ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକମାତ୍ର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ସେହି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁନ୍ତୁ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣର କାରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ । ହରିଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ । ତାଙ୍କୁ ଆମେ ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଣାମ କରୁ, କାରଣ ସେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁହିଁ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ତଥା ସେ ନିଜେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି । ସେ ଅନେକ କାରଣର କାରଣ ଏବଂ ସେହି କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି । ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶତଶଃ ପ୍ରଣାମ କରୁ । ସେ ଭୋଗ୍ତା, ଭୋଗ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସୃଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା ଓ ଫଳ ଦୁହିଁର ଧର୍ମ ଜଡିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥା, ଆମେ ତାହାକୁ ନମସ୍କାର କରୁ । ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଅପରିଣାମୀ—ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ । ଏହି ପରମ ପଦ କୌଣସି ସ୍ଥୂଳ ନୁହେଁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ନୁହେଁ, କୌଣସି ଗୁଣର ଅଧୀନ ନୁହେଁ—ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆମେ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରୁ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତି ତାଙ୍କର କେବଳ ଏକ ଅଂଶରେ ବି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି—ଏହି ଅବିନାଶୀ ପରମବ୍ରହ୍ମ ରୂପକୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ପରମ ପଦକୁ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ବା ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି । ଯେଉଁ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ପବିତ୍ର ଓଁକାର ମଧ୍ୟରେ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ । ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆଦିରୁ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ପରମ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ । ହେ ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ଆମ ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛୁ । ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ନମ୍ରତାରେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—“ଦୟା କର, ଆମ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉ ।” ଏହି ପରମପଦକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି—ସେଇ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଧାରକ, ଆମେ ଆପଣକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ । ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ—“ସେ ଆଦି, ଯଜ୍ଞର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିର୍ବିକାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁ ।” ହେ ଭଗବାନ୍, ଅତୀତ-ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ତ୍ରିନୟନ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ପୂଷା, ପାୱକ ଓ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଛନ୍ତି । ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ବସୁ, ସାବ, ମାରୁତଗଣ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଏବଂ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ହେ ଭଗବାନ୍, ଦେବତାମାନେ ଦାଇତ୍ୟସେନା ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନମ୍ରତାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି । ମୈତ୍ରେୟ, ଏମିତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେଠାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ପରମେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉଚ୍ଚତା, ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଧିପ୍ତ ପ୍ରଭା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶିର ନମାଇ, ଚକିତ ନୟନେ, ପଦ୍ମନେତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । “ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯମ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ଆପଣ ବସୁ, ମାରୁତ, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା; ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି । ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କାରଣ ଆପଣ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, ବଷଟ୍କାର, ପବିତ୍ର ଓଁକାର ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି । ଆପଣ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଛି । ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଆମକୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ । ହେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଆଶା କରୁଛୁ; ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ପୁନଃ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମ ଦୁଃଖ, ଆଶା, ମୋହ, ଶୋକ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁ । ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ ପରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ହେଉଥିବା ଭଗବାନ୍, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ । ହେ ସମସ୍ତ ତେଜର ତେଜୋମୟ, ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୁନଃ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ । ଏପରି ଦେବତାମାନେ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାହାପରେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହରି ଦୟାମୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଏମିତି କହିଲେ—“ହେ ଦେବଗଣ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଦେବି; କହ, ତୁମେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ ?” ତା’ପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଶାଇ ଖୀରସାଗରକୁ ନେଉ; ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଓ ବାସୁକୀକୁ ରଶୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର । ମୋର ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ସାଗର ମଥନ କର; ଦାଇତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ । ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଫଳ ମିଳିବ ବୋଲି କହିବା; ଯେଉଁ ଅମୃତ ମଥନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ—ତାହା ପିଇ ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅମର ହେବେ; ମୁଁ ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଇବେ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ କେବଳ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବେ ।” ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦାସୁରମାନେ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ଅମୃତ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ତା’ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧି ଏକତ୍ର କରି, ଦେବତା, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହାକୁ ଖୀରସାଗରରେ ପକାଇଲେ, ଯାହା ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ଓ ଲତାଭଳି ଚମକୁଥିଲା ।