ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯଯୌ ଦେଵୀ ସା ତଦା ଭୂତଧାରିଣୀ। ତତ୍ର ତତ୍ର ତୁ ସା ଵୈନ୍ଯଂ ଦଦୃଶୋ!ଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧମ୍
ଯେଉଁଠି ଭୂତମାତା ଦେବୀ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ ବେଣ୍ୟଙ୍କୁ ତୀର ଉଠାଇ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଵସୁଧା ପୃଥୁଂ ରାଜପରାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରଵେପମାନା ତଦ୍ବାଣପରିତ୍ରାଣପରାଯଣା
ତାପରେ ଭୂମି, ତୀରରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ପ୍ରଭଳ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ ତ୍ଵଂ ମହାପାପଂ କିଂ ନରେନ୍ଦ୍ର। ନ ପଶ୍ଯସି। ଯେନ ମାଂ ହଂତୁମତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରକରୋଷି ନୃପୋଦ୍ଯମମ୍
ଭୂମି କହିଲେ: ଏ ରାଜା, ଜନାଣୀକୁ ମାରିବା ମହାପାପ। ତୁମେ ଏହି କଥା ଦେଖୁନାହାନ୍ତି କି? ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି କରୁଛ?
ପୃଥୁରୁଵାଚ ଏକସ୍ମିନ୍ ଯତ୍ର ନିଧନଂ ପ୍ରାପିତେ ଦୁଷ୍ଟକାରିଣି। ବହୂନାଂ ଭଵତି କ୍ଷେମଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦୋ ଵଧଃ। ୭୪ ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଜାନାମୁପକାରାଯ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ହନିଷ୍ଯସି ଆଧାରଃ କଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୃଥୁ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକଙ୍କ ଭଲ ହୁଏ; ଏପରି ହତ୍ୟା ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ଭୂମି କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହାଅ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର କିଏ ହେବେ, ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ?
ପୃଥୁରୁଵାଚ ତ୍ଵାଂ ହତ୍ଵା ଵସୁଧେ ବାଣୈର୍ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍। ଆତ୍ମଯୋଗବଲେନେମା ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଜାଃ
ପୃଥୁ କହିଲେ: ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନୁନଥିବା ତୁମକୁ ତୀରରେ ମାରି, ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵସୁଧା ତଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵମ୍। ପ୍ରଵେପିତାଙ୍ଗୀ ପରମଂ ସାଧ୍ଵସଂ ସମୁପାଗତା
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଭୂମି ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ଉପାଯତଃ ସମାରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଵଦାମ୍ଯୁପାଯଂ ତେ ତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଭୂମି କହିଲେ: ଯେଉଁ କାମ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେ ସଫଳ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, ତୁମେ ଚାହିଲେ ସେହି କାମ କର।
ସମସ୍ତା ଯା ମଯା ଜୀର୍ଣା ନରନାଥ ମହୌଷଧୀଃ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତାଃ କ୍ଷୀରପରିଣାମିନୀଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାଉଷଧି ଗଳିଦେଇଛି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଚାହିଲେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧର ରୂପରେ ଦେଇପାରିବି।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାହିତାର୍ଥାଯ ମମ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର। ତଂ ତୁ ଵତ୍ସଂ କୁରୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ କ୍ଷରେଯଂ ଯେନ ଵତ୍ସଲା
ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଧର୍ମବାନ୍ଧବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ବଛା ବନାଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇପାରିବି।
ସମାଂ ଚ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯେନ କ୍ଷୀରଂ ସମଂତତଃ। ଵରୌଷଧୀବୀଜଭୂତଂ ବୀଜଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵଯେ
ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁଧ ସମାନ ହେଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ପାଇପାରିବେ; ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧୀର ବିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତ ଉତ୍ସାରଯାମାସ ଶୈଲାନ୍ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ପଦା ଵୈନ୍ଯସ୍ତେନ ଶୈଲା ଵିଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ — ତାପରେ ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ର ଟିପ୍ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଶହେ ଶହେ ହଜାରେ ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପାହାଡ଼ମାନେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ନ ହି ପୂର୍ଵଵିସର୍ଗେ ଵୈ ଵିଷମେ ପୃଥିଵୀତଲେ। ପ୍ରଵିଭାଗଃ ପୁରାଣାଂ ଵା ଗ୍ରାମାଣାଂ ଵା ପୁରାଽଭଵତ୍
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ପୃଥିବୀର ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଜମିର ବା ଗ୍ରାମର ବିଭାଗ ଥିଲା ନାହିଁ।
ନ ସସ୍ଯାନି ନ ଗୋରକ୍ଷ୍ଯଂ ନ କୃଷିର୍ନ ଵଣିକ୍ପଥଃ। ଵୈନ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ମୈତ୍ରେଯ ସର୍ଵସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ
କୌଣସି ଧାନ୍ୟ, ଗୋରୁ ଚାଷ, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ରାସ୍ତା ଥିଲା ନାହିଁ; ଏହି ସବୁ ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯତ୍ରଯତ୍ର ସମଂ ତ୍ଵସ୍ଯ ଭୂମେରାସୀଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତ୍ରତତ୍ର ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ନିଵାସଂ ସମରୋଚଯତ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀର ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସମାନ ଥିଲା, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୋକ ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଆହାରଃ ଫଲମୂଲାନି ପ୍ରଜାନାମଭଵତ୍ତଦା। କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ସୋପି ପ୍ରଣଷ୍ଟାସ୍ଵୌଷଦୀଷୁ ଵୈ
ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା; ଔଷଧି ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିଲା।
ସ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ତୁ ମନୁଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ସ୍ଵପାଣୌ ପୃଥିଵୀନାଥୋ ଦୁଦୋହ ପୃଥିଵୀଂ ପୃଥୁଃ। ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ପୃଥୁ, ପୃଥିବୀର ନାଥ, ସ୍ୱୟଂ ହାତରେ ମାନବମାନେ ମାନ୍ୟ ମନୁଙ୍କୁ ବଛଡ଼ା କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଉପଜାଇଲେ।
ତେନାନ୍ନେନ ପ୍ରଜାସ୍ତାତ ଵର୍ତନ୍ତେଦ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଶଃ
ହେ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଏଯାଁ ଅବଧି ନିତ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣପ୍ରଦାତା ସ ପୃଥୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ଭୂମେରଭୂତ୍ପିତା। ତତସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀସଂଜ୍ଞାମଵାପାଖିଲଧାରିଣୀ। ୮୯ ତତଶ୍ଚ ଦେଵୈର୍ମୁନିଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈ ରକ୍ଷୋଭିରଦ୍ରି ଭିଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁରଗୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ ପିତୃଭିସ୍ତରୁଭିସ୍ତଥା
ପୃଥୁ ଜଣେ ପ୍ରାଣଦାତା ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କ ପିତା ହେଲେ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀଙ୍କୁ 'ପୃଥିବୀ' ନାମ ମିଳିଲା।
ତତ୍ତତ୍ପାତ୍ରମୁପାଦାଯ ତତ୍ତଦ୍ଦୁଗ୍ଧଂ ମୁନେ ପଯଃ। ଵତ୍ସଦୋଗ୍ଧୃଵିଶ୍ଷୋଆ!ଶ୍ଚ ତେଷାଂ ତଦ୍ଯୋନଯୋଽଭଵନ୍
ତାପରେ, ମୁନି, ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ଗଛମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ପାତ୍ର ନେଇ, ନିଜ ନିଜ ବଛଡ଼ା ଓ ଦୋହନକାରୀ ସହିତ ପୃଥିବୀଠାରୁ ନିଜ ନିଜ ଦୁଧ ଦୋହନ କଲେ।
ସୈଷା ଧାତ୍ରୀ ଵିଧାତ୍ରୀ ଚ ଧାରିଣୀ ପୋଷଣୀ ତଥା। ସର୍ଵସ୍ଯ ତୁ ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀ ଵିଷ୍ଣୁପାଦତଲୋଦ୍ଭଵା
ସେଇ ପୃଥିବୀ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ଧାରଣ କରୁଥିବା, ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା; ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ତଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତର ଆଧାର।
ଏଵଂ ପ୍ରଭାଵସ୍ସ ପୃଥୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜଜ୍ଞେ ମହୀପତିଃ ପୂର୍ଵୋ ରାଜାଭୂଜ୍ଜନରଞ୍ଜନାତ୍
ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ; ସେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବେ ଜନମ ନେଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଜନ୍ମ ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ପୃଥୋଃ ସଂକୀର୍ତ୍ତରେନ୍ନରଃ। ନ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଂଚିତ୍ଫଲଦାଯି ପ୍ରଜାଯତେ
ଯେ କେହି ବେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁଙ୍କ ଏହି ଜନ୍ମ କଥା କହିଥାଏ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କେବେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
ଦୁସ୍ସ୍ଵପ୍ନୋପଶମଂ ନୄଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାମେତଦୁତ୍ତମମ୍। ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ କରୋତି ସତତଂ ନୃଣାମ୍
ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଣ ଦେଵେଶଂ ସର୍ଵ୍ଵଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତସ୍ଯାଂଶସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ — ତାଙ୍କ ଅଂଶ ତୁମର ହେବ।
ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ ଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ଆଦ୍ଯମାଜଗଵଂ ନାମ ଖାତ୍ ପପାଗ ତତୋ ଧନୁଃ
ସେ ଦେହରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ; ସେ ଆଦି ଅଜଗବ ନାମକ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରୁ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଚକାର ହ୍ଟଦି ତାଦୃକ୍ ଚ କର୍ମଣା କୃତଵାନସୌ । ତତଃ ସ ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପାଲଯନ୍ ଵସୁଧାମିମାମ୍
ସେ ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କଲେ; ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ଏହି ଭୂମିକୁ ପାଳନ କଲେ।
ପ୍ରଜାନାମୁପକାରାଯ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ହନିଷ୍ଯସି । ଆଧାରଃ କଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତେ ନପଶ୍ଵେଷ୍ଠେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଆଧାର କିଏ ହେବ?
ତତଶ୍ଵ ଦେଵୈର୍ମୁନିବିର୍ଦୈତ୍ଯୈରକ୍ଷୋଭିରଦ୍ରିଭିଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵୈରୁରଗୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ ପିତୃଭିସ୍ତରୁଭିସ୍ତଥା
ତାପରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ଗଛମାନେ—
ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଜଜ୍ଞାତୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧିପାଲିନୌ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ହଵିର୍ଦ୍ଧାନମନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନାଦ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ
ପୃଥୁଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦୁହେଁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଓ ହବିର୍ଦ୍ଧାନ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ହଵିର୍ଦ୍ଧାନାତ୍ ଷଡାଗ୍ନେଯୀ ଧିଷଣାଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ । ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଂ ଶୁକ୍ରଂ ଗଯଂ କୃଷ୍ଣଂ ଵ୍ରଜାଜିନୌ
ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଧିଷଣା ଛଅଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ଶୁକ୍ର, ଗୟା, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ।