ଏଵଂ ପ୍ରଭାଵସ୍ସ ପୃଥୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜଜ୍ଞେ ମହୀପତିଃ ପୂର୍ଵୋ ରାଜାଭୂଜ୍ଜନରଞ୍ଜନାତ୍
ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ; ସେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବେ ଜନମ ନେଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଜନ୍ମ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ପୃଥୋଃ ସଂକୀର୍ତ୍ତରେନ୍ନରଃ। ନ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂଚିତ୍ଫଲଦାଯି ପ୍ରଜାଯତେ
ଯେ କେହି ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁଙ୍କ ଏହି ଜନ୍ମ କଥା କହିଥାଏ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କେବେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
ଦୁସ୍ସ୍ଵପ୍ନୋପଶମଂ ନୄଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାମେତଦୁତ୍ତମମ୍। ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ କରୋତି ସତତଂ ନୃଣାମ୍
ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଣ ଦେଵେଶଂ ସର୍ଵ୍ଵଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତସ୍ଯାଂଶସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ — ତାଙ୍କ ଅଂଶ ତୁମର ହେବ।
ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ ଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ଆଦ୍ଯମାଜଗଵଂ ନାମ ଖାତ୍ ପପାଗ ତତୋ ଧନୁଃ
ସେ ଦେହରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ; ସେ ଆଦି ଅଜଗବ ନାମକ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରୁ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଚକାର ହ୍ଟଦି ତାଦୃକ୍ ଚ କର୍ମଣା କୃତଵାନସୌ । ତତଃ ସ ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପାଲଯନ୍ ଵସୁଧାମିମାମ୍
ସେ ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କଲେ; ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ଏହି ଭୂମିକୁ ପାଳନ କଲେ।
ପ୍ରଜାନାମୁପକାରାଯ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ହନିଷ୍ଯସି । ଆଧାରଃ କଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତେ ନପଶ୍ଵେଷ୍ଠେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଆଧାର କିଏ ହେବ?
ତତଶ୍ଵ ଦେଵୈର୍ମୁନିବିର୍ଦୈତ୍ଯୈରକ୍ଷୋଭିରଦ୍ରିଭିଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁରଗୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ ପିତୃଭିସ୍ତରୁଭିସ୍ତଥା
ତାପରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ଗଛମାନେ—
ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଜଜ୍ଞାତୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧିପାଲିନୌ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ହଵିର୍ଦ୍ଧାନମନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନାଦ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ
ପୃଥୁଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦୁହେଁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଓ ହବିର୍ଦ୍ଧାନ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ହଵିର୍ଦ୍ଧାନାତ୍ ଷଡାଗ୍ନେଯୀ ଧିଷଣାଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ । ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଂ ଶୁକ୍ରଂ ଗଯଂ କୃଷ୍ଣଂ ଵ୍ରଜାଜିନୌ
ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଧିଷଣା ଛଅଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ଶୁକ୍ର, ଗୟା, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ।
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ଭଗଵାନ୍ ମହାନାସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ । ହଵିର୍ଧାନାନ୍ମହାଭାଗ ଯେନ ସଂଵର୍ଧିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମହାନ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲେ।
ପ୍ରାଚୀନାଗ୍ରାଃ କୁଶାସ୍ତସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତା ମୁନେ । ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିରଭଵତ୍ଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵି ମହାବଲଃ ॥ ୧,୧୪.
ମୁନି, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ କାରଣରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା କୁଶ ଘାସ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ମହାବଳଶାଳୀ ବୋଲି ଭୂମିରେ ନାମ କମାଇଲେ।
ସମୁଦ୍ରତନଯାଯାଂ ତୁ କୃତଦାରୋ ମହୀପତିଃ । ମହତସ୍ତମସଃ ପାରେ ସଵର୍ଣାଯାଂ ମହାମତେ ॥ ୧,୧୪.
ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ସେ ରାଜା ମହାନ ଅନ୍ଧକାରର ପାରେ ତାଙ୍କର ଘରସଂସାର ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ସଵର୍ଣାଧତ୍ତ ସାମୁଦ୍ରୀ ଦଶ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ । ସର୍ଵେ ପ୍ରାଚେତସୋ ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ ॥ ୧,୧୪.
ସବର୍ଣ୍ଣା, ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର ଦଶଜଣ ପୁଅ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଚେତସ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ହେଲେ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଅପୃଥଗ୍ଧର୍ମଚରଣାସ୍ତେ ତପ୍ଯନ୍ତ ମହତ୍ତପଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସମୁଦ୍ରସଲିଲେଶଯଃ ॥ ୧,୧୪.
