ପ୍ରଚେତସ ଊଚୁଃ ଯେନ ତାତ ପ୍ରଜାଵୃଦ୍ଧୌ ସମର୍ଥା କର୍ମଣା ଵଯମ୍ । ଭଵେମ ତତ୍ସମସ୍ତଂ ନଃ କର୍ମ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରଚେତସମାନେ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, କେଉଁ କାମ କଲେ ଆମେ ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇପାରିବୁ? ଆମକୁ ଏହାର ସମସ୍ତ ଉପାୟ ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତୁ।'
ପିତୋଵାଚ ଆରାଧ୍ଯ ଵରଦଂ ଵିଷ୍ଣୁମିଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତିମସଂଶଯମ୍ । ସମେତି ନାନ୍ଯଥା ମର୍ତ୍ଯଃ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵଃ ॥ ୧,୧୪.
ପିତା କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବାଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଛଡ଼ା ମଣିଷ ଆଉ କିଛି ଉପାୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇପାରେନାହିଁ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କଣ କହିବି?''
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜା ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଭୁଂ ହରିମ୍ । ଆରାଧଯତ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଯଦି ସିଦ୍ଧିମଭୀପ୍ସଥଃ ॥ ୧,୧୪.
ସେଥିପାଇଁ, ସନ୍ତାନ ବଢ଼ିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମାଲିକ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଯଦି ସଫଳତା ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚାନ୍ଵିଚ୍ଛତାଂ ସଦା । ଆରାଧନୀଯୋ ଭଗଵାନନାଦିପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ସର୍ଗଂ ଚକାରାଦୌ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତମାରାଧ୍ଯାଚ୍ଯୁତଂ ଵୃଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୪.
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଚଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଯଦି ତୁମେ ପୂଜା କରିବ, ତେବେ ତୁମ ପରିବାରରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନର ବୃଦ୍ଧି ହେବ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତାସ୍ତେ ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଶ । ମଗ୍ନାଃ ପଯୋଧିସଲିଲେ ତପସ୍ତେଷୁଃ ସମାହିତାଃ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେହି ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ୍ଯସ୍ତଚିତ୍ତା ଜଗତ୍ପତୌ । ନାରାଯଣେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଲୋକପରାଯଣେ ॥ ୧,୧୪.
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସମସ୍ତ ମନ ନିୟୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଏ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଲଗି ରହିଲେ।
ତତ୍ରୈଵାଵସ୍ଥିତା ଦେଵମେକାଗ୍ରମନସୋ ହରିମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଯଃସ୍ତୁତଃ କାମାନ୍ ସ୍ତୋତୁରିଷ୍ଟାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୧,୧୪.
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ସ୍ତଵଂ ପ୍ରଚେତସୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ରାମ୍ଭସି ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଚକ୍ରୁସ୍ତନ୍ମେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁପୁଣ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଚେତାସମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତବ ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ମୈତ୍ରେଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଚେତସଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତନ୍ମଯୀଭୂତାଃ ସମୁଦ୍ରସଲିଲେଶଯାଃ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରଚେତାମାନେ କିପରି ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଶୟନ କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ପ୍ରଚେତସ ଊଚୁଃ ନତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵଵଚସାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯତ୍ର ଶାଶ୍ଵତୀ । ତମାଦ୍ଯନ୍ତମଶେଷସ୍ଯ ଜଗତଃ ପରମଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରଚେତାମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବାଣୀର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆଧାର ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦି ଓ ଶେଷ ଅଛି, ସେ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।
ଜ୍ଯୋତିରାଦ୍ଯମନୌପମ୍ଯମଣ୍ଵନନ୍ତମପାରଵତ୍ । ଯୋନିଭୂତମଶେଷସ୍ଯ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଅପାର ଆଲୋକର ଆଦିସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ, ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର।
ଯସ୍ଯାହଃ ପ୍ରଥମଂ ରୂପମରୂପସ୍ଯ ତଥା ନିଶା । ସଂଧ୍ଯା ଚ ପରମେଶସ୍ଯ ତସ୍ମୈ କାଲାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯାହାଙ୍କ ଦିନ ଅରୂପର ପ୍ରଥମ ରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି, ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ସମୟର ସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଭୁଜ୍ଯତେଽନୁଦିନଂ ଦେଵୈଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚ ସୁଧାତ୍ମକଃ । ବୀଜଭୂତଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ସୋମାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସୋମ ରୂପେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ବୀଜ ଯିଏ, ସେହି ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯସ୍ତମାସ୍ଯତ୍ତି ତୀଵ୍ରାତ୍ମା ପ୍ରଭାଭିର୍ଭାସଯନ୍ନଭଃ । ଘର୍ମଶୀତାମ୍ଭସା ଯୋନିସ୍ତସ୍ମୈ ସୂର୍ଯତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନିଗଳନ୍ତି, ତୀବ୍ର ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ତାପ, ଶୀତଳତା ଓ ଜଳର ମୂଳ, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
କାଠିନ୍ଯଵାନ୍ ଯୋ ବିଭର୍ତି ଜଗଦେତଦଶେଷତଃ । ଶବ୍ଦାଦିସଂଶ୍ରଯୋ ଵ୍ଯାପୀ ତସ୍ମୈ ଭୂମ୍ଯାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଦୃଢତା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶବ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଆଧାର ଭାବେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ସେହି ଭୂମି ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର।
ଯଦ୍ଯୋନିଭୂତଂ ଜଗତୋ ଵୀଜଂ ଯତ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ତତ୍ତୋଯରୂପମୀଶସ୍ଯ ନମାମୋ ହରିମେଧସଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଜଳର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୀଜ, ସେହି ହରି, ଜଗତର ଆଦିକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯୋ ମୁଖଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଭୁକ୍କଵ୍ଯଭୁକ୍ତଥା । ପିତୄଣାଂ ଚ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଣଵେ ପାଵକାତ୍ମନେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ହବି ଓ କବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ସେହି ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ପଞ୍ଚଧାଵସ୍ଥିତୋ ଦେହେ ଯଶ୍ଚେଷ୍ଟାଂ କୁରୁତେଽନିଶମ୍ । ଆକାଶଯୋନିର୍ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଵାଯ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଦେହରେ ପଞ୍ଚଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆକାଶର ମୂଳ, ସେହି ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଅଵକାଶମଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଅନନ୍ତମୂର୍ତିମାଞ୍ଛୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅବକାଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନନ୍ତ ରୂପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ଅଛି, ସେହି ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର।
ସମସ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯସର୍ଗସ୍ଯ ଯଃ ସଦା ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମୈ ଶବ୍ଦାଦିରୂପାଯ ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଵେଧସେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର ସୃଷ୍ଟିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଧାର, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଷଯାନ୍ନିତ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମାକ୍ଷରାକ୍ଷରଃ । ଯସ୍ତସ୍ମୈ ଜ୍ଞାନମୂଲାଯ ନତାସ୍ମ ହରିମେଧସେ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ ଭାବରେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ସେହି ହରି, ଜଗତର ଆଦିକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଗୃହୀତାନିନ୍ଦ୍ରିଯୈରର୍ଥାନାତ୍ମନେ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଅନ୍ତଃକରଣରୂପାଯ ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କୃତ ବିଷୟମାନେକୁ ଆତ୍ମା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯିଏ ଅନ୍ତଃକରଣର ରୂପ, ସେହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମାକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଯସ୍ମିନ୍ନନନ୍ତେ ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଯସ୍ମାତ୍ତଥୋଦ୍ଗତମ୍ । ଲଯସ୍ଥାନଂ ଚ ଯସ୍ତସ୍ମୈ ନମଃ ପ୍ରକୃତିଧର୍ମିଣେ ॥ ୧,୧୪.
ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବସିଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତର ଲୟ ହୁଏ, ସେହି ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱଭାବକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଶୁଦ୍ଧଃ ସଂଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଗୁଣଵାନିଵ ଯୋଽଗୁଣଃ । ତମାତ୍ମରୂପିଣଂ ଦେଵ ନତାସ୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ସଫଳ ଓ ପବିତ୍ର, ଯିଏ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଣବତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଆତ୍ମାର ଆକାର ଦେବତା, ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଅଵିକାରମଜଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଯନ୍ନିରଜନମ୍ । ନତାଃସ୍ମତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଯିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ଅଜନ୍ମା, ସଫଳ, ଗୁଣହୀନ ଓ ଦୋଷହୀନ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ, ତାହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଅଦୀର୍ଘହ୍ରସ୍ଵମସ୍ଥୂଲଣ୍ଵନମଶ୍ଯାମଲୋହିତମ୍ । ଅସ୍ନେହଚ୍ଛାଯମତନୁମସକ୍ତମଶରୀରୀଣମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ନ ଲମ୍ବା, ନ ଛୋଟ, ନ ଦାଢ଼ି, ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ କଳା, ନ ଲାଲ, ନ ସ୍ନେହ, ନ ଛାୟା, ନ ଦେହ, ନ ଆସକ୍ତି, ନ ଆକାର; ସେ ଦେହହୀନ।
ଅନାକାଶମସଂସ୍ପର୍ଶମଗନ୍ଧମରସଂ ଚ ଯତ୍ । ଅଚକ୍ଷୁଶ୍ରୋତ୍ରମଚଲମଵାକ୍ପାଣିମମାନିସମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ଆକାଶ ନାହିଁ, ସଂସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କାନ ନାହିଁ, ନ ଚଳିତ, ନ କଥା, ନ ହାତ, ନ ଅହଂକାର।
ଅନାମଗୋମତ୍ରସୁଖମତେଜସ୍କମହେତୁକମ୍ । ଅଭଯଂ ଭ୍ରାନ୍ତିରହିତମ ନିଦ୍ରମଜରାମରମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ନାମ ନାହିଁ, ମାପ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ତେଜ ନାହିଁ, କାରଣ ନାହିଁ, ନିର୍ଭୟ, ଭ୍ରମ ନାହିଁ, ନିଦ୍ରା ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।
ଅରଜୋଶବ୍ଦମମୃତମପ୍ଲୁତଂ ଯଦସଂଵୃତମ୍ । ପୂର୍ଵାପରେଣ ଵୈ ଯସ୍ମିସ୍ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ସେ ରଜ ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ଅମୃତ, ଅଚଳ, ଅଢ଼ାକ, ସେ ଆଗରୁ ଓ ପରେ ଅଛି, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ।