ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଭାଇ ଉତ୍ତମା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ମା’ଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେ ଯେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଉନ୍ତୁ, ଯାହା ଆମ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଏହିପରି ମୋ ଇଚ୍ଛା। ମୁଁ ମା, ଅନ୍ୟ କିଛି ପଦବୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ ଯାହା କେହି ଦେଇଥାଏ; ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ମୋ ପିତା ନିଜ କର୍ମରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ, ସେଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା। ଏପରି ଭାବେ ଧ୍ରୁବ ତାଙ୍କ ମା’ଙ୍କୁ କହି, ଘର ଛାଡ଼ି ନଗର ଛାଡ଼ି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଧ୍ରୁବ ସାତ ପୁଢ଼ି ପୂର୍ବ ପୁରୁଷ ମୁନିମାନେ ଉପବିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ, କୁଶ ଚଉକି ଉପରେ ବସି, ଚଳା ଚିରା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏମିତି ଦେଖିଲେ। ଧ୍ରୁବ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶିର ନମାଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: “ମହାନୁଭାବଗଣ, ମୁଁ ଧ୍ରୁବ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଆମ ଜୀବନର ଅସାରତା ଅନୁଭବ କରି ଆପଣମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।” ମୁନିମାନେ କହିଲେ: “ବାଳକ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏବେ କେବଳ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର—ଏପରି ଅସାରତା ଆସିବାର କାରଣ କ’ଣ ହେବ? ତୁମେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମର ପିତା, ରାଜା, ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଠାରୁ କୌଣସି ବିୟୋଗ ଦେଖୁନାହିଁ। ତୁମ ଦେହରେ କୌଣସି ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯଦି କିଛି କାରଣ ଅଛି, ଆମକୁ କୁହ, ଯଦି ଜାଣିଛ।” ତାପରେ ପ୍ୟାରାଶର ଋଷି କହିଲେ: ଧ୍ରୁବ ତାଙ୍କୁ ସୁରୁଚି କହିଥିବା କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ହୋଇଲା: “ଆହା, କି ଅସାଧାରଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି! ଏତେ ଛୋଟ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନାହିଁ; ସ୍ତେପ୍ମା ଦେଇଥିବା କଠୋର କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ବାହାରୁନାହିଁ। ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଜ, ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ତୁମେ କ’ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛ, ଆମକୁ କୁହ। ହେ ଉଜ୍ୱଳ ଚିତ୍ତ, ତୁମେ ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିଛି କହ।” ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ; ମୋର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯାହା କେବଳ ମୋ ପାଇଁ, ଯାହା କେହି ଆଗରୁ ଭୋଗ କରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଆମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।” ମରୀଚି କହିଲେ: “ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।” ଅତ୍ରି କହିଲେ: “ଯେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ଜନାର୍ଦନ, ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଅମର ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।” ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ: “ଯାହାର ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ସେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାକୁ ଉପାସନା କର, ଯଦି ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: “ଯିଏ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଧାମ, ତାଙ୍କୁ ହରି କହାଯାଏ—ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ଅତି କଠିନ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।” ପୁଲହ କହିଲେ: “ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ସେଠିକି ଉପାସନା କରି ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପାଇଥିଲେ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।” କ୍ରତୁ କହିଲେ: “ଯିଏ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱୟଂ, ଯୋଗର୍ ନାଥ—ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କ’ଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ?” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: “ତୁମେ ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ, ସେଠିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା କରି ପାଇପାରିବ; ଏଠାରେ କ’ଣ ଅଧିକ କହିବି?” ଧ୍ରୁବ ପୁନି କହିଲେ: “ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ଦେବଙ୍କ ଉପାସନା କହିଲେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଦେଉଛି; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କ’ଣ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଏବଂ କିପରି ଉପାସନା କରିବି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଇବେ।” ମୁନିମାନେ କହିଲେ: “ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା କିପରି କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଆମେ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ପ୍ରଥମେ, ମନକୁ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁରୁ ଅଲଗା କରି, ସେ ଚିତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାମରେ ଏକାଗ୍ର କର। ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଆମେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର କୁହୁଛୁ, ତାହା ପାଠ କର। ‘ଯିଏ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଆକାର, ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ—ଓଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ପାଠ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ସାଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିତ୍ୟ ପାଠ କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।” ପ୍ୟାରାଶର ଋଷି କହିଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ମୈତ୍ରେୟ, ଧ୍ରୁବ ବନରୁ ବାହାରି ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି, ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ ମଧୁବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯମୁନା ତଟରେ ଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଏକଦା ମଧୁ ନାମକ ଦାନବ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ମଧୁବନ ବୋଲି ପୃଥିବୀରେ ପରିଚିତ। ମଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଣାସୁରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଶତୃଘ୍ନ ସେଠାରେ ମଥୁରା ନାମକ ନଗର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ସ୍ଥିତି ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ରୁବ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ବସାଇ ଧ୍ରୁବ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅବିଚଳ ମନେ, ଧ୍ରୁବ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଧରିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଭାର ବହିପାରୁନାହିଁ। ଧ୍ରୁବ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ଧରିତ୍ରୀ ଆଧା ଭାଗ ଭାରକୁ ଧସି ଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଡାହାଣ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଆଧା ଭାଗ ଧସିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଆଉଠିରେ ଭୂମିକୁ ଚାପି ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ବେଳେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ସହିତ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।