ସେମାନେ ସମାନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ରର ପାଣିରେ ରହି ଭାରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ଯଦର୍ଥଂ ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତପସ୍ତେପୁର୍ମହାମୁନେ । ପ୍ରାଚେତସଃ ସମୁଦ୍ରାମ୍ଭସ୍ଯେତଦାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ହେ ମହାମୁନି, ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରାଚେତସମାନେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଏମିତି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ପିତ୍ରା ପ୍ରଚେତସଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାର୍ଥମମିତାତ୍ମନା । ପ୍ରଜାପତିନିଯୁକ୍ତେନ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ— ପ୍ରଚେତସମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଅତି ବିସ୍ତୃତ ମନ ଥିଲା, ସେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବହୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିରୁଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦେଵଦେଵେନ ସମାଦିଷ୍ଟୋସ୍ମ୍ଯହଂ ସୁତାଃ । ପ୍ରଜାଃ ସଂଵର୍ଧନୀଯାସ୍ତେ ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତଥେତି ତତ୍ ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି କହିଲେ— ମୋ ପୁଅମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଦେବଙ୍କର ଆଦେଶ ମୁଁ ପାଇଛି, ଯେ ତୁମେ ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଅ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିଛ।
ତନ୍ମମ ପ୍ରୀତଯେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଜାଵୃଦ୍ଧିମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ । କୁରୁଧ୍ଵଂ ମାନନୀଯା ଵଃ ସମ୍ଯଗାଜ୍ଞା ପ୍ରଜାପତେଃ ॥ ୧,୧୪.
ସେଥିପାଇଁ, ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କର। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ସମ୍ମାନ କର।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତସ୍ତେ ତତ୍ପିତୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ନୃପନନ୍ଦନାଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତଂ ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପିତରଂ ମୁନେ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ— ପିତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ପୁନି ସେମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ମୁନି।
ପ୍ରଚେତସ ଊଚୁଃ ଯେନ ତାତ ପ୍ରଜାଵୃଦ୍ଧୌ ସମର୍ଥା କର୍ମଣା ଵଯମ୍ । ଭଵେମ ତତ୍ସମସ୍ତଂ ନଃ କର୍ମ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୪.
ପ୍ରଚେତସମାନେ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, କେଉଁ କାମ କଲେ ଆମେ ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇପାରିବୁ? ଆମକୁ ଏହାର ସମସ୍ତ ଉପାୟ ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତୁ।'
ପିତୋଵାଚ ଆରାଧ୍ଯ ଵରଦଂ ଵିଷ୍ଣୁମିଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତିମସଂଶଯମ୍ । ସମେତି ନାନ୍ଯଥା ମର୍ତ୍ଯଃ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵଃ ॥ ୧,୧୪.
ପିତା କହିଲେ, 'ଯେଉଁଠି ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବାଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଛଡ଼ା ମଣିଷ ଆଉ କିଛି ଉପାୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇପାରେନାହିଁ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କଣ କହିବି?''
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜା ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଭୁଂ ହରିମ୍ । ଆରାଧଯତ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଯଦି ସିଦ୍ଧିମଭୀପ୍ସଥଃ ॥ ୧,୧୪.
ସେଥିପାଇଁ, ସନ୍ତାନ ବଢ଼ିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମାଲିକ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଯଦି ସଫଳତା ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚାନ୍ଵିଚ୍ଛତାଂ ସଦା । ଆରାଧନୀଯୋ ଭଗଵାନନାଦିପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ ୧,୧୪.
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ସର୍ଗଂ ଚକାରାଦୌ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତମାରାଧ୍ଯାଚ୍ଯୁତଂ ଵୃଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୪.
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଚଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଯଦି ତୁମେ ପୂଜା କରିବ, ତେବେ ତୁମ ପରିବାରରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତାନର ବୃଦ୍ଧି ହେବ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତାସ୍ତେ ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଶ । ମଗ୍ନାଃ ପଯୋଧିସଲିଲେ ତପସ୍ତେଷୁଃ ସମାହିତାଃ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେହି ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ୍ଯସ୍ତଚିତ୍ତା ଜଗତ୍ପତୌ । ନାରାଯଣେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଲୋକପରାଯଣେ ॥ ୧,୧୪.
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସମସ୍ତ ମନ ନିୟୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଏ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଲଗି ରହିଲେ।
ତତ୍ରୈଵାଵସ୍ଥିତା ଦେଵମେକାଗ୍ରମନସୋ ହରିମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଯଃସ୍ତୁତଃ କାମାନ୍ ସ୍ତୋତୁରିଷ୍ଟାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୧,୧୪.
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ସ୍ତଵଂ ପ୍ରଚେତସୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୁଦ୍ରାମ୍ଭସି ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଚକ୍ରୁସ୍ତନ୍ମେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁପୁଣ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଚେତାସମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତବ ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ମୈତ୍ରେଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଚେତସଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତନ୍ମଯୀଭୂତାଃ ସମୁଦ୍ରସଲିଲେଶଯାଃ ॥ ୧,୧୪.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରଚେତାମାନେ କିପରି ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଶୟନ କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।