ ନତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵଵଚସାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯତ୍ର ଶାଶ୍ଵତୀ । ତମାଦ୍ଯନ୍ତମଶେଷସ୍ଯ ଜଗତଃ ପରମଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରଚେତାମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବାଣୀର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆଧାର ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦି ଓ ଶେଷ ଅଛି, ସେ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।
ଜ୍ଯୋତିରାଦ୍ଯମନୌପମ୍ଯମଣ୍ଵନନ୍ତମପାରଵତ୍ । ଯୋନିଭୂତମଶେଷସ୍ଯ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଅପାର ଆଲୋକର ଆଦିସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ, ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର।
ଯସ୍ଯାହଃ ପ୍ରଥମଂ ରୂପମରୂପସ୍ଯ ତଥା ନିଶା । ସଂଧ୍ଯା ଚ ପରମେଶସ୍ଯ ତସ୍ମୈ କାଲାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯାହାଙ୍କ ଦିନ ଅରୂପର ପ୍ରଥମ ରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ସମୟର ସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଭୁଜ୍ଯତେଽନୁଦିନଂ ଦେଵୈଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚ ସୁଧାତ୍ମକଃ । ବୀଜଭୂତଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ସୋମାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସୋମ ରୂପେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ବୀଜ ଯିଏ, ସେହି ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯସ୍ତମାସ୍ଯତ୍ତି ତୀଵ୍ରାତ୍ମା ପ୍ରଭାଭିର୍ଭାସଯନ୍ନଭଃ । ଘର୍ମଶୀତାମ୍ଭସା ଯୋନିସ୍ତସ୍ମୈ ସୂର୍ଯତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନିଗଳନ୍ତି, ତୀବ୍ର ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ତାପ, ଶୀତଳତା ଓ ଜଳର ମୂଳ, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
କାଠିନ୍ଯଵାନ୍ ଯୋ ବିଭର୍ତି ଜଗଦେତଦଶେଷତଃ । ଶବ୍ଦାଦିସଂଶ୍ରଯୋ ଵ୍ଯାପୀ ତସ୍ମୈ ଭୂମ୍ଯାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଦୃଢତା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶବ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଆଧାର ଭାବେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସେହି ଭୂମି ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର।
ଯଦ୍ଯୋନିଭୂତଂ ଜଗତୋ ଵୀଜଂ ଯତ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତତ୍ତୋଯରୂପମୀଶସ୍ଯ ନମାମୋ ହରିମେଧସଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଜଳର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୀଜ, ସେହି ହରି, ଜଗତର ଆଦିକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯୋ ମୁଖଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଭୁକ୍କଵ୍ଯଭୁକ୍ତଥା । ପିତୄଣାଂ ଚ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଣଵେ ପାଵକାତ୍ମନେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ହବି ଓ କବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ସେହି ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ପଞ୍ଚଧାଵସ୍ଥିତୋ ଦେହେ ଯଶ୍ଚେଷ୍ଟାଂ କୁରୁତେଽନିଶମ୍ । ଆକାଶଯୋନିର୍ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଵାଯ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଦେହରେ ପଞ୍ଚଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆକାଶର ମୂଳ, ସେହି ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଅଵକାଶମଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଅନନ୍ତମୂର୍ତିମାଞ୍ଛୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅବକାଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନନ୍ତ ରୂପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ଅଛି, ସେହି ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର।
ସମସ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯସର୍ଗସ୍ଯ ଯଃ ସଦା ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମୈ ଶବ୍ଦାଦିରୂପାଯ ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଵେଧସେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର ସୃଷ୍ଟିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଧାର, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଷଯାନ୍ନିତ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମାକ୍ଷରାକ୍ଷରଃ । ଯସ୍ତସ୍ମୈ ଜ୍ଞାନମୂଲାଯ ନତାସ୍ମ ହରିମେଧସେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ ଭାବରେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ସେହି ହରି, ଜଗତର ଆଦିକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଗୃହୀତାନିନ୍ଦ୍ରିଯୈରର୍ଥାନାତ୍ମନେ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଅନ୍ତଃକରଣରୂପାଯ ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କୃତ ବିଷୟମାନେକୁ ଆତ୍ମା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯିଏ ଅନ୍ତଃକରଣର ରୂପ, ସେହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମାକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯସ୍ମିନ୍ନନନ୍ତେ ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଯସ୍ମାତ୍ତଥୋଦ୍ଗତମ୍ । ଲଯସ୍ଥାନଂ ଚ ଯସ୍ତସ୍ମୈ ନମଃ ପ୍ରକୃତିଧର୍ମିଣେ ॥ ୧,୧୪.
ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବସିଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତର ଲୟ ହୁଏ, ସେହି ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱଭାବକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଶୁଦ୍ଧଃ ସଂଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଗୁଣଵାନିଵ ଯୋଽଗୁଣଃ । ତମାତ୍ମରୂପିଣଂ ଦେଵ ନତାସ୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସଫଳ ଓ ପବିତ୍ର, ଯିଏ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଣବତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଆତ୍ମାର ଆକାର ଦେବତା, ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଅଵିକାରମଜଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଯନ୍ନିରଜନମ୍ । ନତାଃସ୍ମତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ଅଜନ୍ମା, ସଫଳ, ଗୁଣହୀନ ଓ ଦୋଷହୀନ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ, ତାହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଅଦୀର୍ଘହ୍ରସ୍ଵମସ୍ଥୂଲଣ୍ଵନମଶ୍ଯାମଲୋହିତମ୍ । ଅସ୍ନେହଚ୍ଛାଯମତନୁମସକ୍ତମଶରୀରୀଣମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ନ ଲମ୍ବା, ନ ଛୋଟ, ନ ଦାଢ଼ି, ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ କଳା, ନ ଲାଲ, ନ ସ୍ନେହ, ନ ଛାୟା, ନ ଦେହ, ନ ଆସକ୍ତି, ନ ଆକାର; ସେ ଦେହହୀନ।
ଅନାକାଶମସଂସ୍ପର୍ଶମଗନ୍ଧମରସଂ ଚ ଯତ୍ । ଅଚକ୍ଷୁଶ୍ରୋତ୍ରମଚଲମଵାକ୍ପାଣିମମାନିସମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ଆକାଶ ନାହିଁ, ସଂସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କାନ ନାହିଁ, ନ ଚଳିତ, ନ କଥା, ନ ହାତ, ନ ଅହଂକାର।
ଅନାମଗୋମତ୍ରସୁଖମତେଜସ୍କମହେତୁକମ୍ । ଅଭଯଂ ଭ୍ରାନ୍ତିରହିତମ ନିଦ୍ରମଜରାମରମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ନାମ ନାହିଁ, ମାପ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ତେଜ ନାହିଁ, କାରଣ ନାହିଁ, ନିର୍ଭୟ, ଭ୍ରମ ନାହିଁ, ନିଦ୍ରା ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।
ଅରଜୋଶବ୍ଦମମୃତମପ୍ଲୁତଂ ଯଦସଂଵୃତମ୍ । ପୂର୍ଵାପରେଣ ଵୈ ଯସ୍ମିସ୍ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ରଜ ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ଅମୃତ, ଅଚଳ, ଅଢ଼ାକ, ସେ ଆଗରୁ ଓ ପରେ ଅଛି, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ।
ପରମେଶତ୍ଵଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଭୂତମସଂଶଯମ୍ । ନତାସ୍ମ ତତ୍ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିହ୍ଵାଦୃଗ୍ଗୋଚରଂ ନ ଯତ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ଗୁଣ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯାହା ଜିଭା ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ପହଞ୍ଚିବା ଯାଯିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଏଵଂ ପ୍ରଚେତସୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତସ୍ତତ୍ସମାଧଯଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପଶ୍ଚେରୁର୍ମହାର୍ଣଵେ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ବଡ଼ ସାଗରରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତେଷାମନ୍ତର୍ଜଲେ ହରିଃ । ଦଦୌ ଦର୍ଶନମୁନ୍ନିଦ୍ରନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଚ୍ଛଵିଃ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ, ଭଗବାନ ହରି ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଭିତରେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ନବଫୁଟି ନୀଳ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ପରି।
ପତତ୍ରିରାଜମାରୂଢମଵଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଚେତସଃ । ପ୍ରଣିପେତୁଃ ଶିରୋଭିସ୍ତଂ ଭକ୍ତିଭାରାଵନାମିତୈଃ ॥ ୧,୧୪.
ପତଙ୍ଗ ରାଜା ଉପରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଭକ୍ତିର ଭାରରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତତସ୍ତାନାହ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ରଯତାମୀପ୍ସତୋ ଵରଃ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋହଂ ଵୋ ଵରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ତତସ୍ତମୂଚୁର୍ଵରଦଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପ୍ରଚେତସଃ । ଯଥା ପିତ୍ରା ସମାଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୃଦ୍ଧିକାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ତାପରେ ପ୍ରଚେତସମାନେ ଦାନଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆମ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ହେବା ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର, ତାହା ଦିଅ।'
ସ ଚାପି ଦେଵସ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥଭିଲଷିତଂ ଵରମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଜଗାମାଶୁ ତେ ଚ ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଜଲାତ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଏବଂ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ସତ୍ୱରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତପଶ୍ଚରତ୍ସୁ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରଚେତଃସୁ ମହୀରୁହାଃ । ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣାମାଵଵ୍ରୁର୍ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୫.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଚେତସମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀର ଗଛମାନେ ଅରକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ହେଲା।
ନାଶକନ୍ମରୁତୋ ଵାତୁଂ ଵୃତଂ ଖମଭଵଦ୍ଦ୍ରୁମୈଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ ଶକୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୫.
ବାୟୁ ହୁଅନାହିଁ, ଆକାଶ ଗଛରେ ଆବୃତ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେନାହିଁ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଲନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚେତସଃ । ମୁଖେଭ୍ଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଂ ଚ ତେଽସୃଜନ୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ ॥ ୧,୧୫.
ଏହା ଦେଖି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ସମସ୍ତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ବାହାରିଲା।