ମୈତ୍ରେୟ, ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ, ଚକ୍ର ଧରି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାର ଓ ଅପୂର୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଧନୁଷ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି ଦେଖା ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପ୍ରଥମେ ନମସ୍କାର କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱରୂପ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ, ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯମ। ଆପଣ ଭାସୁ, ମାରୁତ, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା; ଏହି ଦେବତାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନା ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, ବଷଟ୍ ଶବ୍ଦ, ଓଁ ଶବ୍ଦ ଓ ପ୍ରଜାପତି। ଆପଣ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆପଣରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଜିତିଗଲୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣେ ଆସିଛୁ। ଓ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଆମପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆମର ଶକ୍ତି ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆମର ଦୁଃଖ, ଆଶା, ମୋହ ଓ ବିଷାଦ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ପ୍ରାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଶରଣ ନେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଓ କୃପାନିଧି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହୋଇଛୁ, ଆମେ ଉପକୃତ ହେବାକୁ ଆପଣ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ହରି, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଫେରାଇ ଦେବି; କହ, ତୁମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?” ପ୍ରଭୁ ଆଉ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଔଷଧୀମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଳି ଦୁଧର ସାଗରକୁ ନେଉ; ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ମଥା ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଓ ବାସୁକୀକୁ ରଶି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର। ଦେବତାମାନେ ମୋର ସହଯୋଗରେ ସାଗର ମଥନ କରନ୍ତୁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ବି ସମ୍ମତି ଦେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ତୁମେ ସାଧାରଣ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ କହିଯିବ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଦୁଧର ସାଗର ମଥନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ— “ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ଏହା ପିଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅମର ହେବା; ମୁଁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଇବେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବଳ ପରିଶ୍ରମ ମାତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ କରିବେ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହ ଚୁକ୍ତି କରି ଅମୃତ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ। ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧୀ ଏକତ୍ର କରି ଦୁଧର ସାଗରକୁ ତାଳ ଓ ଅଶ୍ୱନ୍ତ ବୃକ୍ଷର ପରି ଝାଲି ଦେଲେ। ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ମଥା ଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ଓ ବାସୁକୀକୁ ରଶି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ଅମୃତ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାସୁକୀର ପୁଛ ଧରିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଜନାନୁସାରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବାସୁକୀର ମୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ରହିଲେ। ବାସୁକୀର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅଗ୍ନିରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହେଇଗଲେ। ବାସୁକୀର ପୁଛର ପାଖରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଘନ ମେଘ ଗଠିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବର୍ଷା ହେଲା, ତାହାରେ ସେମାନେ ତାଜା ହେଲେ। ସାଗର ମଧ୍ୟରେ, ହରି ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପେ ପର୍ବତକୁ ଭାରବାହକ ଭାବରେ ନିଜ ଶରୀର ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧରି, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି, ସେ ବାସୁକୀକୁ ଟାଣିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧରିଲେ। ବିଶାଳ ରୂପ ଧରି କେଶବ ପର୍ବତକୁ ଉପରୁ ସମ୍ବଳ ଦେଲେ; ଏବଂ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧରିଲେ। ହରି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବାସୁକୀକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦୁଧର ସାଗର ମଥନ କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନକାରୀ ଗୌମାତା ସୁରଭି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦେଖି ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ତିର ହେଲା। ଦେବଲୋକର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହା କ’ଣ?”—ତେବେ ମଦ ନିମ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପରେ ସାଗର ମଥନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୁଗନ୍ଧି ଭରି ଦେଇ ପାରିଜାତ, ତ୍ରିଗୁଣ ଆନନ୍ଦର ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦୁଧର ସାଗରରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦୁଧର ସାଗରରୁ ଉପସ୍ଥିତ ବିଷ ନାଗମାନେ ନେଲେ। ପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବତା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଜଳ ଭରା କଳସ ଧରି, ନିଜେ ଅମୃତ ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ। ପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଦୁଧର ସାଗରରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ନା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଵିଶାବାସୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଘୃତାଚୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଜଳ ଆଣିଲେ। ଦିଗପାଳମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଉଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଆଣି ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଣୀକୁ। ଦୁଧର ସାଗର ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧରି ଅଶ୍ରୁଣା ମୁଦ୍ରାର ମନ୍ଦାର ମାଳା ଦେଲେ; ଵିଶ୍ୱକର୍ମା ଶ୍ରୀଙ୍କ ଶରୀର ପାଇଁ ଉପକରଣ ତିଆରି କଲେ। ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ମାଳା ଧାରଣ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କ ଛାତିକୁ ଗଲେ।