ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ମହାପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି—ସେଇ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯିଏ ଆଦିପୂର୍ବରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ଦୟାକରି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେଇ ଜଗତ୍ର ସମସ୍ତ ଧାରକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ, “ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଦି, ଯଜ୍ଞର ମୂଳ, ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାକୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ। ଓ ଭଗବାନ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ନାୟକ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକୃତିଧାରୀ, ଅବିନାଶୀ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ତ୍ରିନୟନୀ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ, ପୂଷା, ପାଵକ ଓ ଅଗ୍ନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ବସୁ, ସାବା, ମାରୁତଗଣ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଳର ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟ ଓ ଆଶାରେ ଶିର ନମାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ମୈତ୍ରେୟ, ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ, ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭିତ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶିର ନମାଇ, ପଦ୍ମନେତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁ; ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯମ; ବସୁ, ମାରୁତ, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେହରେ ଆପଣଙ୍କ ଅବିସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଯଜ୍ଞ, ବଷଟ୍କାର, ଓଁକାର ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି। ଆପଣ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆପଣରେ ବ୍ୟାପିତ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ। ଓ ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପ, ଆମେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆମର ଦୁଃଖ, ଅଭିଲାଷା, ମୋହ ଓ ଶୋକ କେବଳ ତାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁ; ଆପଣ ଆମେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୁନଃପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ହରି ଦେବମାନଙ୍କୁ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୁଣି ଫେରାଇଦେବି; କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କହ।” ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ସମସ୍ତ ଔଷଧିକୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର କରି ଛୀରସାଗରକୁ ନେବା; ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମଥାନ ଲଠି ଏବଂ ବାସୁକିକୁ ଦୋରି ବନ୍ଦିବା। ମୋ ସହଯୋଗରେ ଦେବମାନେ ସାଗର ମଥନ କରିବେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମିଳନ ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମମାନେ ଦୁହିଁପକ୍ଷରେ ଫଳ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ କହିବେ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଉପଜିବ, ତାହା ପିଇ ଦେବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅମର ହେବେ, ମୁଁ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ଯେ, ଦେବମାନେ ଅମୃତ ପାଇବେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବଳ ଶ୍ରମ ମାତ୍ର ପାଇବେ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହ ବାଟ ମିଳେଇ, ଅମୃତ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧି ଏକତ୍ର କରି, ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବମାନେ ଛୀରସାଗରରେ ତାହାକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯାହା ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ଓ ଲତା ପରି ଧଳା ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲା। ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମଥାନ ଲଠି ଏବଂ ବାସୁକିକୁ ଦୋରି କରି, ସମସ୍ତେ ଅମୃତ ପାଇଁ ଭଳିଭଳି ମଥନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଦେବମାନେ ବାସୁକିର ପୁଛ ଧରିଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଦଳରେ ରହିଲେ। ବାସୁକିର ମୁଣ୍ଡରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ତାହାର ତାପରେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ନିରାଶ ହେଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଦଳରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବାସୁକିର ପବନରେ ଘନ ମେଘ ଗଠିତ ହୋଇ, ପୁଛ ଦଳରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏହିପରି ଦେବମାନେ ଶିତଳ ଓ ପୁନଃଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଏହି ମଥନର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ୍ ହରି କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ୍ଦରାଚଳ ପାଇଁ ଆଧାର ହେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବାସୁକିକୁ ଟାଣିଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଉପରୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଦେବ ଦୈତ୍ୟ ଦୁହିଁପକ୍ଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ବାସୁକି ଏବଂ ଦେବମାନେ ପୁନଃଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଛୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟ ସୁରଭି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ ହୌମ୍ୟଦାନର ଦାତ୍ରୀ। ଏହା ଦେଖି ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଗଲା। ସ୍ୱର୍ଗର ପବିତ୍ର ଭକ୍ତମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ଭାବିଥିବାବେଳେ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଉଥିବା ବାରୁଣୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏପରେ, ସାଗର ମଥନ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଗନ୍ଧ ବ୍ୟାପି, ତିନିପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ଦିବ୍ୟ ପାରିଜାତ ଚେତନା ବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ଭବ କଲା।