ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରୋ ଯେଷାଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ସଂପୂଜ୍ଯତେ ହରିଃ। ତେଷାଂ ସର୍ଵେପ୍ସିତାଵାପ୍ତିଂ ଦଦାତି ନୃପ ଭୂଭୃତାମ୍
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ହରି, ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ସବୁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଵେନ ଉଵାଚ ମତ୍ତଃ କୋଽଭ୍ଯଧିକୋନ୍ଯୋସ୍ତି କଶ୍ଚାରାଧ୍ଯୋ ମମାପରଃ। କୋଯଂ ହରିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଯୋ ଵୋ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରୋ ମତଃ
ବେନା କହିଲେ: ମୋଠାରୁ ଉପରେ କିଏ ଅଛି? ମୋ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ପୂଜ୍ୟ? ଏହି ହରି କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ବୋଲି ଭାବୁଛ?
ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦନଃ ଶମ୍ଭୁରିନ୍ଦ୍ରୋ। ଵାଯୁର୍ଯମୋ ରଵିଃ। ହୁତଭୁଗ୍ଵରୁଣୋ ଧାତା ପୂଷା ଭୂମିର୍ନିଂଶାକରଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଧାତା, ପୂଷା, ଭୂମି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଯେ ଦେଵାଃ ଶାପାନୁଗ୍ରହକାରିଣଃ। ନୃପସ୍ଯୈତେ ଶରୀରସ୍ଥାଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ନୃପଃ
ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ରାଜାଙ୍କ ଦେହରେ ଅଛନ୍ତି। ରାଜା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଵା ମଯାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଯଦ୍ଯଥା କ୍ରିଯତାଂ ତଥା। ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନିବାକୁ, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି ସେପରି କର। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି—ଏହା କିଛି କରିବା ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଧର୍ମୋ ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପରୋ ମତଃ ମମାଜ୍ଞାପାଲନଂ ଧର୍ମୋ ଭଵତାଂ ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେପରି ନାରୀମାନେ ପତିଙ୍କ ସେବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଧର୍ମ ଭାବିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଦେହ୍ଯନୁଜ୍ଞାଂ ମହାରାଜ ମା ଧର୍ମୋ ଯାତୁ ସଂକ୍ଷଯମ୍। ହଵିଷାଂ ପରିଣାମୋଽଯଂ ଯଦେତଦଖିଲଂ ଜଗତ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଧର୍ମ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ହବିର ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଟିକି ରହିଛି।"
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତି ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯମାନୋଽପି ସ ଵେନଃ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ଯଦା ଦଦାତି ନାନୁଜ୍ଞାଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ, "ଏପରି ଅନେକଥର ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ବେନ ରାଜା କେବେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ପୁନିପୁନି କହିଲେ ମଧ୍ୟ।"
ତତସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ କୋପାମର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ। ହନ୍ଯତାଂ ହନ୍ଯତାଂ ପାପ ଇତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, "ଏହି ପାପୀକୁ ମାର, ମାର।"
ଯୋ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଂ ଵିଷ୍ଣୁମନାଦିନିଧନଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଵିନିନ୍ଦତ୍ଯଧମାଚାରୋ ନ ସ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭୁଵଃ ପତିଃ
ଯିଏ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଏ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମଂତ୍ରପୂତୈସ୍ତୈଃ କୁଶୈର୍ମୁନିଗଣାନୃପମ୍। ନିଜଘ୍ନୁର୍ନିହତଂ ପୁର୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ନିନ୍ଦନାଦିନା
ଏପରି କହି, ମୁନିମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କୁଶ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କାରଣ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ରେଣୁଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵତୋ ଦ୍ଵିଜ। କିମେତଦିତି ଚାସନ୍ନାତ୍ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ଜନାସ୍ତଦା
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଧୂଳି ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଲୋକମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି ପଚାରିଲେ, "ଏହା କ'ଣ?"
ଆଖ୍ଯାତଂ ଚ ଜନୈସ୍ତେଷାଂ ଚୋରୀଭୂତୈରରାଜକେ। ରାଷ୍ଟ୍ରେ ତୁ ଲୋକୈରାରବ୍ଧଂ ପରସ୍ଵାଦାନମାତୁରୈଃ
ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜା ନଥିବାରୁ ଦେଶରେ ଚୋରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତି ନେବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଲୋକମାନେ ଏହା ଦେଖାଉଛନ୍ତି।"
ତେଷାମୁଦୀର୍ଣଵେଗାନାଂ ଚୋରାଣାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ। ସୁମହଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ରେଣୁଃ ପରଵିତ୍ତାପହାରିଣାମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚୋରମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ହରଣ କରୁଥିବାରୁ ବଡ଼ ଧୂଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତଃ ସଂମଂତ୍ର୍! ଯ ତେ ସର୍ଵେ ସୁନଯସ୍ତସ୍ଯ ଭୂଭୃତଃ। ମମନ୍ଥୁରୂରୁଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥମନପତ୍ଯସ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନିମାନେ ମିଶି ବିଚାର କରି, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସେଇ ସନ୍ତାନହୀନ ରାଜାଙ୍କ ଉରୁ ମଥନ କଲେ।
ମଥ୍ଯମାନାତ୍ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ତସ୍ଯୋରୋଃ ପୁରୁଷଃ କିଲ। ଦଗ୍ଧସ୍ଥୂଣାପ୍ରତୀକାଶଃ ଖଲ୍ଵାଟାସ୍ଯୋତିହ୍ରସ୍ଵକଃ
ମଥନ କରାଯିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉରୁଠାରୁ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯିଏ ଜଳିଥିବା ଥମ୍ଭା ପରି, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି ନଥିବା, ଏବଂ ବହୁତ ଛୋଟ।
କିଂ କରୋମୀତି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ ଵିପ୍ରାନାହ ଚାତୁରଃ। ନିଷୀଦେତି ତମୂଚୁସ୍ତେ ନିଷାଦସ୍ତେନ ସୋଽଭଵତ୍
ସେ ଚତୁର ଭାବେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ବସ," ଏହିପରି ସେ ନିଷାଦ ନାମ ହେଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ସଂଭଵା ଜାତା ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଲନିଵାସିନଃ। ନିଷାଦା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପାପକର୍ମୋପଲକ୍ଷଣାଃ
ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନିଷାଦମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶାର୍ଦ୍ୱଳ, ସେମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନଟ।
ତେନ ଦ୍ଵାରେଣ ତତ୍ପାପଂ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ। ନିଷାଦାସ୍ତେ ତତୋ ଜାତା ଵେନକଲ୍ମଷନାଶନାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କର ପାପ ବାହାରିଗଲା; ଏଭଳି ନିଷାଦମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବେନଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ।
ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣଂ ହସ୍ତଂ ମମନ୍ଥୁସ୍ତେ ତତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥନ କଲେ।
ମଥ୍ଯମାନେ ଚ ତତ୍ରାଭୂତ୍ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ୩୯ ଆଦ୍ଯମାଜଗଵଂ ନାମ ଖାତ୍ପପାତ ତତୋ ଧନୁଃ। ଶରାଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯା ନଭସଃ କଵଚଂ ଚ ପପାତ ହ
ମଥନ କରିବା ସମୟରେ ବେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଆଲୋକିତ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ସମୟରେ ଆଦିକାଳର ଆଜଗବ ନାମକ ଧନୁଷ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା, ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଓ କବଚ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆସିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ ଜାତେ ତୁ ଭୂତାନି ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ସର୍ଵଶଃ
ସେ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ।
ସତ୍ପୁତ୍ରେଣୈଵ ଜାତେନ ଵେନୋପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ। ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ ତ୍ରାତଃ ସୁତେନ ସୁମହାତ୍ମନା
ସତ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ବେନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ତଂ ସମୁଦ୍ରା ଶ୍ଚ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ। ତୋଯାନି ଚାଭିଷେକାର୍ଥଂ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵୋପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ନିଜ ରତ୍ନ ଓ ଜଳ ନେଇ ଏକାଠି ହୋଇ ଆସିଲେ।
ପିତାମହଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୈରାଙ୍ଗିରସୈଃ ସହ। ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ ଭୂତାନି ଜଙ୍ଗମାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ସମାଗମ୍ଯ ତଦା ଵୈନ୍ଯମଭ୍ଯସିଞ୍ଚନ୍ନରାଧିପମ୍
ପିତାମହ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପରିଜନମାନେ, ସହିତ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ବେନ୍ୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ହସ୍ତେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ଚକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯ ପିତାମହଃ। ଵିଷ୍ଣୋରଂଶଂ ପୃଥୁଂ ମତ୍ଵା ପରିତୋଷଂ ପରଂ ଯଯୌ
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ଚକ୍ର ଦେଖି, ପିତାମହ ଜଣାଇଲେ ଯେ ପୃଥୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ତାହାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ର କରେ ଚିହ୍ନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚକ୍ରଵର୍ତିନାମ୍। ଭଵତ୍ଯଵ୍ଯାହତୋ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଥାଏ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଧା ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ମହତା ରାଜରାଜ୍ଯେନ ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସୋଭିଷିକ୍ତୋ ମହାତେଜା ଵିଧିଵଦ୍ଧର୍ମକୋ ଵିଦୈ
ବେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ, ବିପୁଳ ରାଜ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଯଥାଯଥ ରୀତିରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ପିତ୍ରା ପରାଜିତାସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ତେନାନୁରଞ୍ଜିତାଃ। ଅନୁରାଗାତ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ନାମ ରାଜେତ୍ଯଜାଯତ
ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ପ୍ରଜାମାନେ, ପୃଥୁଙ୍କ ଦୟା ଓ ସ୍ନେହରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେହି ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାଜା' ବୋଲି ନାମ ମିଳିଲା।
ଆପସ୍ତସ୍ତଂଭିରେ ଚାସ୍ଯ ସମୁଦ୍ର ମଭିଯାସ୍ଯତଃ। ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଦଦୁର୍ମାର୍ଗଂ ଧ୍ଵଜଭଙ୍ଗଶ୍ଚ ନାଭଵତ୍
ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଯିବାବେଳେ ଜଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଚଳ ହେଇ ରହିଲା; ପାହାଡ଼ମାନେ ମାର୍ଗ ଦେଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।