ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଅଗାଧ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ନିଜେ ଚାରିଭୁଜାର ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ । ହରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବ, ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି । ତୁମେ ଯେପରି ତପସ୍ୟା କରିଛ, ତାହିଁ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି । ମୁଁ ଦାତା ଭାବରେ ଆସିଛି, ଯେଉଁ ଭଲ ଦେବାକୁ ଚାହଁ, ତାହା ମାଗ । ତୁମ ମନ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଲୋକିକ ଆଶା ଠାରୁ ଅଲଗା ଥିବାରୁ ମୁଁ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହିଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ମାଗ ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଧ୍ରୁବ ଆଖି ଖୋଲି ଜେଉଁ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ । ଅଙ୍କୁଶ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରି, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ଧ୍ରୁବ ମାଥା ଝୁକାଇ ଭୂମିକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଧ୍ରୁବ ମନରେ ଦେବଦେବ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଉଠିଲା, “ମୁଁ କଣ ଭାବରେ ଏହି ଦିବ୍ୟତାର ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି? କ’ଣ ଶବ୍ଦରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବି?” ଏମିତି ଭାବି ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଶରଣ ନେଲେ । ଧ୍ରୁବ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି । ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଇ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା । ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି? ମୋର ମନ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ନିବେଦିତ, ମୋତେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ପରାଶର କହିଲେ, ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳି ହୋଇଥିବା ଧ୍ରୁବଙ୍କ ମାଥାକୁ ଶଂଖର ଅଗ୍ରଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ । ଏହାପରେ ଧ୍ରୁବ ଆନନ୍ଦ ମୁହଁରେ ଭୂମିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ—“ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ଯିଏ, ସେଇ ଭଗବାନ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ । ଶୁଦ୍ଧ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଗୁଣମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ । ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ତାହାର ଗୁଣମାନେ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନିତ୍ୟ, ସେଇ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି । ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଲିକ, ବ୍ରହ୍ମର ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଉଛି । ବ୍ରହ୍ମ ରୂପୀ ଯେଉଁ ଅସୀମ ଏବଂ ବ୍ୟାପ୍ତ ଆକାର, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଅବିକାରୀ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ । ପୁରୁଷ ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ସହସ୍ର ପଦଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ବ୍ୟାପି ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅଧିକ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପରମପୁରୁଷ ତୁମେ । ପୂର୍ବପରେ ଯାହା ଥିଲେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯାହା ହେବେ, ସେଇ ତୁମେ; ତୁମଠାରୁ ବିରାଟ୍, ସ୍ୱରାଟ୍, ସମ୍ରାଟ୍ ଓ ପରମ ନାୟକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ତୁମେ ଏହି ଭୂମିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଧାରଣ କରିଛ; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ପୁନଃ ହେବ । ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୁମେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ, ହବିଷ୍ୟ, ଘୃତ, ଦ୍ୱିପଦ ଯଜ୍ଞପଶୁ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ତୁମଠାରୁ ଋକ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଛନ୍ଦ, ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏକ କ୍ରିୟାରେ ତୁମେ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଥିଲ । ଗାଈ, ଶକ୍ତି, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତୁମ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୁଜାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଛନ୍ତି । ତୁମ ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ, ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ୱାସରୁ ପ୍ରାଣ, ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି, ନାଭିରୁ ଆକାଶ, ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ । ତୁମ କାନରୁ ଦିଗ, ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜରେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଲୁଚିଥାଏ, ସେଇପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେଠାରେ ବୀଜ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ । ବଟବୃକ୍ଷ ବୀଜର ଅଙ୍କୁରରୁ ଯେପରି ଫୁଟି ବିସ୍ତାର ପାଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିରେ ବିଶ୍ୱ ତୁମଠାରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ । କଦଳୀ ଗଛରେ ପତ୍ର ଓ ତାଲା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ । ଆନନ୍ଦ, ସଂଯୋଗ, ଚେତନା ତୁମେ ଏକାତ୍ମ; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଏବଂ ତାହାର ମିଶ୍ରଣ ତୁମେ, ଯେଉଁ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ । ତୁମେ ଅଲଗା ଓ ଏକାତ୍ମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସାର୍ବଭୌମ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମୃଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ । ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ବିରାଟ୍, ସମ୍ରାଟ୍, ସ୍ୱରାଟ୍—ସବୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଦୃଶ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତରେ ଅବିନାଶୀ । ତୁମେ ସମସ୍ତରେ ବସିଛ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ତୁମେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ—ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ । ତୁମେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀରେ ବସିଛ; ଆଉ ମୁଁ କ’ଣ କହିବି, ତୁମେ ହୃଦୟର ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିଛ । ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭୂତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ସ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ । ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଯେଉଁ ଆଶା ରଖିଥିଲି, ତାହା ଆପଣ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି; ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଛି । ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଧ୍ରୁବ, ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏହା ଯେ, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଛ; ମୋର ଦର୍ଶନ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ । ଏପରି ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ମାଗ; ଯେଉଁ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସମ୍ଭବ ।” ଧ୍ରୁବ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଭୂତଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ମୋ ମନର କ’ଣ ଅଜଣା ରହିଛି ଆପଣ ପାଖରେ? ତଥାପି, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ମୋ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପରିପକ୍କ ହୃଦୟ ଯାହା ଚାହେ, ଯଦ୍ୟପି ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ କହିଦେଉଛି । ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ କ’ଣ ଅସମ୍ଭବ?