ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସିଦ୍ଧନ୍ତ୍ଯନ୍ନାନି ଚିଂତଯା। ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଗାଵଃ ପୁଟକେ ପୁଟକେ ମଧୁ
ମାଟି କୃଷି ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତଃ ଫସଲ ଦେଲା, ଖାଦ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳୁଥିଲା; ଗାଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵୈ ଜାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ପୈତାମହେ ଶୁଭେ। ସୂତଃ ସୂତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୌତ୍ଯେଽହନି ମହାମତିଃ
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ପୈତୃକ ଯଜ୍ଞରେ, ସୂତ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ସୂତ୍ୟା ଦିନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମହାଯଜ୍ଞେଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଜ୍ଞେଽଥ ମାଗଧଃ। ପ୍ରୋକ୍ତୌ ତଦା ମୁନିଵରୈସ୍ତାଵୁଭୌ ସୂତମାଗଧୌ
ସେହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦୁଇଜଣ ସୂତ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ମହାମୁନିମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ସ୍ତୂଯତାମେଷ ନୃପତିଃ ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କର୍ମୈତଦନୁରୂପଂ ଵାଂ ପାତ୍ରଂ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ଚାପରମ୍
ଏହି ପ୍ରତାପୀ ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର; ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହା ଯଥାଯଥ ଓ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ତତସ୍ତାଵୂଚତୁର୍ଵିପ୍ରାନ୍ସର୍ଵାନେଵ କୃତାଞ୍ଜଲୀ। ଅଦ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ ନୋ କର୍ମ ଜ୍ଞାଯତେସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ହାତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ନୂତନ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣିନାହିଁ।'
ଗୁଣା ନ ଚାସ୍ଯ ଜ୍ଞାଯନ୍ତେ ନ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ଯଶଃ। ସ୍ତୋତ୍ରଂ କିମାଶ୍ରଯଂ ତ୍ଵସ୍ଯ କାର୍ଯମସ୍ମାଭିରୁଚ୍ଯତାମ୍
ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ; ଆମେ କଣ ଆଧାରରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବୁ, କଣ କହିବା ଉଚିତ?
ଋଷଯ ଊଚୁଃ। କରିଷ୍ଯତ୍ଯେଷ ଯତ୍କର୍ମ ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାବଲଃ। ଗୁଣା ଭଵିଷ୍ଯା ଯେ ଚାସ୍ଯ ତୈରଯଂ ସ୍ତୂଯତାଂ ନୃପଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ଏହି ପ୍ରବଳ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର।'
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ସ ନୃପତିସ୍ତୋଷଂ ତଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ପରମଂ ଯଯୌ। ସଦ୍ଗୁଣୈଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯତାମେତି ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଲାଘ୍ଯା ଗୁଣା ମମ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ରାଜା ଏହା ଶୁଣି ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ; ଭଲ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ଗୁଣମାନେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯଦଦ୍ଯ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ଗୁଣନିର୍ଵର୍ଣନଂ ତ୍ଵିମୌ। କରିଷ୍ଯେତେ କରିଷ୍ଯାମି ତଦେଵାହଂ ସମାହିତଃ
ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆଜି ଯେଉଁ ଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ଯଦିମୌ ଵର୍ଜନୀଯଂ ଚ କିଂଚିଦତ୍ର ଵଦିଷ୍ଯତଃ। ତଦହଂ ଵର୍ଜଯିଷ୍ଯାମୀତ୍ଯେଵଂ ଚକ୍ରେ ମତିଂ ନୃପଃ
ଯଦି ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଛି ତ୍ୟାଗ୍ୟ ବିଷୟ କହିବେ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏଭଳି ଭାବନା ରାଜା ମନରେ ନେଲେ।
ଅଥ ତୌ ଚକ୍ରତୁଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଭଵିଷ୍ଯୈଃ କର୍ମଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ସୁସ୍ଵରୌ ସୂତମାଗଧୌ
ତାପରେ ସୂତ ଓ ମାଗଧ, ଶିଳ୍ପ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ, ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କଲେ।
ସତ୍ଯଵାଗ୍ଦାନଶୀଲୋଯଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ନରେଶ୍ଵରଃ। ହ୍ରୀମାନ୍ମୈତ୍ରଃ କ୍ଷମାଶୀଲୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଦୁଷ୍ଟଶାସନଃ
ଏହି ରାଜା ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ମିତ୍ରଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସାହସୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ଦଯାଵାନ୍ ପ୍ରିଯଭାଷକଃ। ମାନ୍ଯାନ୍ମାନଯିତା ଯଜ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସାଧୁସମ୍ମତଃ
ସେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ଋଣସ୍ନାନ, ଦୟାଳୁ, ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଥିବା, ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର କରିଥିବା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିବା ଥିଲେ।
ସମଃ ଶତ୍ରୌ ଚ ମିତ୍ରେ ଚ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥିତୌ ନୃପଃ। ୬୩ ସୂତେନୋକ୍ତାନ୍ ଗୁଣାନିତ୍ଥଂ ସ ତଦା ମାଗଧେନ ଚ। ଚକାର ହୃଦି ତାଦୃକ୍ ଚ କର୍ମଣା କୃତଵାନସୌ
ରାଜା ଶାସନ କାମରେ ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିଥିଲେ। ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଧରି ଏବଂ କାମରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପାଲଯନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଇଯାଜ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ମହଦ୍ଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ତାପରେ ଭୂମିର ରାଜା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରି, ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଜାଃ ପୃଥିଵୀନାଥମୁପତସ୍ଥୁଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାଃ। ଓଷଧୀଷୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟାସୁ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ହ୍ଯରାଜକେ। ତମୂଚୁସ୍ତେ ନତାଃ ପୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରାଗମନକାରଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ଉପଜିବ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରାଜା ନଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଭୂମିର ନାଥଙ୍କୁ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ପରେ ଆସିବାର କାରଣ କହିଦେଲେ।
ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ ଅରାଜକେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧରିତ୍ର୍! ଯା ସକଲୌଷଧୀଃ। ଗ୍ରସ୍ତାସ୍ତତଃ କ୍ଷଯଂ ଯାନ୍ତି ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜେଶ୍ଵର
ଲୋକମାନେ କହିଲେ: ରାଜା ନଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ଏ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଜାପତି।
ତ୍ଵନ୍ନୋ ଵୃତ୍ତିପ୍ରଦୋ ଧାତ୍ରା ପ୍ରଜାପାଲୋ ନିରୂପିତଃ। ଦେହି ନଃ କ୍ଷୁତ୍ପରୀତାନାଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଜୀଵନୌଷଧୀଃ
ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକା ଦେବା ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ଯେମିତି ଭୋକରେ କଷ୍ଟପାଉଛୁ, ଆମ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଦିଅ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତସ୍ତୁ ନପତିର୍ଦିଵ୍ଯମାଦାଯଜଗଵଂ ଧନୁଃ। ଶରାଂଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାନ୍କୁପିତଃ ସୋନ୍ଵଧାଵଦ୍ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୂମିକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତତୋ ନନାଶ ତ୍ଵରିତା ଗୌର୍ଭୂତ୍ଵା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ସା ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୀନ୍ସଂତ୍ରାସାଦଗମନ୍ମହୀ
ତାପରେ ଭୂମି ତୁରନ୍ତ ଗାଈ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ସହିତ, ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯଯୌ ଦେଵୀ ସା ତଦା ଭୂତଧାରିଣୀ। ତତ୍ର ତତ୍ର ତୁ ସା ଵୈନ୍ଯଂ ଦଦୃଶୋ!ଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧମ୍
ଯେଉଁଠି ଭୂତମାତା ଦେବୀ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ ବେଣ୍ୟଙ୍କୁ ତୀର ଉଠାଇ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଵସୁଧା ପୃଥୁଂ ରାଜପରାକ୍ରମମ୍। ପ୍ରଵେପମାନା ତଦ୍ବାଣପରିତ୍ରାଣପରାଯଣା
ତାପରେ ଭୂମି, ତୀରରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ପ୍ରଭଳ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ ତ୍ଵଂ ମହାପାପଂ କିଂ ନରେନ୍ଦ୍ର। ନ ପଶ୍ଯସି। ଯେନ ମାଂ ହଂତୁମତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରକରୋଷି ନୃପୋଦ୍ଯମମ୍
ଭୂମି କହିଲେ: ଏ ରାଜା, ଜନାଣୀକୁ ମାରିବା ମହାପାପ। ତୁମେ ଏହି କଥା ଦେଖୁନାହାନ୍ତି କି? ମୋତେ ମାରିବା ପାଇଁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି କରୁଛ?
ପୃଥୁରୁଵାଚ ଏକସ୍ମିନ୍ ଯତ୍ର ନିଧନଂ ପ୍ରାପିତେ ଦୁଷ୍ଟକାରିଣି। ବହୂନାଂ ଭଵତି କ୍ଷେମଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦୋ ଵଧଃ। ୭୪ ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଜାନାମୁପକାରାଯ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ହନିଷ୍ଯସି ଆଧାରଃ କଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୃଥୁ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକଙ୍କ ଭଲ ହୁଏ; ଏପରି ହତ୍ୟା ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ଭୂମି କହିଲେ: ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହାଅ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର କିଏ ହେବେ, ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ?
ପୃଥୁରୁଵାଚ ତ୍ଵାଂ ହତ୍ଵା ଵସୁଧେ ବାଣୈର୍ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍। ଆତ୍ମଯୋଗବଲେନେମା ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଜାଃ
ପୃଥୁ କହିଲେ: ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନୁନଥିବା ତୁମକୁ ତୀରରେ ମାରି, ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵସୁଧା ତଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵମ୍। ପ୍ରଵେପିତାଙ୍ଗୀ ପରମଂ ସାଧ୍ଵସଂ ସମୁପାଗତା
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ଭୂମି ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ, ପୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ ଉପାଯତଃ ସମାରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଵଦାମ୍ଯୁପାଯଂ ତେ ତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଭୂମି କହିଲେ: ଯେଉଁ କାମ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେ ସଫଳ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, ତୁମେ ଚାହିଲେ ସେହି କାମ କର।
ସମସ୍ତା ଯା ମଯା ଜୀର୍ଣା ନରନାଥ ମହୌଷଧୀଃ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତାଃ କ୍ଷୀରପରିଣାମିନୀଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାଉଷଧି ଗଳିଦେଇଛି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଚାହିଲେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧର ରୂପରେ ଦେଇପାରିବି।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାହିତାର୍ଥାଯ ମମ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର। ତଂ ତୁ ଵତ୍ସଂ କୁରୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ କ୍ଷରେଯଂ ଯେନ ଵତ୍ସଲା
ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଧର୍ମବାନ୍ଧବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ବଛା ବନାଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇପାରିବି।
ସମାଂ ଚ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ଯେନ କ୍ଷୀରଂ ସମଂତତଃ। ଵରୌଷଧୀବୀଜଭୂତଂ ବୀଜଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵଯେ
ସମସ୍ତଠାରେ ଦୁଧ ସମାନ ହେଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ପାଇପାରିବେ; ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧୀର ବିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେବି।