ଶ୍ରୀସୂତ ଉଵାଚ ଓଁ ପରାଶରଂ ମୁନିଵରଂ କୃତପୌର୍ଵାହ୍ଣିକକ୍ରିଯମ୍ । ମୈତ୍ରେଯଃ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ଶ୍ରୀସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ମୈତ୍ରେୟ, ସକାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହାନ ଋଷି ପରାଶରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଚ୍ଛାରିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ହି ଵେଦାଧ୍ଯଯନମଧୀତମଖିଲଂ ଗୁରୋ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ତଥାଂଗନି ଯଥାକ୍ରମମ୍
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନନ୍ଯେ ନାକୃତଶ୍ରମମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରାଯଶୋ ଯେଽପି ଵିଦ୍ଵିଷଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରୁ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ମାନନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରନ୍ତି।
ସୋଽହମିଚ୍ଛାମି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତୁଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଥା ଜଗତ୍ । ବଭୂଵ ଭୂଯଶ୍ଚ ଯଥା ମହାଭାଗ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କିପରି ହେଲା, କିପରି ଅଛି, ଏବଂ ହେ ମହାଭାଗ, ଭବିଷ୍ୟତରେ କିପରି ହେବ।
ଯନ୍ମଯଂ ଚ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯତଶ୍ଚୈତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ଲୀନମାସୀଦ୍ଯଥା ଯତ୍ର ଲଯମେଷ୍ଯତି ଯତ୍ର ଚ
ଏହି ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଯାହାରେ ଗଠିତ, ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ କିପରି ଲୟ ହେଲା, କେଉଁଠି ଲୟ ହେଲା, ଏବଂ ପୁଣି କେଉଁଠି ଲୟ ହେବ, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯତ୍ପ୍ରମାଣାନି ଭୂତାନି ଦେଵାଦୀନାଂ ଚ ସମ୍ଭଵମ୍ । ସମୁଦ୍ରପର୍ଵତାନାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାନଂ ଚ ଯଥା ଭୁଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାପ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଗଠନ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ରୂପ କିପରି, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସୂର୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଦେଵାଦୀନାଂ ତଥା ଵଂଶାନ୍ମନୂନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗଠନ ଓ ମାପ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ, ମନୁମାନେ ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଲ୍ପାନ୍ କଲ୍ପଵିଭାଗାଂଶ୍ଚ ଚାତୁର୍ଯୁଗଵିକଲ୍ପିତାନ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଯୁଗଧର୍ମାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
କଳ୍ପ, କଳ୍ପର ବିଭାଗ, ଚାରି ଯୁଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା, କଳ୍ପର ଶେଷର ରୂପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଧର୍ମ— ଏସବୁ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦେଵର୍ଷିପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ଚରିତଂ ଯନ୍ମହାମୁନେ । ଵେଦଶାଖାପ୍ରଣଯନଂ ଯଥାଵଦ୍ଵ୍ଯାସକର୍ତୃକମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିନ୍ୟାସ— ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଧର୍ମାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୀନାଂ ତଥା ଚାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵୃତ୍ତୋ ଵାସିଷ୍ଠନନ୍ଦନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧର୍ମ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ— ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରସାଦପ୍ରଵଣଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମଯି ମାନସମ୍ । ଯେନାହମେତଜ୍ଜାନୀଯାଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏସବୁ ଜାଣିପାରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ସାଧୁ ମୈତ୍ରେଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ମାରିତୋଽସ୍ମି ପୁରାତନମ୍ । ପିତୁଃ ପିତା ମେ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ଯଦୁଵାଚ ହ
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ— ଭଲ କଥା ପଚ୍ଛାରିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ମୋତେ ପୁରାତନ କଥା ମନେ ପକାଇଲା। ମୋର ପିତାଙ୍କର ପିତା, ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ, ଏପରି କହିଥିଲେ—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତଃ ପୁରା । ଶ୍ରୁତସ୍ତାତସ୍ତତଃ କ୍ରୋଧୋ ମୈତ୍ରେଯାଭୂନ୍ମମାତୁଲଃ
ପୂର୍ବେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୈତ୍ରେୟ, ମୋର ମାମାଙ୍କ ମନରେ ରୋଷ ଜାଗିଉଠିଲା।
ତତୋଽହଂ ରକ୍ଷସାଂ ସତ୍ରଂ ଵିନାଶାଯ ସମାରଭମ୍ । ଭସ୍ମୀଭୂତାଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତସ୍ମିନ୍ସତ୍ରେ ନିଶାଚରାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱନ ନିମିତ୍ତେ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲି। ସେଠାରେ ଶତ ଶତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ସଡ୍କ୍ଷୀଯମାଣେଷୁ ତେଷୁ ରକ୍ଷସ୍ସ୍ଵଶେଷତଃ । ମାମୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ମତ୍ପିତାମହଃ
ଏପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ଷୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପିତାମହ ବସିଷ୍ଠ, ମହାଭାଗ, ମୋତେ କହିଲେ।
ଅଲମତ୍ଯନ୍ତକୋପେନ ତାତ ମନ୍ଯୁମିମଂ ଜହି । ରାକ୍ଷସା ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତି ପିତୁସ୍ତେ ଵିହିତଂ ହି ତତ୍
ବେଶି ରୋଷ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବାପା, ଏହି କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କର। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୋଷୀ ନୁହଁନ୍ତି— ତୁମର ପିତାଙ୍କ ସହ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ତ ନିୟତି ଅନୁସାରେ।
ମୂଢାନାମେଵ ଭଵତି କ୍ରୋଧୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ କୃତଃ । ହନ୍ଯତେ ତାତ କଃ କେନ ଯତଃ ସ୍ଵକୃତଭୁକ୍ପୁମାନ୍
ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ମାତ୍ର କ୍ରୋଧ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କିଏ କାହାକୁ ମାରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ସତ୍ର୍ଚିତସ୍ଯାପି ମହତା ଵତ୍ସ କ୍ଲେଶେନ ମାନଵୈଃ । ଯଶସସ୍ତପସଶ୍ର୍ଚୈଵ କ୍ରୋଧୋ ନାଶକରଃ ପରଃ
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବେଶି କ୍ରୋଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଯଶ ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଵ୍ଯାସେଧକାରଣଂ ପରମର୍ଷଯଃ । ଵର୍ଜଯନ୍ତି ସଦା କ୍ରୋଧଂ ତାତ ମା ତଦ୍ଵଶୋ ଭଵ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ବାଧାକ ଯେଉଁ ମହାମୁନିମାନେ, ସେମାନେ ସଦା କ୍ରୋଧକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତୁମେ କ୍ରୋଧର ଅଧୀନ ହେବାକୁ ଦିଅନି।
ଅଲଂ ନିଶାଚରୈର୍ଦଗ୍ଧୈଦୀନୈରନପକାରିଭିଃ । ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତତ୍କ୍ଷମାସାରା ହି ସାଧଵଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅପରାଧୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦୂର୍ଜନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକମାନେ ସହିଷ୍ଣୁତାରେ ନିର୍ମିତ।
ଏଵଂ ତାତେନ ତେନାହମନୁନୀତୋ ମହାତ୍ମନା । ଉପସଂହୃତଵାନ୍ସତ୍ରଂ ସଦ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵାକ୍ଯଗୌରଵାତ୍
ଏଭଳି ମୋ ବଡ଼ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ସତ୍ରକୁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି।
ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ତଦା ତତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ତାପରେ, ମହାମୁନି ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ ଖୁସି ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପିତାମହେନ ଦତ୍ତାର୍ଘ୍ଯଃ କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ମାମୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ମୈତ୍ରେଯ ପୁଲହାଗ୍ରଜଃ
ପିତାମହଙ୍କ ଠାରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଆସନ ନେଇ, ପୁଲହାଙ୍କ ଭାଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୋତେ, ମୈତ୍ରେୟ, କହିଲେ।
ଵୈରେ ମହତି ଯଦ୍ଦାକ୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରଦ୍ଯାଶ୍ରିତା କ୍ଷମା । ତ୍ଵଯା ତସ୍ମାତ୍ସମସ୍ତାନି ଭଵାତ୍ର୍ଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଣି ଵେତ୍ସ୍ଯତି
ବଡ଼ ବିରୋଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସରି ସହିଷ୍ଣୁତା ଅପନାଇଛ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିପାରିବ।
ସନ୍ତତେର୍ନ ମମୋଚ୍ଛେଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନାପି ଯତଃ କୃତଃ । ତ୍ଵଯା ତସ୍ମାନ୍ମହାଭାଗ ଦଦାମ୍ଯନ୍ଯଂ ମହାଵରମ୍
ମୋ ବଂଶ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବି ଭଙ୍ଗ ହୋଇନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ମହାଭାଗ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଉଛି।
ପୁରାଣସଂହିତାକର୍ତା ଭଵାନ୍ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦେଵତାପାରମାର୍ଥ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଵଦ୍ଵେତ୍ସ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ପୁରାଣ ସଂହିତାର ରଚନାକାର ହେବାକୁ ତୁମେ, ପୁତ୍ର, ଯୋଗ୍ୟ ହେବା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ କର୍ମଣ୍ଯସ୍ତମଲା ମତିଃ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦସନ୍ଦିଗ୍ଧା ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତି ଦୁଇଁରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ରହିବ; ମୋ କୃପାରେ, ପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ ହେବ।
ତତଶ୍ଚ ପ୍ରାହ ଭଗଵାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ମେ ପିତାମହଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ସର୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ମୋ ପିତାମହ ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାହା କହିଛି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ।
ଇତି ପୂର୍ଵଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଚ ଧୀମତା । ଯଦୁକ୍ତଂ ତତ୍ସ୍ମୃତିଂ ଯାତି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଶ୍ନାଦଖିଲଂ ମମ
ଏଭଳି, ପୂର୍ବରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମୋ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତିକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଛି।
ସୋଽହଂ ଵଦାମ୍ଯଶେଷଂ ତେ ମୈତ୍ରେଯ ପରିପୃଚ୍ଛତେ । ପୁରାଣସଂହିତାଂ ସମ୍ଯକ୍ ତାଂ ନିବୋଧ ଯଥାତଥମ୍
ଏହିପରି, ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି; ପୁରାଣ ସଂହିତାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୁଣ।